Φουντώνει η διαμάχη ενός αιώνα

Όταν ο Αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα επισκέφθηκε πέρυσι την Αγκυρα και την Κωνσταντινούπολη, χαρακτήρισε τη σχέση της χώρας του με την Τουρκία μια «υποδειγματική συνεργασία». Μετά την προχθεσινή ψηφοφορία στην Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων, αυτή η συνεργασία δέχεται ένα ισχυρό πλήγμα.

Με ψήφους 23 έναντι 22, η επιτροπή υιοθέτησε ένα μη δεσμευτικό ψήφισμα που χαρακτηρίζει «γενοκτονία» τη σφαγή άνω του ενός εκατομμυρίου Αρμενίων από την οθωμανική αυτοκρατορία στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Κι αυτό, παρ΄ όλο που ο πρόεδρος Ομπάμα είχε προειδοποιήσει ότι μια τέτοια κίνηση θα πλήξει τις σχέσεις με την Τουρκία- έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ που έχει 1.700

στρατιώτες στο Αφγανιστάν- και τις προσπάθειες συμφιλίωσης της Αγκυρας με την Αρμενία. Αμέσως μετά την ανακοίνωση του αποτελέσματος, η Αγκυρα ανακάλεσε τον πρεσβευτή της για διαβουλεύσεις. Ο Τούρκος πρωθυπουργός Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι η χώρα του κατηγορείται για ένα έγκλημα που δεν έχει διαπράξει. Ο πρόεδρος Αμπντουλάχ Γκιουλ χαρακτήρισε το ψήφισμα «προσβολή της Ιστορίας». Ο υπουργός Εξωτερικών της Αρμενίας Εντουαρντ Ναλμπάντιαν, από την πλευρά του, εξέφρασε την ικανοποίησή του για το ψήφισμα, λέγοντας ότι αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την αποτροπή εγκλημάτων εναντίον της ανθρωπότητας.

Στην ολομέλεια; Αγνωστο παραμένει αν το ψήφισμα θα φτάσει στην ολομέλεια του Κογκρέσου. Το 2007, ένα αντίστοιχο ψήφισμα είχε μπει στο συρτάρι, ύστερα από έντονες πιέσεις της κυβέρνησης Μπους, που ανησυχούσε και πάλι για τις επιπτώσεις στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Στην περίπτωση του προέδρου Ομπάμα, όμως, υπάρχει ένα πρόβλημα: στη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας, και συγκεκριμένα στις 24 Απριλίου, που είναι η ημέρα μνήμης για τη γενοκτονία, είχε δηλώσει: «Πιστεύω πως η γενοκτονία των Αρμενίων δεν είναι ισχυρισμός, προσωπική εκτίμηση ή άποψη, αλλά ένα γεγονός που τεκμηριώνεται από έναν σαρωτικό όγκο ιστορικών αποδείξεων… Ως πρόεδρος θα αναγνωρίσω τη γενοκτονία των Αρμενίων». Ανάλογη ήταν στο παρελθόν, όταν ήταν γερουσιαστής της Νέας Υόρκης, και η στάση της Χίλαρι Κλίντον. Οπως δήλωσε όμως προχθές η νυν επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, «οι συνθήκες έχουν αλλάξει σημαντικά».

Επισήμως, η αλλαγή την οποία επικαλείται η Κλίντον είναι τα ιστορικά πρωτόκολλα που υπέγραψαν τον Οκτώβριο του 2009, κατόπιν διαμεσολάβησης της ιδίας, οι υπουργοί Εξωτερικών Τουρκίας και Αρμενίας, συμφωνώντας να εξομαλύνουν τις σχέσεις, να ανοίξουν τα κοινά σύνορα των χωρών τους και να συγκροτήσουν διμερή επιτροπή ιστορικών και ειδικών που θα επιληφθεί του ιστορικού αρμενικού ζητήματος. Είναι προφανές, πάντως, πως οι ανησυχίες της Ουάσιγκτον δεν αφορούν μόνο την προσέγγιση Τουρκίας- Αρμενίας. Η συνεργασία της Τουρκίας είναι σημαντική για την Ουάσιγκτον και στο ζήτημα του Ιράν, του Ιράκ και του Αφγανιστάν.

Ο πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων Χάουαρντ Μπέρμαν δεν συμφωνεί όμως με αυτή την προσέγγιση. Κατά την έναρξη της προχθεσινής ψηφοφορίας, χαρακτήρισε την Τουρκία πιστό σύμμαχο, επέμεινε όμως ότι τίποτα δεν δικαιολογεί την αποσιώπηση της πραγματικότητας της γενοκτονίας των Αρμενίων. Υπάρχει βέβαια και μια λεπτομέρεια: αυτός ο Δημοκρατικός από την Καλιφόρνια έχει ανάγκη από τις ψήφους της ισχυρής αρμενικής κοινότητας στο Λος Αντζελες…


Η τουρκική άποψη

Η Αγκυρα δέχεται ότι το 1915 σκοτώθηκαν χιλιάδες Αρμένιοι σε συγκρούσεις με μουσουλμάνους Οθωμανούς στρατιώτες. Απορρίπτει όμως τον όρο «γενοκτονία» και θεωρεί υπερβολικούς τους ισχυρισμούς για το 1,5 εκατομμύριο νεκρούς. Ο Τανέρ Ακσάμ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κλαρκ της Μασαχουσέτης, είναι ο πρώτος Τούρκος ειδικός που έχει μιλήσει για γενοκτονία στο βιβλίο του «Μια Επονείδιστη Πράξη» που κυκλοφόρησε στα αγγλικά πριν από τρία χρόνια.
«Χάσαμε στην παράταση»

Παρά τις κορόνες, η αντίδραση της Αγκυρας στο ψήφισμα μπορεί να χαρακτηριστεί μετρημένη. «Δεν θα πάρουμε καμιά απόφαση κάτω από πίεση», δήλωσε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου, αν και προειδοποίησε ότι η απόφαση αυτή θέτει σε κίνδυνο την επικύρωση των πρωτοκόλλων μεταξύ Αρμενίας και Τουρκίας από την τουρκική Βουλή. Τουρκικές διπλωματικές πηγές ανέφεραν πριν από την έγκριση του ψηφίσματος ότι η Αγκυρα είχε προειδοποιήσει την Ουάσιγκτον ότι θα ακύρωνε ακόμη και συμφωνίες δισεκατομμυρίων δολαρίων για αγορά οπλικών συστημάτων σε περίπτωση που περάσει από το Κογκρέσο. «Θα κλείσετε την αμερικανική βάση Ιντσιρλίκ στην Τουρκία ή θα αποσύρετε τα τουρκικά στρατεύματα από το Αφγανιστάν αν περάσει από το Κογκρέσο;» ρωτήθηκε για το ψήφισμα χθες ο Αχμέτ Νταβούτογλου. «Θα το αξιολογήσουμε όταν έρθει ο πρεσβευτής μας», απάντησε.

Το σχοινί. Πάντως, ο γνωστός Τούρκος δημοσιογράφος Μεχμέτ Αλί Μπιράντ εκτιμά ότι η Άγκυρα δεν πρέπει να τραβήξει το σχοινί και θεωρεί ότι το ζήτημα μεγιστοποιήθηκε. Σύμφωνα με τον δημοσιογράφο, οι περισσότεροι από τους Αμερικανούς βουλευτές που ψήφισαν υπέρ ή κατά του ψηφίσματος δεν ξέρουν καν πού βρίσκεται η Αρμενία και ψήφισαν με κριτήριο την εσωτερική πολιτική της χώρας τους.

Τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης είχαν απευθείας συνδέσεις με την Ουάσιγκον και μετέδωσαν ολόκληρη τη διαδικασία της ψηφοφορίας με ανταποκρίσεις και συζητήσεις στα στούντιό τους. «Χάσαμε στην παράταση», ήταν ο τίτλος της εφημερίδας «Μιλιέτ». Οι τουρκικές εφημερίδες καθυστέρησαν χθες να βγουν στα περίπτερα αναμένοντας να καλύψουν τις εξελίξεις.