Ο pop θρύλος του Μόμπι Ντικ

 Οι γερμανοί «Τrackworkers» καταφτάνουν στο Φεστιβάλ Αθηνών παρουσιάζοντας μια εντυπωσιακή εγκατάσταση στην κοιλιά μιας φάλαινας. Δεν είναι οι πρώτοι που βασίστηκαν στον μύθο του «Μόμπι Ντικ». Ούτε οι τελευταίοι…

Η πετρελαιοκηλίδα στον Κόλπο του Μεξικού είναι μια εικόνα που χτυπάει το μαλακό υπογάστριο της ηθικής Αμερικής. Οι περιγραφές για την οικολογική καταστροφή δεν είναι εύκολες, γι΄ αυτό και οι πεπειραμένοι γραφιάδες επιστρέφουν στις παλιές καλές συγκρίσεις. Στην πιο πρόσφατη από αυτές, οι «Νew Υork Τimes» παρομοίασαν το πετρέλαιο με τον Μόμπι Ντικ του Χέρμαν Μέλβιλ και τους υπευθύνους της ΒΡ με τον κάπτεν Έιχαμπ, που τα έβαλε με το κήτος και παρέσυρε το πλήρωμά του στον βυθό της ανυπαρξίας. Μια σύγκριση καλά μελετημένη: ο Μόμπι Ντικ δεν είναι η τυχαία ιστορία μανιχαϊσμού, όπου φύση=καλό, άνθρωπος=κακό και τα ρέστα χρεώνονται στον Θεό. Είναι το αμερικανικό έπος της αυτοκαταστροφής. Ο Έιχαμπ αρχίζει με σαιξπηρική στολή, για να ξεκρεμάσει τη μάσκα της φύσης, και καταλήγει κουρέλι στα παγωμένα κύματα. Ο θρύλος της λευκής φάλαινας αγγίζει με τον ίδιο τρόπο τις μεσοδυτικές πολιτείες ή τη μυστική ελίτ της Νέας Υόρκης, συγκινεί τον «σατανά της λογοτεχνικής κριτικής» Χάρολντ Μπλουμ και παράλληλα αφήνει τα λουλούδια της ποπ κουλτούρας να ανθίσουν.

Το 1969 έγινε τραγούδι από τους σκληροπυρηνικούς Led Ζeppelin, που ονόμασαν «Μόμπι Ντικ» το drum solo του Τζον Μπόναμ στον δεύτερο δίσκο της καριέρας τους. Την ιδέα τους ζήλεψαν έκτοτε αρκετοί καλλιτέχνες: ο Στιβ Γκούντμαν της αμερικανικής φολκ τραγουδάει το «Μoby Βook», οι καναδοί ροκάδες Secret and Whisper τιτλοφορούν το δισκογραφικό τους ντεμπούτο «Η μεγάλη λευκή φάλαινα» και οι χεβιμεταλάδες Μastodon ονομάζουν «Λεβιάθαν» έναν δίσκο, όπου ξεχωρίζουν τα singles «Είμαι ο Εϊχαμπ», «Θαλάσσιο κήτος» και «Αίμα και κεραυνός» (επιφώνημα του πληρώματος στο φαλαινοθηρικό «Ρequod»).

Πόλοκ και Starbucks
Για τη δική του ιδιοσυγκρασιακή εκδοχή- γκουάς και μελάνι- ο Τζάκσον Πόλοκ χρειάστηκε το 1943 έναν πίνακα 46 επί 58 εκατοστά. Οι ιπτάμενες μορφές που κοσμούν το έργο του «Μπλε ή Μόμπι Ντικ»- φιλοξενείται στο Μουσείο Οχάρα του Κουρασίκιμοιάζουν βυθισμένες στο νερό, όπως θέλει και η τεχνική της υδατογραφίας που χρησιμοποίησε. Πενήντα χρόνια μετά, ο ομότεχνός του Φρανκ Στέλα που μπήκε στην ιστορία της τέχνης με τους περίφημους «Μαύρους πίνακες», θέτει το μεγαλύτερο ορόσημο στην καριέρα του με τις εκτυπώσεις από τα 135 κεφάλαια του «Μόμπι Ντικ».

Από την ομότιτλη ταινία του Τζον Χιούστον το 1956- σε σενάριο του Ρέι Μπράντμπερι- μέχρι το κόμικς του Γουίλ Αϊσνερ το 2001, σχεδιαστές, κινηματογραφιστές, ακόμη και marketeers θα αντλήσουν πρώτες ύλες από το έπος. Η πασίγνωστη αλυσίδα Starbucks έχει έναν λόγο παραπάνω, αφού οφείλει την επωνυμία της στο μέλος του θρυλικού φαλαινοθηρικού Ρequod, Στάρμπακ.

Ούτε η παγκόσμια λογοτεχνία θα μείνει ασυγκίνητη μπροστά στη μανία της μελβιλικής γραφής. Το υπαρξιακό ουρλιαχτό που ξεκίνησε με τον «Μόμπι Ντικ» θα το συνεχίσει ο Κόρμακ Μακάρθι στις αιματοβαμμένες περιπλανήσεις των απόκληρών του. Η επίσημη βιογραφία της Cormac ΜcCarthy Society δεν αφήνει περιθώρια παρεξήγησης: «Εκτός από ορισμένες παραδοξότητες λίγα πράγματα ξέρουμε γι΄ αυτόν: δεν ενδιαφέρθηκε ποτέ για τον Χένρι Τζέιμς, ενώ το αγαπημένο του βιβλίο είναι ο “Μόμπι Ντικ”». Δ.Δ.

ΙΝFΟ

Η παράσταση «Whaletracking unlimited, Μ.D.», που συνδυάζει την εγκατάσταση, την όπερα και την πειραματική ηλεκτρονική μουσική (του Τίμο Κρίζερ), παρουσιάζεται στην κοιλιά μιας φάλαινας και τον πολύχρωμο κόσμο της suboceana, με παράξενα πλάσματα και ήχους.
Πειραιώς 260 (Ε), 28 και 29 Ιουνίου στις 21.00