Στα χνάρια του Θέσπιδος

Sleuth στην αγγλική σημαίνει ως ουσιαστικό:
λαγωνικό, κυνηγόσκυλο, κοινώς ζαγάρι και ως ρήμα σημαίνει: παίρνω στο κατόπι, ιχνηλατώ, παραφυλάω, κοινώς φερμάρω
Όταν ένα θεατρικό έργο τιτλοφορείται ζαγάρι ή επί τα ίχνη, σαφώς παραπέμπει στο κυνήγι, στον κυνηγητικό βίο και στις στρατηγικές του κυνηγιού. Το πρώτο θεατρικό κείμενο της ανθρωπότητας (458 π.Χ.) που η πλοκή του και η λογική του παραπέμπουν στον κυνηγητικό βίο είναι η «Ορέστεια» του Αισχύλου. Όπως απέδειξε η γαλλική φιλολογική σχολή (Βερνάν, Νακέ κ.λπ.) όλο το σχέδιο της «Ορέστειας» δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια μεταφορά από τις στρατηγικές, τα τεχνάσματα και τα μέσα που χρησιμοποίησε διαχρονικά ο άνθρωπος- κυνηγός για να τιθασεύσει τις φυλές των ζωντανών, στη γη, στον ουρανό και στη θάλασσα. Εξάλλου λίγα χρόνια αργότερα ο Σοφοκλής στο Α΄ στάσιμο της «Αντιγόνης» απαριθμεί τους τρόπους με τους οποίους ο άνθρωπος αλίευσε την υδρόβια φύση, παγίδεψε τα πετούμενα και ημέρεψε βάζοντας στον ζυγό τον ακμήτα ταύρο.

Όταν μετέφραζα την «Ορέστεια» βρέθηκα, όπως μια δεκάδα προηγηθέντες, μπροστά στην πρόκληση να μεταφράσω τα κυνηγητικά όργανα που ο Αισχύλος χρησιμοποιεί για να χαρακτηρίσει το «αμήχανον τέχνημα», το δίχτυ που παγίδεψε τον Αγαμέμνονα: παγίδα, ξόβεργα, λάκκος, φάκα, πλεκτάνη, δόλωμα, θηλιά, βρόχια, παγανιά, δόκανο, διχάλα. Αλλά μια τέτοια παγίδα- δόλωμα δεν είναι και ο κυρίαρχος στον μύθο της Τροίας Δούρειος Ίππος; Και οι μυγοχάφτες και τα σκιάχτρα;

Αν το καλοσκεφτεί κανείς, είναι πολύ λίγες οι χιλιετίες που μας χωρίζουν από τον κυνηγό προπάτορα γι΄ αυτό και τα τεχνάσματα και οι δόλοι του κυνηγητικού βίου απλώς μεταμορφωμένοι, αντωνυμικοί, κυριαρχούν και στον σημερινό κοινωνικό βίο: νόμοι παγίδες, θεσμοί ξόβεργες, συμπεριφορές, φάκες, δόλος κι απάτη που γράφει και ο Μακρυγιάννης. Αλλά και η τέχνη ολόκληρη δεν είναι μια συνειδητή και καλοστημένη παγίδα που αιχμαλωτίζει τη φαντασία μας, συλλαμβάνει εξ απροόπτου το συναισθηματικό μας φορτίο και δεσμεύει τη συνείδησή μας; Ο Άμλετ δεν στήνει μια παράσταση- θηλιά για να πιάσει τη συνείδηση του δολοφόνου θείου του; Μια τέτοια θηλιά είναι κάθε θεατρική παράσταση, ένα δόκανο, ένας καλά κρυμμένος και σκεπασμένος με φρύγανα λάκκος για να πέσουμε μέσα. Με τη διαφορά ότι στις τέχνες άρα και στο θέατρο, το θηρίο, το αγρίμι- θεατής, ο αναγνώστης, ο ακροατής προσέρχεται συνειδητά, ως πρόβατο επί σφαγήν, γνώστης ότι είναι στημένη παγίδα και χαίρεται και την ευφυΐα του κυνηγού

ΙΝFΟ

«Sleuth». Στο θέατρο «Αθηνών» (Βουκουρεστίου 10, τηλ.
210.3312343)

– δημιουργού και την ηδονή της παγίδευσής του! Το θέατρο ως μίμησις πράξεως μεταφέρει τις παγίδες και τις ξόβεργες του κοινωνικού βίου σε σμίκρυνση στη σκηνή, αλλά, όπως σε κάθε πείραμα, επαναλαμβάνοντας φαινόμενα, πράξεις και ήθη σε συνθήκες βολικές για την παρατήρηση.

Ο Σάφερ έγραψε το Sleuth και εφηύρε μια παγίδα εκτός σκηνής, μια γυναίκα που τη διεκδικούν ο σύζυγος και ο εραστής και έχεις την αίσθηση πως από μια γωνιά σε παγανιά η ίδια παρακολουθεί με ηδονή και την ικανοποίηση του πανούργου κυνηγού ή του δαιμόνιου λαγωνικού από την αγωνία των θηραμάτων να γλιτώσουν από τα βρόχια και τα στημένα δίχτυα που εκ κατασκευής είναι έτσι κατασκευασμένα που όσο σπαρταράει το θύμα τόσο να μπλέκεται περισσότερο.

Έως εκεί ο Σάφερ. Ο Κιμούλης όμως που μετέφρασε και διασκεύασε ριζικά το έργο έκανε την παγίδα διπλή. Οι ήρωές του είναι ηθοποιοί, ένας φτασμένος, χορτασμένος και επηρμένος και ένας άσημος ακόμη, φιλόδοξος και ματαιόδοξος. Εδώ πλέον παγίδα και θηλιά δεν είναι μόνο η γυναίκα που διεκδικούν και φερμάρει, είναι το ίδιο το θέατρο, το σινάφι, η συντεχνία, η παράδοση, οι σχολές του, αλλά και το κοινό είτε ως ερωμένη είτε ως εραστής είτε ως παρατηρητής από την κλειδαρότρυπα της ερωτικής πράξης που συντελείται επί σκηνής.


Λαγωνικά και θηράματα

Το περιβάλλον που δημιούργησε η Αθανασία Σμαραγδή είναι η σκευή και το σκευοφυλάκιο, ό,τι δηλαδή αποτελεί τη σκευωρία της μιμητικής πλεκτάνης. Τα κοστούμια της Ιωάννας Τιμοθεάδου και οι φωτισμοί του Μπάμπη Αρώνη μαζί με τη συνδρομή της Έφης Αλεξάνδρου που διαμόρφωσε τον σκηνικό κυκεώνα συντέλεσαν ώστε η σκηνή να γίνει ένα πεδίο όπου εναλλάσσονται λαγωνικά και θηράματα αλλά συνάμα η ίδια σκηνή να γίνει το μέγα θήραμα με ζαγάρι ιχνηλάτη το κοινό που παρακολουθεί το θήραμα-θέατρο-σκηνή-θεατρίνοι να σπαράζει πιασμένο στο δόκανο χωρίς να αντιλαμβάνεται (ή ακριβώς γι΄ αυτό;) πως το ζαγάρι είναι η σκηνή και οι θεατρίνοι και στο δόκανο είναι πιασμένο για τα καλά το κοινό- θήραμα.

Ο μέγας εν Ελλάδι εξπρεσιονιστής ηθοποιός Γιώργος Κιμούλης, ένας τεχνίτης που συλλαμβάνει τους ρόλους πρώτα ως φόρμα και ρυθμό κι ύστερα τους προικίζει με περιεχόμενο και ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης, ένας πρωταγωνιστής που συχνά, χωρίς να ευθύνεται, διοχέτευσε το ταλέντο του σε άγονους δρόμους, τώρα με μια οργιάζουσα σκηνική ευφορία, κατορθώνουν να υλοποιήσουν ένα μέγα μάθημα.

Πολλαπλό. Πως το θέατρο είναι παίγνιο, ερωτική δημόσια πράξη, ένας εκθεσιασμός, η χαρά της μεταμφίεσης, ένας καθρέφτης που η κοινωνία βλέπει το πρόσωπό της, μια πρόταση βίου και μια εκδοχή της αισθητικής συνείδησης.

Στα χνάρια που οδηγούν στον Θέσπι, στον πρώτο «εθελοντή» (η πρώτη λέξη για τον ηθοποιό) που έγινε και μίλησε ως Άλλος.


Ιδιοφυής διασκευή

Η διασκευή των Κιμούλη- Μαρκουλάκη που εμφανίζονται και ως σκηνοθέτες της παράστασης στο θέατρο «Αθηνών» είναι από τα ίδια τα πράγματα ιδιοφυής γιατί ένα έργο ιχνηλασίας, όπου τα δύο ζαγάρια επί σκηνής άλλοτε εμφανίζονται ως θηράματα και άλλοτε ως θηρευτές, μετατράπηκαν σε δύο μηχανές παραγωγής μορφών και μορφωμάτων, παίζοντας το παίγνιο των μεταμορφώσεων και χαίροντας επί τοις μιμήμασιν. Διότι κατόρθωσαν να κάνουν σκηνικό γεγονός τη διαδικασία της δοκιμής, τις επιλογές των αυτοσχεδιασμών, ακόμη και τους εκατέρωθεν αιφνιδιασμούς, καρπούς συνήθως μιας αλαζονικής συμπεριφοράς όπου ο κάθε συμπαίχτης προσπαθεί να προβοκάρει και να φέρει τον άλλον σε αδιέξοδο.

Το σκηνικό της διασκευής, αυτό το τυπικό αγγλικό σαλόνι, είναι πλέον το καμαρίνι ενός ηθοποιού και ως περιβάλλον όλα τα εργαλεία της θεατρικής απάτης, όλα τα εφευρήματα και τα τεχνάσματα, οι παγίδες και τα δολώματα, η λεγόμενη θεατρική μαγεία: περούκες, κοστούμια εποχής, κράνη, ζωστήρες, σπαθιά, προσωπεία.