Το περίγραμμα της αλλαγής

Εκ των υστέρων συναίνεση. ση. Η αντιμετώπιση της σημερινής πολύπλευρης εθνικής κρίσης ως ευκαιρίας νέας μεταπολίτευσης σημαίνει «φυγή προς τα μπρος». Ανοιγμα δηλαδή μιας ευρείας μεταρρυθμιστικής ατζέντας, και μάλιστα σε πεδία όπου κυριαρχούν δυνάμεις και συμφέροντα που παραδοσιακά ανήκουν στον πασοκικό χώρο. Δύσκολα η διαδικασία αλλαγής μπορεί να πάρει τον χαρακτήρα μιας συντεταγμένης και εκ των προτέρων εξασφαλισμένης συναίνεσης των εμπλεκομένων. Η συναίνεση θα κριθεί εκ των υστέρων, εκ του αποτελέσματος. Σημασία έχει η κίνηση και η πολιτική επιμονή. Σε συνθήκες κρίσης, η ικανότητα και η σταθερότητα της ηγεσίας δημιουργεί «από τα πάνω» συναίνεση. Αν μάλιστα η μεταρρυθμιστική προσπάθεια είναι πειστική, τότε το «εκ των υστέρων» μπορεί να ξεπεράσει και τον ασφυκτικό ορίζοντα του λεγόμενου «εκλογικού κύκλου που ουσιαστικά οδηγεί την κάθε κυβέρνηση να κυβερνά υπεύθυνα μόνο τα δύο πρώτα χρόνια και να διασπαθίζει το δημόσιο χρήμα τα υπόλοιπα δύο.

Οχι μηδενιστικούς απο λογισμούς. Οι σημερινές συνθήκες χρεοκοπίας έχουν οδηγήσει σχεδόν αυθόρμητα σε έναν μηδενιστικό απολογισμό της μεταπολιτευτικής Ελλάδας. Σαν όλα να έτειναν νομοτελειακά και αναπότρεπτα στην εθνική χρεοκοπία. Ο μηδενισμός είναι ιστορικά άδικος, συσκοτίζει τις ειδικές ευθύνες των εκάστοτε κυβερνώντων (ιδίως της περιόδου 2004-2009), ισοπεδώνει τις σημαντικές κατακτήσεις που έγιναν ως προς τον εκδημοκρατισμό, την ανάπτυξη και την ευημερία της χώρας. Παράλληλα τροφοδοτεί έναν αντιπολιτικό κυνισμό σκοτεινού χρώματος. Συσκοτίζει έτσι τις αφετηρίες της νέας μεταπολίτευσης.

Το τρίπτυχο της ανατροπής. Η νέα μεταπολίτευση συγκεκριμενοποιείται σε τρεις ανατροπές. (α)

Πρέπει να αντιστρέψει την τάση του υπάρχοντος μοντέλου ανάπτυξης να «ισορροπήσει» σε μια στρεβλή και χαμηλής ποιότητας «οικονομία των υπηρεσιών», στην οποία κυριαρχεί η δημοσιοϋπαλληλία, ο τουρισμός της αρπαχτής, η επιδοτούμενη γεωργία και το οικολογικά καταστροφικό κύκλωμα γης- οικοδομής. Το πρόβλημα ήταν οικονομικό αλλά εξελίσσεται πλέον σε πολιτισμικό: η χώρα χάνει την έφεση στη μακροχρόνια παραγωγική επένδυση, στη μεταποίηση, στον ορθολογικό προγραμματισμό, στη δημιουργικότητα και στην επιχειρηματικότητα. (β)

Πρέπει να σπάσει τον φαύλο κύκλο του κρατισμού, του ασυγκράτητου νομοθετικού ακτιβισμού, του πελατειακού κομματισμού και της αμφίπλευρα διεφθαρμένης σχέσης της πολιτικής με τα ΜΜΕ. Το κόστος αυτής της κακοδαιμονίας σε χρήμα, δημόσιο χρέος, διαφθορά και ανομία, έχει εκτιναχτεί πλέον στα ύψη. Το ελληνικό «κράτος πρέπει να περιοριστεί», αλλά μια απλοϊκή φιλελεύθερη συνταγή δεν λύνει το πρόβλημα. Η Ελλάδα χρειάζεται θεσμούς και διαδικασίες που να ενισχύουν τη θετική συνέργεια δημόσιου και ιδιωτικού. Μόνο έτσι μπορεί να αναβαθμίσει τη θέση της στην παγκόσμια οικονομία, διαφορετικά, το αντιπαραγωγικό κράτος θα αντικαθίσταται από αναποτελεσματικές αγορές και οικονομικά λαθρόβιους επιχειρηματίες. (γ) Πρέπει να εξουδετερώσει την πολιτική υποκρισία που επιβάλλουν στη δημόσια συζήτηση τα ξεφτίδια του πάλαι ποτέ αριστερόστροφου λαϊκίστικου λόγου. Δεν αναφέρομαι γενικά στον λαϊκισμό που τροφοδοτείται από την παγκοσμιοποίηση, ο οποίος είναι ένα ιδιαίτερα σύνθετο φαινόμενο. Μιλώ για την πασιφανώς ιδιοτελή χρήση των ξεφτισμένων αριστερών στερεοτύπων από προνομιούχες ομάδες και κομματικούς «γραμμητζήδες», που στρεβλώνουν συνειδητά την πραγματικότητα και την ηθική για παιχνίδια ισχύος. Οι προηγούμενες τρεις νάρκες της πρώτης μεταπολίτευσης συνδέθηκαν, έγιναν «σύστημα» και εξερράγησαν, όταν βρέθηκαν στα χέρια της ανίκανης πολιτικής ηγεσίας της περιόδου 2004-2009. Η ανατροπή αυτού του τριπτύχου συνιστά το περίγραμμα μιας ενδεχόμενης και ευκταίας νέας μεταπολίτευσης: καλλιέργεια της έφεσης στην παραγωγή και τη δημιουργία, δυναμικοί και διαφανείς θεσμοί οικονομικής διακυβέρνησης, ανανέωση του νομιμοποιητικού λόγου.

Ο Γιάννης Βούλγαρης είναι καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου