[ Πρόσωπα ] Η σύλληψη της «λαίδης Γενοκτονία»

Για χρόνια, η Αγκάτ Χαμπιαριμάνα ζούσε ήσυχα σ΄ ένα προάστιο του Παρισιού ως η τραγική χήρα του πρώτου από τα εκατοντάδες χιλιάδες τραγικά θύματα της γενοκτονίας στη Ρουάντα. Προχθές συνελήφθη κατηγορούμενη ότι βοήθησε να οργανωθεί αυτό το έγκλημα κατά της ανθρωπότητας.
Λιγότερο από μία εβδομάδα μετά την επίσκεψη του Νικολά Σαρκοζύ στη Ρουάντα, την πρώτη αρχηγού του γαλλικού κράτους κατά την τελευταία 25ετία, η Αγκάτ Χαμπιαριμάνα συνελήφθη στο σπίτι της στο Κουρκουρόν, νοτίως του Παρισιού. Αφέθηκε αργότερα ελεύθερη, όμως της απαγορεύθηκε η έξοδος από τη Γαλλία και είναι υποχρεωμένη να εμφανίζεται μια φορά τον μήνα σε δικαστή. Έχει μπροστά της μια δικαστική μάχη για να αποφύγει να εκδοθεί στη Ρουάντα, τη χώρα που είδε για τελευταία φορά στις 9 Απριλίου 1994. Οι γαλλικές δυνάμεις τη βοήθησαν να περάσει στο Κονγκό τρεις ημέρες αφού το αεροπλάνο που μετέφερε τον σύζυγό της, τον πρόεδρο Ζουβενάλ Χαμπιαριμάνα, καταρρίφθηκε κοντά στο αεροδρόμιο του Κιγκάλι. Η ίδια ισχυρίζεται πως δεν είχε καμιά επιρροή στις κρατικές υποθέσεις και καμιά σχέση με το όργιο των σφαγών, που μέσα σε 100 ημέρες στοίχισαν τη ζωή σε 800.000 ανθρώπους, κυρίως μέλη της φυλής των Τούτσι.

Πολλοί στη Ρουάντα αμφισβητούν την εκδοχή της. Μερικοί την αποκαλούν «λαίδη Γενοκτονία» και λένε πως ήταν η πραγματική δύναμη πίσω από τον προεδρικό θώκο. Προέρχεται από μια φυλή της ελίτ των Χούτου και λέγεται πως ήταν το κεντρικό πρόσωπο μιας μικρής, ισχυρής ομάδας γνωστής ως ακαζού- σημαίνει μικρό σπίτι-, η οποία αποτελούνταν από στενούς συγγενείς της και εξτρεμιστές. Ανάμεσά τους ήταν ένας από τους αδελφούς της, ο συνταγματάρχης Ελί Σαγκάτουα, ο οποίος ήταν επίσης μέλος του Δικτύου Μηδέν, που σχεδίασε τη γενοκτονία. Η Χαμπιαριμάνα υποστήριζε επίσης εξτρεμιστικά ΜΜΕ, όπως ο ραδιοσταθμός RΤLΜ και η εφημερίδα Κangura, η εκστρατεία μίσους των οποίων εναντίον των Τούτσι βοήθησε να δημιουργηθεί το πολιτικό κλίμα για τη γενοκτονία. Ακόμη και μετά τη δολοφονία του συζύγου της- πιθανόν από το Δίκτυο Μηδέν-, η Χαμπιαριμάνα συνέχισε τις πρώτες ημέρες της γενοκτονίας να έχει κεντρικό ρόλο στις πολιτικές αποφάσεις. Βοήθησε να διοριστεί ένας νέος αρχηγός του στρατού, γνωστός για τις ακραίες απόψεις του εναντίον των Τούτσι.

Πάντως η επιρροή της μειώθηκε μετά την απομάκρυνσή της από το Κιγκάλι. Οι Γάλλοι κατηγορούνται πως, ενώ βοήθησαν τη Χαμπιαριμάνα να διαφύγει, άφησαν να σφαγιαστούν οι Τούτσι που εργάζονταν στη γαλλική διπλωματική και πολιτιστική αποστολή στη Ρουάντα. Όταν μάλιστα η πρώην πρώτη κυρία έφτασε στη Γαλλία, ο τότε Πρόεδρος Φρανσουά Μιττερράν της έδωσε 40.000 δολάρια από τον προϋπολογισμό του υπουργείου Συνεργασίας, χαρακτηρίζοντάς την «έκτακτη βοήθεια σε πρόσφυγες από τη Ρουάντα».