Ο οιστρήλατος κλόουν

Ο Πέτρος Φιλιππίδης ως µπακαλόγατος, έφτιαξε µια ανεπανάλητη λαϊκής ανταπόκρισης επιτυχία
Πριν από λίγες εβδοµάδες στη σελίδα των «Ιδεών» του Σαββάτου έκανα ένα εγκώµιο στην Μπαλαφάρα, στον λαϊκό υποκριτικό κώδικα που έχει πανάρχαιες ρίζες και περνώντας µέσα από τις εποχές τροποποιήθηκε, εµπλουτίστηκε, ανασηµάνθηκε από τις συντεχνίες των µίµων και των µιµάδων.

Είναι ένα θέατρο κατ’ εξοχήν σωµατικό (για σκέψου πως εµφανίζονται τώρα κάτι µειράκια νεοφώτιστα και νόµιζαν πως ανακάλυψαν την Αµερική θεωρητικολογώντας περί σωµατικού υποκριτικού κώδικα!). Είναι θέατρο θεατρίνων και βασίζεται σε κλειδιά που παραδίδονται από γενιά σε γενιά και από µπαλαφάρα σε µπουλουκτζή και από µίµο σε κωµικό. Βεβαίως ενώ υπάρχει ένας γενικός χειρονοµικός και σωµατικός καµβάς, ο κώδικας κάθε φορά προσαρµόζεται στην ιθαγένεια του ηθοποιού και στα ήθη και στις σηµαίνουσες συµπεριφορές του καιρού και του τόπου.

Ο κώδικας αυτός δεν διδάσκεται σε σχολές ούτε µπορεί να συστηµατοποιηθεί ως µάθηµα υποκριτικής. Στηρίζεται στην αλληλοδιδακτική και αφοµοιώνεται στο σανίδι µε τη συνενοχή και την ανοχή των συναδέλφων και του κοινού.

Κάθε επίδοξος κωµικός της φάρσας και της µπαλαφάρας προσαρµόζει τα πρακτικά τερτίπια της τέχνης του στα σωµατικά και τα φωνητικά του προσόντα. Συχνά χρειάζεται να εντάξει στον προσωπικό του κώδικα και τα ελαττώµατά του και αν είναι δυνατόν να τα καταστήσει συστατικό στοιχείο της παρασηµαντικής του. Το ανάστηµα του Νίκου Ρίζου, η ασχήµια της Βασιλειάδου, ο σωµατικός όγκος του Αυλωνίτη, η δυσχέρεια επινόησης κειµένου του Ηλιόπουλου, το γω αντί του ρω του Αργυρόπουλου, η ταχυλογία του Χατζηχρήστου, η δυσαναλογία των µερών του σώµατος του Αλέκου Λειβαδίτη, ήταν ελαττώµατα που έγιναν εντέλει αναγνωρίσιµα και αναζητητέα από το κοινό σκηνικά κόλπα και πάγια µέσα.

Εχω κι άλλες φορές υποστηρίξει πως η φάρσα και ο υποκριτικός της κώδικας είναι το απόλυτο θέατρο, αφού, όπως κάθε τέχνη αρύεται τα πάντα και την ουσία του πρωτίστως από τον ρυθµό. Εχω ακούσει και δει ντράµερ και κοντραµπασίστες της τζαζ να αυτοσχεδιάζουν ακόµη και τρία τέταρτα σχολιάζοντας ένα ρυθµικό τέµπο ή µία νότα.

Το ίδιο συµβαίνει και µε τους µεγάλους µίµους και τους κωµικούς θεατρίνους, χωρίς να χάνουν την επαφή µε τον δραµατουργικό καµβά, ανάλογα µε το κέφι της στιγµής, την ανταπόκριση του ακροατηρίου ή την ευστοχία µιας ατάκας ξεκορµίζουν από το σύνολο και κορυβαντιούν. Διότι ο υποκριτικός αυτοσχεδιασµός έχει µια διονυσιακή ρίζα, έχει κάτι από το µεθύσι των βακχικών οργίων και από τον µαιναδισµό.

Οι ελιγµοί του Σαρλό όταν κυνηγιέται από τον τερατώδη αστυφύλακα, οι υστερίες του Τζέρι Λιούις ή οι εκνευριστικοί αργοί ρυθµοί του κωφάλαλου αδελφού Μαρξ.

Στο προηγούµενο κείµενο ως ανέφερα έµεινα ιδιαιτέρως στο συναξάρισµα. Ενα διεθνές κωδικό στοιχείο της αφαρσικής «γλώσσας».

Αν κάνω αυτήν την αναφορά είναι για να εντάξω σ’ αυτήν τη µεγάλη, ένδοξη συντεχνία τον Πέτρο Φιλιππίδη. Μία από τις δυο-τρεις σηµαντικότερες παρουσίες στην κωµική µας σκηνή των τελευταίων ετών.

Ο κώδικας του Φιλιππίδη είναι προσωπικός, αυτόνοµος, αυτόχθων θα έλεγα αλλά σινάµα και συγγενής µε τον κώδικα µιας δεκάδας σηµαινουσών προσωπικοτήτων του θεάτρου µας. Ολοι αυτοί είναι σαν αδέλφια από την ίδια µάνα, αλλά κανένας και καµία δεν είναι δίδυµοι. Εδώ και όταν συνέβη κάτι µοναδικό παγκοσµίως κανείς δεν µίλησε για ανοίκεια µίµηση. Αναφέροµαι στην περίπτωση του κωµικού Γιαννόπουλου που ξεσήκωσε τον «τρόπο» του Χατζηχρήστου και έκανε σύγχρονη παράλληλη πορεία ως «Θύµιος» χωρίς ποτέ να ενοχληθεί το πρότυπο που συχνά βρισκόταν µέσα στην Αθήνα σε αντίπαλο ταµειακά θίασο!!

Το κοινό είχε αντιληφθεί πως ο Τάσος Γιαννόπουλος δεν αντέγραψε τον Χατζηχρήστο, αλλά αυτοσχεδίαζε πάνω στον τύπο του βλάχου που δόξασε ο Χατζηχρήστος αλλά είχε και αυτός σκηνικό πρόγονο.

Ο Φιλιππίδης δεν είναι αυτοδίδακτος κωµικός, όπως οι περισσότεροι του είδους που µας απασχολεί, όπως δεν ήταν αυτοδίδακτος ο Εξαρχάκος, ο Μουστάκας, δεν είναι ο Καρακατσάνης, ο Ψάλτης, ο Κωνσταντίνου, η Ρώπα, ο Βουτσάς, η Ελντα Πανοπούλου. Ολοι τους έχουν αποφοιτήσει από τις δραµατικές σχολές που δεν προβλέπεται να διδαχθεί από το επίσηµο απαιτητό πρόγραµµα ούτε η φάρσα ούτε η επιθεώρηση.

Ο Φιλιππίδης, όπως και ο Καρακατσάνης και ο Κωνσταντίνου είναι µαθητές του Κουν, όχι βέβαια τυχαία αφού ο επίσης αυτοδίδακτος εκείνος σπουδαίος δάσκαλος αντλούσε ρυθµούς και σκηνικό ήθος από τον Καραγκιόζη, τις κωµωδίες της Μπάττας, του Φασουλή και των αυτοσχέδιων ζογκλέρ των ανατολίτικων παζαριών.

Εκείνο όµως που είναι σηµαντικότατο προς µελέτη έχει να κάνει µε την ικανότητα σπουδαγµένων ηθοποιών ακόµη και από ακαδηµαϊκής αυστηρότητας σχολές (όπως του Εθνικού, του Κατσέλη, του Κ. Μιχαηλίδη) να προσαρµόζονται αµέσως και συχνά µε έξοχα αποτελέσµατα στον λαϊκό κώδικα υποκριτικής. Θυµίζω µε τι έξοχα επιτεύγµατα ο Βογιατζής, ο Πιατάς, ο Λογοθέτης, ο Στ. Κυριακίδης, ο Τσιάνος, ο µακαρίτης Υφάντης κ.ά. αφοµοίωσαν και επανέφεραν στη µνήµη µας τον κώδικα των Μπουλουκιών στην ανδρική «Λυσιστράτη» του Ευαγγελάτου ή στη «Γενοβέφα» του.

Ο Φιλιππίδης τόλµησε να σπάσει των κώδικα Χατζηχρήστου στην πλέον δαιµόνια, σχεδόν τσαπλινική του ταινία «Της κακοµοίρας».

Και κατόρθωσε ο Φιλιππίδης το ακατόρθωτο.

Εφτιαξε µια ανεπανάληπτη λαϊκής ανταπόκρισης επιτυχία. Τρεις σεζόν και καλοκαίρια. Με θριαµβευτική αποδοχή. Γιατί; Διότι έχει αυτόνοµο, ιδιώνυµο, µαιναδικό, βακχικό ταλέντο, οίστρο και αυτοσχεδιαστική τρέλα. Είδα τον «Μπακαλόγατο» στο Θέατρο Παπάγου και µαζί µε το αδιαχώρητο στο κοίλον έζησα τις ίδιες µεγάλες απολαύσεις που µου έχουν δώσει στο παρελθόν ο Μαυρέας, ο Καλογιάννης, ο Γκιωνάκης, ο Αυλωνίτης, ο Λειβαδίτης, η Ντορ, η Αλβα, η Ντιριντάουα, η µεγάλη Βλαχοπούλου και ο µέγιστος Χατζηχρήστος, ο Σταυρίδης, ο Μανέλης, ο Κοκοβιός.

Αλλά ο Φιλιππίδης δεν κάνει όπως οι περισσότεροι, από εκείνους νούµερα. Συνθέτει ρόλο, αναπτύσσει χαρακτήρα, δοµεί το όλον µε καταιγιστικούς ρυθµούς, η σύνθεσή του έχει µουσική καταγωγή και γεωµετρική ακρίβεια.

 ΙΝFΟ

Ο «Μπακαλόγατος» θα παρουσιαστεί σήµερα, αύριο και µεθαύριο στο Ρωµαϊκό Ωδείο της Πάτρας.

Χάρισαν αβίαστο γέλιο

Οι µεγάλοι κωµικοί, έχει αποδειχθεί, λειτουργούν και σαν καταλύτες. Μεταµορφώνουν το σκηνικό περιβάλλον. Ανεβάζουν την απόδοση των συνεργατών του συµπαικτών. Οσοι είναι ανίκανοι να ακολουθήσουν, απορρίπτονται ή εγκαταλείπουν. Οσοι παραµένουν, παίρνουν κάτι από τη χάρη του κωµικού σίφουνα και οργιάζουν.

Στην παράσταση που σκηνοθέτησε ο ίδιος ο Φιλιππίδης το έργο (πρόσχηµα) των αδελφών Γιαννακόπουλων µέσα στον σκηνικό χώρο που οργάνωσε ο Γαβαλάς και έντυσε ο Μετζικώφ, φώτισε η Ντεκώ, ο Τάσος Κωστής, η Χριστίνα Τσάφου, ο Λέφας, ο Γαλίτης, ο έµπειρος Δεγαΐτης, ο ανερχόµενος τυπίστας Τσαλταµπάσης και τα νεώτερα φιντάνια του θεάτρου χάρισαν αβίαστο γέλιο, σε µια εποχή που το χειλάκι µας σπάνια χαµογελά και συχνά µορφάζει.

Ο Φιλιππίδης είναι ένας κλόουν που θα κόλαζε ακόµη και τον Σαβοναρόλα.

ΥΓ: Ενα µεγάλο µπράβο στο άκρως εµπνευσµένο και πρωτότυπο πρόγραµµα. Συλλεκτικό!