Ο θρύλος που έγινε σκουπιδιάρης

ΤΟΝ ΕΛΕΓΑΝ «ΤΣΕΧΙΚΗ ΑΤΜΟΜΗΧΑΝΗ». ΥΠΗΡΞΕ ΕΝΑΣ ΑΠΟ
ΤΟΥΣ ΘΡΥΛΟΥΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ, ΕΝΑΣ ΘΡΥΛΟΣ
ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΦΗΜΗ ΞΕΠΕΡΝΟΥΣΕ ΚΑΤΑ ΠΟΛΥ ΤΟΥΣ
ΔΙΑΔΡΟΜΟΥΣ ΤΟΥ ΣΤΙΒΟΥ ΚΑΙ ΤΙΣ ΚΕΡΚΙΔΕΣ ΤΩΝ ΣΤΑΔΙΩΝ.
ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΩΡΗ ΦΑΛΑΚΡΑ ΤΟΥ Ο ΕΜΙΛ ΖΑΤΟΠΕΚ, ΠΑΙΔΙ
ΤΟΥ ΨΥΧΡΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ, ΞΕΧΩΡΙΖΕ ΓΙΑ ΤΟ ΕΝΤΕΛΩΣ ΙΔΙΟΣΥΓΚΡΑΣΙΑΚΟ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΣΤΥΛ ΤΟΥ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΗ ΣΕΜΝΟΤΗΤΑ
ΤΟΥ. ΜΕΤΑ ΤΟ 1968 ΤΟΝ ΕΚΑΝΑΝ ΟΔΟΚΑΘΑΡΙΣΤΗ
Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Ελσίνκι, το 1952, κέρδισε τρία χρυσά μετάλλια, στα 5.000 μ., στα 10.000 και στον Μαραθώνιο. Το 1951 έσπασε το φράγμα της ώρας στα 20 χιλιόμετρα και τρία χρόνια μετά το φράγμα των 29 λεπτών στα 10 χιλιόμετρα. Όπως τον περιγράφει ο Ζαν Εσνόζ έτρεχε παραβιάζοντας όλους τους παραδεδεγμένους ώς τότε κανόνες των δρομέων:

«Με τις γροθιές σφιγμένες και συστρέφοντας χαοτικά τον κορμό του, ο Εμίλ κάνει ό,τι του κατέβει με τα χέρια του. Κι όμως, όλοι θα σας πουν ότι τρέχουμε με τα χέρια. Για να προωθήσουμε καλύτερα το σώμα, πρέπει να χρησιμοποιούμε τα πάνω άκρα για να ελαφρύνουμε τα πόδια από το ίδιο το βάρος τους: στις κούρσες μεγάλων αποστάσεων, όσο λιγότερες είναι οι κινήσεις του κεφαλιού και των χεριών, τόσο το καλύτερο. Όμως ο Εμίλ κάνει το ακριβώς αντίθετο, νομίζεις ότι τρέχει χωρίς να νοιάζεται για τα χέρια του που η σπασμωδική ορμή τους ξεκινάει από πολύ ψηλά και που διαγράφουν περίεργες κινήσεις…».

Ιδού ένα δείγμα του αγωνιστικού στυλ του ήρωα, συγχρόνως ένα πρώτης τάξεως δείγμα του ύφους της αφήγησης του Εσνόζ: τα λέει όλα χωρίς να ξεφύγει ούτε στιγμή από τη λιτότητα και την ακρίβεια μιας περιγραφής η οποία σε γοητεύει χωρίς να σε κολακεύει. Λες και σου μιλάει ένας καλός αθλητικός συντάκτης που όμως ξέρει πίσω από την καταγραφή των κινήσεων να αναδεικνύει το ιχνογράφημα μιας ολόκληρης ζωής.

Το νήμα της ζωής αρχίζει και το ξετυλίγει ο αφηγητής όταν οι Γερμανοί μπαίνουν στη Μοραβία και η Τσεχία προσαρτάται στο Γ΄ Ράιχ. Την εποχή εκείνη, με τον Β΄ Παγκόσμιο προ των πυλών, ο νεαρός Ζάτοπεκ δουλεύει στην Μπάτα, ένα εργοστάσιο παραγωγής αθλητικών υποδημάτων. Το νήμα θα το ξετυλίξει ώς την ημέρα που θα διοριστεί στα υπόγεια του Αθλητικού Κέντρου Πληροφοριών: «Μια χαρά, λέει ο γλυκός Εμίλ. Αρχειοφύλαξ- μπορεί και να μην άξιζα για παραπάνω».

Έχει προηγηθεί η Άνοιξη της Πράγας το 1968 και ο Ζάτοπεκ από ήρωας, πριν καταλήξει να δουλεύει στα Αρχεία, έχει εργαστεί ως οδοκαθαριστής, φυτευτής τηλεγραφόξυλων και ανειδίκευτος σε εργοστάσιο εξόρυξης ουρανίου. Θα υπογράψει τη δήλωση μετανοίας στο κομμουνιστικό καθεστώς χωρίς ηρωισμούς και μεγαλοστομίες.

Από τι υλικά ήταν φτιαγμένος αυτός ο άνθρωπος που κάποτε κάποιοι υπολόγισαν πως έχει κάνει τρέχοντας τρεις φορές τον γύρο της Γης, ενώ κάποιοι άλλοι ισχυρίστηκαν πως καταφέρνει ό,τι καταφέρνει γιατί έχει υπερτροφική καρδιά; Για να πάρουν, βεβαίως, την αποστομωτική απάντηση από την αθλητική ομοσπονδία της Τσεχοσλοβακίας. Ο Ζάτοπεκ δεν έχει υπερτροφική καρδιά. Ο Ζάτοπεκ σπάει όλα τα ρεκόρ γιατί είναι καλός κομμουνιστής.

Οφείλω να ομολογήσω πως ο Δρόμος αντοχής ήταν το πρώτο βιβλίο του Εσνόζ που διάβασα, πέρυσι περίπου τέτοια εποχή, όταν εκδόθηκε στη Γαλλία. Έκτοτε διάβασα και όλα, σχεδόν όλα, τα υπόλοιπα: τον αριστουργηματικό του Ραβέλ, τις Ψηλές ξανθιές, το Φεύγω, το Προπαντός όχι Σοπέν .

Υπάρχουν συγγραφείς που σε κερδίζουν με τα λεγόμενά τους, τη νοοτροπία τους, τη σκέψη τους. Υπάρχουν άλλοι που σε κερδίζουν με το ύφος τους, την αφηγηματική τους δεινότητα ενδεχομένως, την ευρηματικότητα της υπόθεσης. Υπάρχουν τέλος αυτοί που απλώς σε κερδίζουν. Τους αποδέχεσαι ούτως ή άλλως. Ένας από αυτούς είναι ο Εσνόζ.