Πώς δέχθηκαν την πτώση του κομμουνισμού οι απλοί άνθρωποι

«Ξέρω πως ίσως ακουστώ φιλοκομμουνιστής, πράγμα ανόητο – όμως είχαμε όλοι δουλειά!», λέει σε κάποια στιγμή ο σκύλος του Βουκουρεστίου- ήρωας της Ντράκουλιτς. Και καταλήγει με νόημα, παραφράζοντας τον Όργουελ, πως «στη μετάβαση από τον κομμουνισμό στον καπιταλισμό όλοι είναι άνισοι, αλλά κάποιοι είναι πιο άνισοι από τους άλλους». Μέσα από αλληγορίες και παραβολές, η Ντράκουλιτς ασχολείται με το θέμα ταμπού της μαζικής συμμετοχής στην κομμουνιστική διακυβέρνηση, τις θετικές πλευρές των καθεστώτων που πλέον αποσιωπώνται, καθώς και με το γεγονός πως ο κομμουνισμός μπήκε σε μουσείο ως δυσάρεστη παρένθεση, λες και δεν διαμόρφωσε την πραγματικότητα αυτών των χωρών για παραπάνω από τέσσερις δεκαετίες. Η συγγραφέας στηλιτεύει τις αναλύσεις που τα παρουσιάζουν όλα ως μια αντίθεση άσπρου- μαύρου, κομμουνισμού και αντικομμουνισμού, μη αποδοχής ή σύμπλευσης με τα καθεστώτα, αγνοώντας τις ενδιάμεσες γκρίζες ζώνες. Όπως γράφει και ο Ρώσος εμιγκρές Κονσταντίν Πλεσάκοφ, στο εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο Δεν υπάρχει ελευθερία χωρίς ψωμί!, «κανένα κομμουνιστικό καθεστώς δεν θα είχε επιζήσει χωρίς μυστική αστυνομία- αλλά οι άνθρωποι δέχτηκαν το καθεστώς όχι μόνο λόγω του τρόμου και του εκφοβισμού, αλλά και χάρη στη δωρεάν περίθαλψη, τη δωρεάν στέγαση, και τη δωρεάν παιδεία».

Ο Πλεσάκοφ, που καταλήγει στα ίδια συμπεράσματά με τον Κότκιν όσον αφορά τις ελίτ, υποστηρίζει πως αξίζει να δούμε το ΄89 όχι μόνο ως διεθνές γεγονός, αλλά και ως μια σειρά από τοπικές διαμάχες – σε αντίθεση με τα μεγάλα γεωπολιτικά σχήματα που έχουν επιβληθεί στην ιστοριογραφία σχετικά με αυτό.