Για ένα χαµένο ζευγάρι παπούτσια

Δεν πιστεύαµε στα µάτια µας. Αυτό το αριστούργηµα, αυτή η νεκρανάσταση του Ροµπέρ Μπρεσόν (1901-1999) από το Ιράν το τριτοκοσµικό και το αγιατολαχικό;
Αδύνατον να το καταπιώ. Αν θυµάµαι καλά, ο κινηµατογράφος του Ιράν προέκυψε στη ζωή µου στις αρχές του ’90. Ηταν το Festival De Cannes. Ηταν η αποκάλυψη µε το όνοµα Αµπάς Κιαροστάµι.
Βγήκα από την αίθουσα παραµιλώντας. Ο θρίαµβος της Τέχνης.
Ο θρίαµβος της ανθρώπινης δηµιουργίας. Ο θρίαµβος της συνέχειας. Οχι µόνο στις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Παντού. Ο Κινηµατογράφος ποτέ δεν πεθαίνει!

Children of heaven (Part 1)
{{{ video }}}
Children of heaven (Part 2)
{{{ video }}}
Children of heaven (Part 3)
{{{ video }}}
Children of heaven (Part 4)
{{{ video }}}

Στα πρόσωπά σας διαβάζω τη µεγάλη απορία.

Μα, πώς; Από τον Αγιατολάχ και τον µουσουλµανικό φονταµενταλισµό τόσος πλούτος καλλιτεχνικός; Αυτό ακριβώς. Συνήθως _ όχι πάντα _ το αρκούδι στις Τέχνες χορεύει καλύτερα όταν είναι νηστικό.

Η καταπίεση. Η λογοκρισία. Η κοινωνική ασφυξία. Η καθηµερινή δυστυχία. Αυτά τα εφαλτήρια έµπνευσης, πρωτοτυπίας, δηµιουργίας. Θηριώδες και κλασικό το παράδειγµα της σοβιετικής κινηµατογραφίας. Επί Στάλιν άνθισαν όλα τα σπάνια είδη λουλουδιών σ’ αυτήν τη χώρα των ατελείωτων περιορισµών. Τώρα µε τον Πούτιν ούτε µισή καλή ταινία κάθε χρονιά.

Με την επανάσταση του Αγιατολάχ και την εκθρόνιση του Σάχη εµφανίζεται στη Σκηνή η νέα γενιά των ιρανών σκηνοθετών. Ο Κιαροστάµι (του 1940) ο Αγγελόπουλος του ιρανικού σινεµά. Σχεδόν µια εικοσαετία µεγαλύτερός τους.

Εβαλε τα θεµέλια, κωδικοποίησε τη δική τους αφηγηµατική «γλώσσα», ίδρυσε την εθνική τους Σχολή. Με τρία χαρακτηριστικά. Που λάµπουν, εξαγνίζουν και ταράζουν: Πηγαίος Λυρισµός. Το πρώτο. Καθαρός Μινιµαλισµός. Το δεύτερο. Κοινωνικός, Λαϊκός Ρεαλισµός. Το τρίτο. Απίστευτη η καθαρότητα των καλύτερών τους ταινιών. Συµµετρία, ευαισθησία, απλότητα. Για να καταλάβετε, η ταινία του Ματζίντ Ματζιντί «Το χρώµα του ουρανού» του 1999 έκανε ρεκόρ ταµείων όλων των εποχών των ασιατικών ταινιών και από πάνω τοποθετήθηκε από την αµερικανική κριτική µέσα στο Τop 10 των καλύτερων του 1999. Το καλύτερο; Ε, λοιπόν, πάνω στα χρυσά πενηντάχρονα των Καννών, τότε που έρεε άφθονη σαµπάνια και το Red Carpet είχε πάρει φωτιά, ποιος νοµίζετε ο Winner του Χρυσού Φοίνικα;

Το «Γεύση από κεράσι» (Τa’ m Ε Ο Guilass) του Αµπάς Κιαροστάµι. Οταν ειδοποιήθηκε, δεν είχε το απαραίτητο _ από το πρωτόκολλο _ σµόκιν να φορέσει. «Να σου δανείσω εγώ» του είπε ο Ζιλµπέρ Ζακόµπ, το αφεντικό των Καννών!

Τρία τα νέα ονόµατα που αµφισβήτησαν το µονοπώλιο του Κιαροστάµι. Ηλικιακά. Ο Μοσέν Μαχλαµπάφ του 1957. Ο Ματζίντ Ματζιντί του 1959. Και ο Τζαφάρ Παναχί του 1960. Για τον οποίο η Ζιλιέτ Μπινός δάκρυσε δηµοσίως στο τελευταίο Φεστιβάλ των Καννών, επειδή η χούντα του Ιράν τον είχε φυλακίσει. Καθένας και από δύο _ τουλάχιστον _ διαµάντια µοναδικά. Πώς αυτό; Απλό. Οι Ιρανοί παίζουν µόνοι τους σε γήπεδο άδειο από κάθε Δυτικό. Δηλαδή ούτε γυµνό, ούτε καταδιώξεις, ούτε ναρκωτικά, ούτε «Αre you talking to me» και «Fuck you». Ούτε σκάνδαλα, εντυπώσεις και σκουπίδια, ανθρώπινα, που στους άπληστους θεατές πουλάνε σαν τρελά. Το «γήπεδο» του Ιράν πλήρες αξιοπρέπειας, ουµανισµού, ηθικής, αλληλεγγύης. Τα απαραίτητα για να ζήσει κανείς απλά. Δηλαδή ανθρώπινα και σωστά. Παράδειγµα;

Το «Βacheha – Υe Αseman», δηλαδή «Τα παιδιά του Παραδείσου» (αν και η ακριβής µετάφραση είναι του «Ουρανού»), σκηνοθετήθηκε _ πάνω σε δικό του σενάριο _ από τον Ματζίντ Ματζιντί του 1997. Διάρκειας µόλις 89 λεπτών. Πρωτοφανής οικονοµία δραµατουργίας, διαλόγων, χαρακτήρων και αφήγησης. Περίπου σαν µικρό ποίηµα. Μόνο µε δύο πρωταγωνιστές. Αυθεντικούς. Πιτσιρίκια. Τον Αµίρ Φαρόκ Χασεµιάν και τη µικροσκοπική Μπεχάρα Σεντικί. Αν ήταν Αµερικανοί θα είχαν λάβει υποψηφιότητα Οσκαρ. Αν ήταν Ισπανοί θα είχαν κερδίσει Goya από τα αποδυτήρια. Η επουράνια σκηνοθεσία του Ματζιντί συναντάει εδώ τον «Κλέφτη ποδηλάτων» (Ladri di biciclette – 1948) του Βιτόριο Ντε Σίκα (1901-1974). Ο ιταλικός νεορεαλισµός µεταφυτευµένος στο Ιράν. Τίποτα δεν τελειώνει. Η αλληλεπίδραση, απαράβατος νόµος της Φύσης και της Τέχνης!

Το στόρι χωρίς δάκρυα. Εντελώς «στεγνό». Ταυτόχρονα βουτηγµένο σε ωκεανό. Συγκινήσεων και υπόγειων, αόρατων κραδασµών. Δύο µικρά πλάσµατα, ένα ζευγάρι πάνινα παπούτσια και µια διαδροµή ενός δροµέα µακρινών αποστάσεων. Αυτά. Τίποτα το περιττό. Απαχο, ζουµερό φιλέτο λαχταριστό. Ο Αλί έχει χάσει τα παπούτσια της αδελφούλας του Ζαχρά. Να πάω στο Golden Ηall να της αγοράσω δέκα ζευγάρια τα πιο ακριβά. Αυτά τα πλεονεκτήµατα και καταστροφικά ευεργετήµατα τα δυτικά. Αντε χάσου απ’ εδώ. Θα έλεγε ο µικρός Πάρις (έτσι τα βαφτίζουν τώρα τα παιδιά στο βόρεια προάστια τα ελληνικά). Και να µια σφαλιάρα στον µικρό αδελφό. Τέλος πάντων. Ο Αλί όµως πρέπει πάση θυσία να βρει τα παπούτσια της Ζαχρά. Το οφείλει. Από κυτταρική ευθύνη και αυθεντική αλληλεγγύη. Ο κωλοπαιδισµός, του φτωχού ο µεγάλος εχθρός. Στο τέλος αισθάνθηκα ράκος και τόσος δα µικρός. Αλί, Ζαχρά, σας ευχαριστώ. Οι έσχατοι έσονται πρώτοι!

Συνιστώ επίσης
Ακόµα τέσσερα διαµάντια.

Κατά χρονολογική σειρά: «Ο ποδηλάτης» του Μοσέν Μαχλαµπάφ (1987), «Μέσα από τους ελαιώνες» του Αµπάς Κιαροστάµι (1994), «Το χρώµα του Παραδείσου» του Ματζίντ Ματζιντί (1999), «Ο Κύκλος» του Τζαφάρ Παναχί (2000 – Χρυσό Λιοντάρι Βενετίας). Η Κιβωτός µου. Ποτέ δεν τα ξεχνώ!

Η ταυτότητα

§ Πρωτότυπος τίτλος: Βacheha – Υe Αseman § Είδος: Δράµα § Ετος: 1997 § Χώρα: Ιράν § Σκηνοθεσία: Ματζίντ Ματζιντί § Σενάριο: Ματζίντ Ματζιντί § Cast: Μπεχάρε Σεντικί, Αµίρ Φαρόκ Χασεµιάν § Διάρκεια: 89’