Κιβωτός του σπαγκέτι γουέστερν

Απίστευτα πράγµατα.
Δύο δευτεράτζες, κάτι σαν σφουγγαρίστρες του ιταλικού και αµερικανικού κινηµατογράφου, αναδεικνύονται µέσα από δευτεροκλασάτα φιλµ σε κορυφαίες, θρυλικές υπογραφές της παγκόσµιας οθόνης.
Από το υπόγειο στο ρετιρέ. Ο Σέρτζιο Λεόνε από τη Ρώµη και ο Κλιντ Ιστγουντ από το Σαν Φρανσίσκο δηµιούργησαν την κιβωτό του σπαγκέτι γουέστερν.
Τα πάντα είναι πιθανά.
Οπως στη ζωή, έτσι και στο σινεµά. Οι έσχατοι έσονται πρώτοι καµιά φορά!

Ο Σέρτζιο Λεόνε (1929 – 1989) έτυχε να µεγαλώσει σε µια µεταπολεµική Ιταλία όπου το χρήµα από την άλλη µεριά του Ατλαντικού έτρεχε άφθονο προς τη Cinecitta. Το αποτέλεσµα αυτής της αδιάκοπης _ µέχρι το τέλος του ‘60 _ ροής δολαρίων ήταν τριπλό. Πρώτον, ο ιταλικός νεορεαλισµός. Μαζί µε τις παραφυάδες του, δηλαδή τον κατακλυσµό κωµωδιών. Δεύτερον, η πρωτοπορία µε Βισκόντι, Αντονιόνι και Φελίνι. Και τρίτον, ο Μασίστας. Τουτέστιν b-movies. Της πλάκας και της σφαλιάρας. Ταινίες για το «Ροζικλέρ» της Οµόνοιας. Τότε που στην αίθουσα ψήνανε ρέγκες. Να τα βλέπουν οι ρακένδυτοι πιτσιρικάδες της εποχής και να χάσκουν σαν χάνοι. Ο Μασίστας, δηλαδή τα «ποντίκια» του Στιβ Ριβς (1926-2000) από τη Μοντάνα, ήταν ο προάγγελος του Αρνολντ Σβαρτσενέγκερ. Ο αθεόφοβος αυτός µποντιµπιλτεράς σε ρόλο Ηρακλή γκρέµιζε κολόνες, παλάτια, πολιτείες, τα πάντα. Ολα πέτσινα, δηλαδή. Ο Λεόνε έτυχε επίσης να αρχίσει την καριέρα του σαν γραφιάς. Να επινοεί τέτοιες µακακίες. Για το µεροκάµατο. Και µε την ελπίδα πως µια µέρα των ηµερών θα αρπάξει την ευκαιρία. Κάπου στο τέλος του ‘50, ένας ασήµαντος τροχονόµος της σκηνοθεσίας, ο Μάριο Μπόναρντ, του επιτρέπει να γυρίσει µερικές σκηνές µιας πατάτας µε τον τίτλο «Gli ultimi giorni di Ρompei» (Οι τελευταίες µέρες της Ποµπηίας) µε πρωταγωνιστή φυσικά τον Στιβ Ριβς. Το όνοµά του δεν µπήκε στους τίτλους, γιατί εκτός των άλλων ουδείς έδινε µεγάλη σηµασία στους «καλλιτέχνες» αυτού του είδους. Χέστηκε ο Λεόνε. Δύο χρόνια µετά τού εµπιστεύονται τη σκηνοθεσία µιας έτερης πατάτας µε το όνοµα «Ιl Colosso di Rodi» (Ο Κολοσσός της Ρόδου) µε πρωταγωνιστή τον Ρόρι Κάλχουν (1922-1999).

Αυτές οι πατάτες µε διπλή, ηχητική, συσκευασία. Στα ιταλικά για την εγχώρια µαρίδα. Στα αµερικανικά για τη διεθνή πιτσιρικαρία. Μαϊµούδες δηλαδή. Οπως στο Παλέρµο, ας πούµε, που πουλούσαν αυθεντικά ελβετικά ρολόγια Οmega. Ασυναγώνιστοι στον µαϊµουδισµό οι τύποι. Μια πατέντα που στη συνέχεια τη βελτίωσαν οι Γιαπωνέζοι και τώρα την εκτόξευσαν στο Διάστηµα οι Κινέζοι. Οι αµερικανοί τριτοκλασάτοι ηθοποιοί µε την παρουσία τους σ’ αυτές τις παραγωγές επιβεβαίωναν την αυθεντικότητα του προϊόντος. Πως δηλαδή είναι made in USΑ. Φύκια για µεταξωτές κορδέλες!

Από τον µαϊµουδισµό προκύπτει το σπαγκέτι γουέστερν. Μέχρι το 1964 αυτός ο προσδιορισµός ήταν το πτυελοδοχείο των κριτικών. Κάτι σαν χαµαιτυπείο. Τόσο καταλάβαιναν. Με το που πέφτει το «Ρer Un Ρugno Di dollari», τουτέστιν «Για µια χούφτα δολάρια», όλα έρχονται τούµπα. Εκείνη τη χρονιά, ο ψηλολέλεκας Κλιντ Ιστγουντ από το Σαν Φρανσίσκο περιφερόταν σαν ζήτουλας. Το µόνο που κατάφερε να µαζέψει ήταν κάτι bit parts και uncredited parts. Μπιτ για µπιτ ο ψηλός. Είκοσι ρολάκια σαν κοντάρι του «Εθνικού». Ο Λεόνε που έβλεπε µίλια πιο µπροστά από τους αµερικανούς συνάδελφούς του, αλλά και επει δή το παλικάρι ήταν φτηνό, τον αρπάζει και του δίνει τον πρώτο ρόλο. Με συµπρωταγωνιστή και «αντίπαλο» το θηρίο µε το όνοµα Τζιαν Μαρία Βολοντέ (1933-1994). Αυτό ήταν. Μέσα σε κάτι λιγότερο από έναν χρόνο, αµφότερες οι δύο πρώην σφουγγαρίστρες αρχίζουν να σκαρφαλώνουν προς τον ουρανό. Οι άλλοι έτρωγαν τη σκόνη τους προσκυνώντας τον Θεό. Τέλεια!

Το τέλειο ακόµα πιο τελειότερο µε το δεύτερο µέρος της τριλογίας «Ρer Qualche Dollaro in Ρiu» (Μονοµαχία στο Ελ Πάσο) του 1965. Και το τελειότερο ακόµα πιο τέλειο µε το «Ιl Βuono, Ιl Βrutto, Ιl Cativo» (Ο καλός, ο κακός και ο άσχηµος) του 1966. Η κορυφαία του στιγµή. Με τον Κλιντ ως Βlondie (ο καλός και ξανθός). Τον Λι Βαν Κλιφ (1925-1989) µια περιφερόµενη σκατόφατσα, µε µουστάκι, από την Αµερική, σε ρόλο κακού µε το όνοµα Σεντέντσα και παρατσούκλι Αngel Εyes (αγγελοµάτης). Και µε τον Ιλάι Γουάλας (1915, αυτό το γερό σκαρί) σε ρόλο άσχηµου µε το όνοµα Τούκο.

Το εξωφρενικό σ’ αυτή τη θρυλική τριπλέτα σπαγκέτι γουέστερν ήταν η ιδιοφυής µεταποίηση της «κουρελούς» σε µια κοστουµιά Giorgio Αrmani. Ολα µα όλα στυλιζαρισµένα από την κορυφή µέχρι τα νύχια. Το ακόµα πιο εξωφρενικό ήταν η συνεργασία του Λεόνε µε τον πρωτοκλασάτο µουσικοσυνθέτη Ενιο Μορικόνε (του 1928). Οπως ο Αϊνστάιν µε τον Προκόφιεφ και ο Φεντερίκο Φελίνι µε τον Νίνο Ρότα, έτσι κι εδώ. Το µουσικό µοτίβο σε ρόλο πρωταγωνιστικό. Ετσι _ κρατηθείτε _ οι πιτσιρικάδες και οι καφενόβιοι της Οµόνοιας, χωρίς να το πάρουν πρέφα, καταβρόχθιζαν αντίδωρα µιας τέχνης υψηλών προδιαγραφών. Ο µαϊµουδισµός µεταλλάσσεται σε ένα «είδος» αυτόνοµο, πρωτότυπο και δηµιουργικό. Πράγµα που επιβεβαιώνει την παγκοσµίως γνωστή άποψη πως δεν υπάρχει παρθενογένεση στην τέχνη. Αµ, πώς! Συνιστώ ανεπιφύλακτα
«Για µια χούφτα δολάρια» 1964, «Μονοµαχία στο Ελ Πάσο» 1965, «Κάποτε στη Δύση» 1968, «Κάποτε στην Αµερική» 1984 ΑΥΡΙΟ: «Διαζύγιο α λα ιταλικά» του Πιέτρο Τζέρµι
Η ταυτότητα

§ Πρωτότυπος τίτλος: Ιl Βuono, Ιl Βrutto, Ιl Cattivo § Ετος: 1966 § Σκηνοθεσία: Σέρτζιο Λεόνε § Σενάριο: Σέρτζιο Λεόνε, Λουτσιάνο Βιντσετζόνι, Αγκενόρε Ινκρότσι, Φούριο Σκαρπέλι § Cast: Κλιντ Ιστγουντ, Λι Βαν Κλιφ, Ιλάι Γουάλας § Μουσική: Ενιο Μορικόνε § Φωτογραφία: Τονίνο Ντέλι Κόλι § Είδος: Σπαγκέτι γουέστερν § Διάρκεια: 161’ § Χώρα: Ιταλία