Έφυγε ο ευπατρίδης του Κέντρου

Τη θλίψη του εκφράζει ο πολιτικός κόσμος για τον θάνατο του Μιχάλη Παπακωνσταντίνου, ενός ευπατρίδη και ενός τζέντλεμαν της πολιτικής, που έφυγε χθες το πρωί, πλήρης ημερών, στα 91 του χρόνια. Η κηδεία του θα γίνει την Τετάρτη στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών.

Γεννημένος το 1919 στην Κοζάνη, ήταν από τους πολιτικούς με ιδιαίτερα μακρά θητεία στα κοινά, καθώς έκανε την είσοδό του στο Κοινοβούλιο το 1961, στις περιβόητες εκλογές της «βίας και νοθείας» στο πλευρό του Γεωργίου Παπανδρέου. Μετά τη μεταπολίτευση εντάχθηκε στην Ένωση Κέντρου-Νέες Δυνάμεις, αλλά δεν εξελέγη βουλευτής και το 1978 προσχώρησε στη Ν.Δ., με την οποία επανήλθε στη Βουλή το 1981. Κορυφαίες στιγμές στη μακρά πολιτική του θητεία ήταν η ανάληψη του υφυπουργείου Άμυνας το 1963, με τη σαφή εντολή του Γέρου της Δημοκρατίας να επιτύχει την αποκομματικοποίηση του Στρατού, και η ανάληψη του υπουργείου Εξωτερικών το 1992 επί κυβερνήσεως Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, κατά τη διάρκεια της οποίας χειρίστηκε τις διαπραγματεύσεις για το όνομα των Σκοπίων.

Ο Μιχάλης Παπακωνσταντίνου- θείος του σημερινού υπουργού Οικονομικώνπαράλληλα με την πολιτική ασχολήθηκε εκτενώς με τη συγγραφή άνω των 25 ιστορικών, νομικών και πολιτικών βιβλίων στα ελληνικά, αγγλικά και γερμανικά, ενώ ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την ιστορία των Βαλκανίων και της Μακεδονίας. Το 1995 βραβεύτηκε με το Βραβείο Ιπεκτσί.

Στην ευγένεια, το πλούσιο έργο του και την προσφορά του στην πατρίδα αναφέρθηκε σε ανακοίνωσή του ο Πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου. «Υπηρέτησε για περισσότερο από τρεις δεκαετίες την πολιτική ζωή του τόπου, με ήθος, εντιμότητα και αξιοπρέπεια. Πρωταγωνίστησε σε κρίσιμες στιγμές για τη χώρα, που καθόρισαν τις πολιτικές εξελίξεις και τη δημόσια ζωή. Προσέφερε πλούσιο έργο απ΄ όποια θέση κι αν υπηρέτησε την πατρίδα. Η ευγένειά του χαρακτήριζε πάντα την προσωπική και πολιτική του στάση. Στην οικογένειά του εκφράζω τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια», δήλωσε ο κ. Παπανδρέου. Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος Τύπου της Ν.Δ., Πάνος Παναγιωτόπουλος, δήλωσε πως «έφυγε ένας ευπατρίδης της πολιτικής ζωής, τιμούμε την προσφορά και το έργο του».
«Καλή αντάμωση στις φυλακές»

Τον Μάρτιο του 1967:«Στις 29 Μαρτίου η Βουλή συζητάει “κατ΄ άρθρο” το εκλογικό νομοσχέδιο. Είναι μια ταραγμένη συνεδρίαση που διακόπτεται και επαναλαμβάνεται και διαρκεί πολύ μετά τα μεσάνυχτα. Βουλευτές της Ένωσης Κέντρου καταθέτουν τροπολογία σύμφωνα με την οποία η βουλευτική ασυλία εξακολουθεί να ισχύει και μετά τη διάλυση της Βουλής ώς και τέσσερις βδομάδες μετά τις εκλογές. Είναι φανερό πως σκοπός είναι να προστατευθεί ο Ανδρέας μετά την επικείμενη διάλυση της βουλής, αφού το παλάτι επιμένει για την παραπομπή του… Ότι ο Κανελλόπουλος δεν ήθελε να φυλακισθεί ο Ανδρέας, δεν είχα αμφιβολίες. Ο λόγος που αντέδρασε στην ψήφιση της τροπολογίας ήταν ότι ήθελε να ρίξει την κυβέρνηση Παρασκευόπουλου, να σχηματίσει ο ίδιος κυβέρνηση κι έτσι να πάει στις εκλογές με περισσότερες ελπίδες.

Θα μπορούσε ο Κανελλόπουλος να επιβάλει την άποψή του στο βασιλικό και στρατιωτικό κατεστημένο; Η συνεδρίαση λήγει με ομοφωνία των δύο μεγάλων κομμάτων, αλλά η τροπολογία δεν ψηφίζεται και δεν μας μένει αμφιβολία πως κερδισμένη βγαίνει η χούντα. Όταν κατηφείς όλοι εγκαταλείπουμε τη Βουλή μετά τα μεσάνυχτα, θυμούμαι το συνάδελφό μου Ηλία Κατριβάνο, φίλο μου καλό, να φωνάζει για να τον ακούσουμε όλοι: Συνάδελφοι, καλή αντάμωση στις φυλακές».

«Ποιες εκλογές, μωρέ;»
Το πρωί της Δευτέρας, 17 Απριλίου, ο Μ. Παπακωνσταντίνου επισκέπτεται στο Καστρί τον Γ. Παπανδρέου:«Τον βρίσκω ακόμα στο κρεβάτι του μισοξαπλωμένο να πίνει τον πρωινό του καφέ τρώγοντας ένα παξιμάδι. Χαιρετιόμαστε, ανασηκώνεται λιγάκι στο κρεβάτι του και με ρωτάει πού πάω και τι θέλω από εκείνον τόσο πρωί. Του απαντώ πως θέλω να τον χαιρετήσω πριν πάω στην Κοζάνη, τόσο να προετοιμασθώ για τις εκλογές όσο και να συμβάλω κι εγώ με τους πατριώτες μου στη μεγαλειώδη, όπως προβλέπουμε, συγκέντρωσή μας στη Θεσσαλονίκη. Ρωτάει για μια στιγμή:

– Δεν είναι νωρίς;

Απαντώ πως δεν είναι, οι εκλογές χρειάζονται προετοιμασία και περίπου μόνο ένας μήνας μας χωρίζει από την διεξαγωγή τους. Αναφέρω συνεχώς τη λέξη “εκλογές”, οπότε ξαφνικά ακούω τον Γέρο να λέει:

– Ποιες εκλογές μωρέ; Πιστεύεις και συ πως θα γίνουν εκλογές;

Εκπλήττομαι και απαντώ αμέσως:- Κύριε πρόεδρε, αν πιστεύετε πως δεν θα γίνουν εκλογές, να μην φύγω, να καλέσετε πάλι την ομάδα, ν΄ αποφασίσουμε τι θα κάνουμε.

– Είναι αργά πια, είπε ο Γέρος, για να προσθέσει: έχω δύο ελπίδες και ο βασιλιάς και οι Αμερικανοί μού έδωσαν το λόγο τους πως δεν θα επιτρέψουν δικτατορία. Αν δεν κρατήσουν το λόγο τους… ». «Χαίρε, επιτελάρχα της καταστροφής»
Για το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου:«Η χούντα κινήθηκε στις 21 Απριλίου, αλλά όχι η χούντα που νομίζαμε πως ξέραμε και περιμέναμε τη δραστηριοποίησή της. Μια άλλη χούντα, άγνωστη περίπου σε όλους, η οποία αιφνιδίασε τον βασιλιά, τη Φρειδερίκη, τους στρατηγούς, την κυβέρνηση, την αντιπολίτευση, τους Αμερικανούς, περίπου τους πάντες. Και συνέλαβε όσους ήθελε αφού τους είχε πιάσει στον ύπνο, και τον πρωθυπουργό και τους υπουργούς και τους πολιτικούς που διάλεξε από την αντιπολίτευση και τον γραμματέα και υπασπιστή του ίδιου του βασιλιά. Μεταξύ των συλληφθέντων ήταν και ο Γ. Παπανδρέου που τον οδήγησαν κάπου στο Πικέρμι. Εκεί έφερναν συνεχώς και άλλους και κάποια ώρα τον Γιάννη Αλευρά, τον δεύτερο μετά τον Ανδρέα στην ανδρεϊκή ομάδα του κόμματος.

Όταν τον είδε ο Γέρος του είπε:- Χαίρε, επιτελάρχα της καταστροφής.

Ρώτησα τον Αλευρά τι απάντησε και μου είπε πως σιώπησε, ήταν τραγική η ώρα, κυρίως για τον γερο-Παπανδρέου. Η Φρειδερίκη στο σπίτι της του Ψυχικού ωρύονταν, όπως μου διηγήθηκαν άνθρωποι που βρίσκονταν εκεί:

– Ποιοι είναι αυτοί; Δεν τους ξέρουμε. Πώς τόλμησαν χωρίς να μας ρωτήσουν;

Από το βιβλίο του Μιχάλη Παπακωνσταντίνου, «Η ταραγμένη εξαετία:1961-1967» (Εκδόσεις Προσκήνιο)

ΕΙΠΕ

«Όποιος ασχολείται με την πολιτική έχει και χαρές και πίκρες. Κι εγώ είχα και χαρές και πίκρες»
«Δεν είναι εύκολο να μπω σ΄ ένα κόμμα και να ακολουθώ ντιρεκτίβες και γραμμές.

Είμαι ελεύθερος να λέω τις απόψεις μου. Με διευκολύνει να με ακούει ο κόσμος και να λέω ό,τι πιστεύω και όχι ό,τι λέει το κόμμα».

«Έφυγα από τη Ν.Δ.
διαφωνώντας με το εμπάργκο στα Σκόπια.
Το είχε δεχθεί η Ν.Δ., που ήταν αντιπολίτευση. Είχα πει τότε ότι δεν θα είναι αποτελεσματικό, ότι θα επισύρουμε τη μήνι της διεθνούς κοινότητας, ενώ ο Γκλιγκόροφ θα επισύρει τη συμπάθεια και θα τον βοηθήσουν όλοι. Κάποτε κατάλαβαν ότι έκαναν λάθος. Αλλά στη Ν.Δ.
δεν είχαν τη μεγαλοσύνη να μου πουν “έλα κύριε Παπακωνσταντίνου, εμείς κάναμε λάθος».

«Είμαι από τους λίγους που από την αρχή είχα πει να κάνουμε διάλογο με την Τουρκία. Και διάλογος δεν σημαίνει ούτε διαπραγμάτευση ούτε εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων ούτε παραχωρήσεις.

Μερικούς τους πιάνει πανικός με το διάλογο, σαν να είναι μικρά παιδιά. Μα είναι αστεία αυτή η ιστορία. Και ξέρετε τι συμβαίνει με τη διεθνή κοινή γνώμη που δεν ξέρει τις διαφορές Ελλάδας – Τουρκίας; Βλέπει την Τουρκία να λέει ελάτε να κουβεντιάσουμε και μια Ελλάδα να αρνείται».

(Δηλώσεις του από τη συνέντευξή του στον Γιάννη Ε. Διακογιάννη για «ΤΑ ΝΕΑ», τον Απρίλιο του 1997)