Φαινόμενα

Συνέπειες μαζικής «τύφλωσης»
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Η «έκπληξη» για την τραγωδία της 6ης Μαΐου γίνεται θέαμα στα τηλεπαράθυρα, μαζί με τη θλίψη και τον τρόμο ενός τόπου που θρηνεί τις χαμένες ζωές τριών εργαζoμένων. Κι όμως, ήταν θέμα χρόνου να συμβεί.

Πάει καιρός που καλλιεργείται με «ελαφρότητα» όχι απλώς κλίμα δυσανεξίας για τον διπλανό, αλλά κλίμα εμφυλιοπολεμικό, κλίμα έχθρας του ομοίου για τον όμοιο. Το απολαύσαμε ως έθνος τηλεθεατών σε τηλεθεάματα εξαθλιωμένων που ξεκατινιάζονταν on camera για να εκτονώσουν τυφλά την πίκρα τους, σε τηλεθεάματα διασημοτήτων που για να διατηρήσουν τη θέση τους μπροστά στην κάμερα, ενστικτωδώς ή και σκοπίμως, υπηρέτησαν το κλίμα του αναίτιου καβγά, του προσωπικού ξεσπάσματος.

Δεν τα εφηύρε η ελληνική τηλεόραση αυτά. Τα αντέγραψε ωστόσο. Και με άλλοθι ότι «εκφράζουν μια πτυχή των ανθρώπινων σχέσεων» τα καθιέρωσε σαν μοναδική μορφή τους και τα επέβαλε εντέλει σαν μοναδική μορφή επαγγελματικών σχέσεων, συνδικαλιστικών και πολιτικών αντιπαραθέσεων.

Πάει καιρός που επενδύει το μιντιακό θέαμα στην αναίτια κόντρα, μετατρέποντάς την σε επίκεντρο υπνωτικών και παραπλανητικών «ψυχαγωγικών» τηλεθεαμάτων, τα οποία κατάργησαν κάθε έννοια κριτηρίων και αξιών στο όνομα ενός θεαματικού «πολέμου» μεταξύ ομοίων. Ενός ψευδοπολέμου, που κατάργησε συστηματικά τα δημοκρατικά αυτονόητα, τον σεβασμό στην ανθρώπινη προσωπικότητα, στην ελευθερία της έκφρασης και της «άλλης άποψης».

Καμιά έκπληξη επομένως. Εχει ήδη καταναλώσει πολλές ο έλληνας πολίτης. Αλλά η κουλτούρα της πολεμικής κόντρας και της «στοχοποίησης» οποιουδήποτε βολεύει τους καιρούς (δημοσιογράφοι, πολιτικοί αδιακρίτως, εργαζόμενοι σε «ζηλευτές» υποτίθεται θέσεις και εταιρείες) παρέμεινε άθικτη, χωρίς ουδένα να προβληματίσει για τις πολιτικές της διαστάσεις, για τη διάβρωση των κοινωνικών δεσμών, για την κατάλυση των δημοκρατικών κατακτήσεων. Μια κουλτούρα που δεν διαμορφώθηκε μόνο από τη ριάλιτι τηλεόραση, αλλά υπήρξε επίμονη κατασκευή ενός μεταπολιτευτικού (για τη χώρα μας) κλίματος συνδικαλιστικο-ιδεολογικής κηδεμονίας. Μια κουλτούρα που ευνοήθηκε από ένα ανεξέλεγκτο τηλεοπτικό τελετουργικό, το οποίο στηρίζεται- από τη «φύση» της τεχνολογίας- στην ανάδειξη του προσωπικού, του ιδιωτικού, των προσωπικών καημών και παθών. Το ξέσπασμα του τυφλού θυμού έγινε θέαμα, καταργώντας τον διάλογο, τη σκέψη, την ψυχραιμία.

Ηταν θέμα χρόνου το έλλειμμα ψυχραιμίας και ωριμότητας να καταντήσει δολοφονικός φανατισμός. Το είχαμε δει να συμβαίνει στους κόλπους ενός άλλου μαζικού θεάματος, του ποδοσφαίρου. Είχαμε θρηνήσει θύματα του οπαδικού φανατισμού, του τυφλού μίσους του ομοίου εναντίον ομοίου, πολύ προτού οι δολοφονικές μολότοφ επαναλάβουν τη φονική τραγωδία, με φόντο αυτή τη φορά την απόγνωση ενός λαού μπροστά στο σκοτεινό μέλλον.

Μέλλον που σκοτείνιαζε σιγά σιγά εδώ και καιρό από την εγκατάλειψη του πολιτισμού του τόπου στο τηλεοπτικό παρόν, μετατρέποντάς το από στοιχείο ψυχαγωγίας, από στιγμιαία εκτόνωση, σε ηθικό πυρήνα του. Εκεί να χτιστούν καριέρες, εκεί να λυθούν λογαριασμοί, εκεί να βρει δικαίωση ο πολίτης, σαν μονάδα πάντα, με μοναδική έκφραση «συλλογικότητας» τα νούμερα τηλεθέασης.

Θεατές των δραμάτων μας, εδώ και καιρό, καταθέσαμε τη σκέψη και την ωριμότητα- τις αξίες χάριν των οποίων υπάρχει η δημοσιογραφία, ο τομέας ενημέρωσης- στην ψυχαγωγική αφασία του εντυπωσιασμού. Η κρίση του πολιτικού συστήματος δεν είναι ανεξάρτητη από την κουλτούρα που την διαμόρφωσε.

Την επομένη της τραγωδίας του θανάτου των τριών εργαζομένων περίσσεψε η εκμετάλλευση του θρήνου, του τρόμου και των συναισθημάτων των οικείων τους. Μάχη έδωσαν Αυτιάς και Παπαδάκης για δηλώσεις του θείου ενός εκ των θυμάτων. Ως και στης Μελέτη, στη θέση των καθημερινών κουτσομπολίστικων ξεσπασμάτων «αναρτήθηκε» αίφνης η θλίψη για τα γεγονότα και προβάλλονταν πλάνα της καταστροφής. Στα «αποκαΐδια» στήνονται οι καλύτερες τηλεοπερέτες μαζικού τρόμου. Αυτές που κρατούν τη σκέψη μουδιασμένη, ακριβώς τη στιγμή που απαιτείται η πυρετώδης λειτουργία της.


«Το γέλιο είναι ο ήχος της ζωής»

Η ατάκα του Λάκη Λαζόπουλου στην «Ερευνα» (Μega), την οποία ο Παύλος Τσίμας αφιερώνει στη σάτιρα, είδος που λατρεύει το ελληνικό κοινό.

Αφιέρωμα στο γέλιο που διαλύει τον τρόμο, που δίνει την ελπίδα του μέλλοντος, διατηρώντας τα αυτονόητα, τα οποία πρώτα μάχονται λυσσωδώς να καταργήσουν οι δεσποτικές ηγεμονίες κάθε μορφής (και όχι μόνο πολιτικές, αλλά και της βιομηχανίας της διασκέδασης).

Η σάτιρα αγκιστρώνεται στη μνήμη της δημοκρατίας και η ελευθερία της έκφρασής της παραμένει ιδανικός φάρος των συνειδήσεων, όταν βομβαρδίζονται λυσσωδώς από βόμβες «πολτού» υποκουλτούρας. Ηταν η καταλληλότερη στιγμή για να στρέψει σε αυτή την προσοχή της μια δημοσιογραφική εκπομπή.


Πού πήγε λοιπόν η Γιουροβίζιον;

Σε λίγες ημέρες θα λάβει χώρα η αλλοτινή «πανευρωπαϊκή γιορτή της τηλεόρασης», το γιουροβιζιονικό πανηγύρι, η αλλοτινή μεγάλη εθνική επένδυση, το πεδίο όπου δρέψαμε δάφνες δόξας με τις οποίες έσπευσε να στεφανωθεί η τότε ηγεσία της ΕΡΤ και η τότε πολιτική ηγεσία, αλλά και το πεδίο όπου έδωσε τη μάχη της τηλεθέασης το μοντέλο της «εναλλακτικής ενημέρωσης» του τόπου.

Είναι αλήθεια ότι η Ευρώπη είναι μουδιασμένη, ότι η ατμόσφαιρα πανηγυριού δεν είναι η πιο ταιριαστή στην γκρίζα καθημερινότητα των λαών της, αλλά ένδειξη της σπασμωδικής λειτουργίας του τηλεθεάματος είναι και η ξαφνική σιωπή γι΄ αυτό που μέχρι χθες αποτελούσε ιδανικό πεδίο εφαρμογής του τελετουργικού του.

Μπορεί εθνική επιλογή αυτή τη φορά να είναι ο περιορισμός του γιουροβιζιονικού θεάματος στα μέτρα της ψυχαγωγίας που του αναλογούν. Ωστόσο συμμετέχουμε. Ενας καλλιτέχνης, ο Γιώργος Αλκαίος (φωτογραφία), θα δώσει τη μάχη με χορογραφία, με στυλίστες, με τραγούδι, με όλα όσα μέχρι χθες υποτίθεται ήταν το υλικό που τροφοδοτούσε τη μεσημεριανάδικη ψυχαγωγία. Η ΕΡΤ επενδύει στη συμμετοχή, απλώς με τους τόνους χαμηλούς.

Ολο αυτό θα μπορούσε να είναι το πλαίσιο για να επιχειρηθεί η αναδιαμόρφωση των όρων μιας ψυχαγωγίας που δεν γίνεται άλλοθι για την καλλιέργεια κλίματος μαζικής αφασίας, αλλά απλώς προσφέρει χαλαρή και ευχάριστη διέξοδο στους τηλεθεατές.

Αντ΄ αυτού, οι αλλοτινοί λάβροι υπερασπιστές των γιουροβιζιονικών απολαύσεων, όλοι εκείνοι που ισχυρίζονται ότι υπηρετούν την ανάγκη του κοινού για «ευχάριστο θέαμα», γύρισαν την πλάτη φέτος στο θέαμα που δεν προσφέρεται για κόντρες, καβγάδες, για συναισθηματικές, εθνικές υπερεπενδύσεις.