Φαινόμενα

«Οι κοινωνίες δεν είναι εργαστήρια»
, Της Πόπης Διαµαντάκου , diaman@dolnet.gr

Μία οµάδα καθηγητών απέδειξαν στο «Προσκήνιο» του Γιάννη Πολίτη (ΝΕΤ) ότι η ειδίκευση και η γνώση παραµένουν πολύτιµο καταφύγιο της σκέψης σε εποχές κρίσης και σύγχυσης
Το ενδιαφέρον ενός τοκ σόου διαφορετικού από τα συνηθισµένα δεν είναι ότι προσφέρει τις απαντήσεις που δεν µπορούν πλέον να δώσουν οι πολιτικοί, έχοντας χάσει και την αξιοπιστία τους, αλλά πως ο συγκροτηµένος λόγος της επιστήµης, αν µη τι άλλο, δείχνει να βάζει σε τάξη το χάος.

Ενα στοιχείο που διαπιστώνεται πλέον όλο και συχνότερα στα πάνελ – στα οποία ζητείται η συνδροµή επιστηµόνων και ειδικών – είναι ότι οι συµµετέχοντες διασταυρώνουν τις γνώµες τους µε ηπιότητα και δηµιουργική αντιπαράθεση. Κι αυτό γιατί δεν τους χρειάζεται να αποδείξουν σε ελάχιστα τηλεοπτικά λεπτά τη σπουδαιότητά τους, ούτε περιµένουν να αλιεύσουν οπαδούς και ψηφοφόρους, ούτε να πείσουν τα πλήθη ότι διαθέτουν «µαγικές συνταγές».

Και ακριβώς αυτή η στάση αναδεικνύει ένα νέο πεδίο δηµόσιου διαλόγου µε τελείως διαφορετικούς όρους από εκείνους που επί δύο και πλέον δεκαετίες έχουν επιβάλει τα πάνελ της πολιτικάντικης ακατάσχετης παροχολογίας και των στείρων και χάριν θεάµατος καβγατζίδικων αντιπαραθέσεων.

Η συζήτηση στο «Προσκήνιο» δεν πρόσφερε ούτε βεβαιότητες για το µέλλον – δεν είναι αυτός ο ρόλος της επιστήµης άλλωστε, είναι µόνο της θρησκείας – ούτε υποσχέσεις για ένα ρόδινο αύριο, όπως κάποτε η πολιτική. Είπε αλήθειες: ότι εξακολουθούµε να µην έχουµε αντιληφθεί πολιτικοί και πολίτες το µέγεθος του ελληνικού προβλήµατος, πως έπρεπε να βουλιάξει η χώρα για να κάνουµε το αυτονόητο, να παταχθεί η φοροδιαφυγή (κ. Χαρίδηµος Τσούκας από το Πανεπιστήµιο της Κύπρου), ότι όσο δεν εξυγιαίνεται ο µιντιακοπολιτικοοικονοµικός πυρήνας του ελληνικού συστήµατος είναι απίθανο να αποδώσουν τα µέτρα γιατί αφήνουν ανέγγιχτο ένα σαθρό σύστηµα (καθηγητής Εγκληµατολογίας Γιάννης Πανούσης), πως µέχρι σήµερα δεν υπήρχε καν µηχανισµός που να µπορεί να πιάσει τους φοροφυγάδες, αλλά και πάλι παραµένει επίφοβο ότι θα αυξηθεί η φοροδιαφυγή, ότι στην Ελλάδα εφαρµόζεται για πρώτη φορά παγκοσµίως ένα πείραµα – είναι η εφαρµογή των µέτρων του ΔΝΤ σε χώρα η οποία δεν έχει ανεξάρτητο νόµισµα _, πως η µοναδική διέξοδος από την κρίση είναι οι επενδύσεις, ενώ ακόµη δεν έχει διευκρινιστεί κάτω από ποιους όρους θα επιτευχθεί η ανάπτυξη και µάλιστα µέσα σε κλίµα αβεβαιότητας και ασαφών µηνυµάτων.

Στον καταιγισµό των διαπιστώσεων, οι µοναδικές απαντήσεις ήταν εκείνες που «έδειχναν» τη δυσκολότερη διαδροµή, προτείνοντας νέο τρόπο σκέψης για τους πολίτες. Οι παλιοί αυτοµατισµοί σκέψης ήταν εµφανείς τόσο στις ερωτήσεις που έθετε το κοινό όσο και ο οικοδεσπότης Γιάννης Πολίτης, καθώς δεν σταµάτησαν να ζητούν από τους συνοµιλητές σαφείς απαντήσεις µε τη µορφή υπόσχεσης για θέµατα όπως «πότε θα βγούµε από την κρίση», από εκείνες που µε ευκολία µοιράζουν ακόµη οι πολιτικοί.

«Οι κοινωνίες δεν είναι εργαστήρια» ήταν η απάντηση του καθηγητή του Πανεπιστηµίου της Κύπρου κ. Χαρίδηµου Τσούκα, ώστε να µπορεί να προβλέψει κανείς µε ακρίβεια τις αντιδράσεις τους και τις δυνατότητές τους απέναντι στα σκληρά µέτρα. Τρόµος; Οχι. Απλώς ο πήχυς της ωριµότητας ανεβαίνει ψηλά. Πάντως, ήταν ο εγκληµατολόγος κ. Γιάννης Πανούσης που επισήµανε ότι η ελληνική κοινωνία για πρώτη φορά στην ιστορία της έχει σηκώσει το δάχτυλο και δείχνει και τον εαυτό της ως συνυπεύθυνο για την κατρακύλα, που σηµαίνει ότι είναι έτοιµη για ριζικές αλλαγές νοοτροπιών. Αλλά για να συµβεί αυτό απαιτείται όχι µόνο εκείνο το πολιτικό προσωπικό που µπορεί να εµπνεύσει, αλλά να υπάρξει και το είδος εκείνο του δηµόσιου λόγου που θα διαπαιδαγωγήσει. Και εδώ η ευθύνη των δηµοσιογράφων, των δασκάλων, των καθηγητών πανεπιστηµίου, όλων εκείνων που µπορούν να έχουν δηµόσιο ρόλο, είναι καθοριστική.


Μαζική ύπνωση

Δυστυχώς στις µέρες µας κυριαρχεί «το αίµα στην αρένα», µε το οποίο δήλωσαν κάθετα αντίθετοι τόσο ο κ. Πανούσης όσο και ο κ. Αντώνης Παπαγιαννίδης («Οικονοµική Επιθεώρηση»), καθώς αναπαράγει την αθλιότητα και συντηρεί τις νοοτροπίες της µαζικής ύπνωσης που τόσο ακριβά πληρώνουµε.

Απολαύσαµε µια συζήτηση πολυπληθούς πάνελ (τουλάχιστον επτά καλεσµένοι) κατά την οποία ουδείς διέκοπτε τον άλλον, αντιθέτως αλληλοσυµπληρώνονταν, ουδείς ανέβαζε τους τόνους, όπου «έκπληξη» ήταν η ίδια η ποιότητα του λόγου και πρόκληση οι πικρές αλήθειες που απαιτούν από το φιλοθέαµον «να σηκωθεί από τον καναπέ».