Ματαιοδοξία και στρατηγική αφέλεια

Η ΥΠΟΒΟΛΗ ΤΩΝ ΔΕΚΑΤΡΙΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ, Η ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΤΟΥ
ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΝΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΕΙ ΤΙΣ ΕΝΔΟΚΥΠΡΙΑΚΕΣ
ΣΥΝΟΜΙΛΙΕΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 1968- 1974 ΚΑΙ ΤΕΛΟΣ
Η ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΤΟ 1977. ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ
ΤΑ ΤΡΙΑ ΛΑΘΗ ΠΟΥ ΕΝΤΟΠΙΖΕΙ ΚΑΙ ΑΠΟΔΙΔΕΙ ΣΤΟΝ ΚΥΠΡΙΟ
ΗΓΕΤΗ Ο Π. ΠΟΛΥΒΙΟΥ
Ο συγγραφέας δεν έχει να προσθέσει κάτι στα όσα έχουν επανειλημμένως γραφτεί για τα «δεκατρία σημεία» του Μακαρίου, ούτε ως γεγονός ούτε ως ανάλυση. Αντιθέτως, το κεφάλαιο αυτό είναι ίσως το πλέον αδύναμο του βιβλίου. Αναφέρει ότι το όλο εγχείρημα αντιμετωπίστηκε χωρίς πραγματική διαβούλευση με την ελληνική κυβέρνηση, χωρίς να γίνεται οιαδήποτε αναφορά στην επιστολή Αβέρωφ του Απριλίου 1963. Στη συνέχεια όμως, στο κεφάλαιο για το μέγα λάθος, όχι μόνο αναφέρεται η επιστολή αλλά και παρατίθεται απόσπασμα όπου ρητά καταγράφεται η αντίθετη άποψη της ελληνικής κυβέρνησης (αυτός άλλωστε δεν μπορεί παρά να ήταν και ο λόγος που ο Μακάριος ανέβαλε την υποβολή των δεκατριών σημείων, για μετά την πτώση της κυβέρνησης Καραμανλή, αλλά πριν ακόμη η Ελλάδα αποκτήσει σταθερή κυβέρνηση). Δεν τίθεται θέμα λοιπόν έλλειψης διαβούλευσης με την ελληνική κυβέρνηση. Η Ελλάδα είχε σαφώς ενημερωθεί και τοποθετηθεί.

Το κεφάλαιο για τις ενδοκυπριακές συνομιλίες αυτό είναι η αιχμή του δόρατος του βιβλίου. Φλύαρο ναι, επαναληπτικό βεβαίως, όπως και το υπόλοιπο βιβλίο, πλην όμως σκιαγραφεί την περίοδο 1969- 1974 δίνοντας επαρκείς πληροφορίες στον αναγνώστη για να αντιληφθεί πλήρως την έννοια της φράσης «Κύπρος: ιστορία χαμένων ευκαιριών». Είναι μια καταγραφή της θλιβερής, της τυχοδιωκτικής προσέγγισης του Μακαρίου. Παρατίθενται με επαρκή λεπτομέρεια οι παράμετροι επίλυσης του προβλήματος τις οποίες θα ήταν διατεθειμένη να αποδεχτεί η Τουρκία, όπως μεταβάλλονταν με την πάροδο του χρόνου και τις δύο ευκαιρίες για επίλυση του προβλήματος, οι οποίες χάθηκαν, το 1968 και το 1974.

Η θέση του Πολυβίου είναι απλή: Η παραχώρηση αυτή έγινε χωρίς εξασφάλιση κανενός απολύτως ανταλλάγματος και χωρίς κατανόηση των επιπτώσεων. Γίνεται εκτεταμένη ανάλυση για να καταδειχθεί το ακατάλληλο του συστήματος για την Κύπρο. Διαπιστώνει επίσης πλήρη έλλειψη προγραμματισμού, μελέτης και στρατηγικής σκέψης. Ο Π. Πολυβίου μιλά ακόμη για νομικά ερείσματα της κυπριακής πλευράς. Το Κυπριακό όμως δεν είναι δικαστηριακή υπόθεση, προς εκδίκαση είτε στο ΕΔΑΔ είτε στο ΔΕΚ. Διαβάζοντας το βιβλίο, δεν έχω πειστεί ότι ο συγγραφέας συμμερίζεται την άποψη αυτή.

Ηγεσία
Ο συγγραφέας δεν διαπιστώνει δημοκρατικό έλλειμμα την περίοδο της προεδρίας του Αρχιεπισκόπου, μιλά συχνά για ελληνοκυπριακή ηγεσία και για συμβούλους και συνεργάτες του Μακαρίου, ψέγει δε τον Γλαύκο Κληρίδη για τη μη υποβολή παραίτησης παρ΄ όλη τη διαφωνία του με τον Μακάριο, το 1963 και κατά τη διάρκεια των ενδοκυπριακών συνομιλιών. Μάλλον ο συγγραφέας έχει λησμονήσει το γιαούρτωμα του προεδρικού ανθυποψηφίου παρουσία και με την ανοχή αν όχι την ενθάρρυνση της αστυνομίας. Η δε αναφορά σε ελληνοκυπριακή ηγεσία γεννά θυμηδία. Σχετική είναι η συνέντευξη την οποία ο Μακάριος παραχώρησε στην Οριάνα Φαλάτσι. Η ηγεσία ήταν ο Μακάριος. Ο εις και μόνος. Τέλος, γιατί δεν παραιτήθηκε ο Γλαύκος Κληρίδης παρ΄ όλη τη διαφωνία του; Ισως για τους ίδιους λόγους που και ο συγγραφέας παρέμεινε μέλος της διαπραγματευτικής ομάδας για το Κυπριακό παρ΄ όλη τη διαφωνία του με τον στόχο των συνομιλιών, την εξεύρεση δηλαδή λύσης διζωνικής ομοσπονδίας.