Επιφυλλίδα

Προληπτικές συλλήψεις, ασύλληπτες αντιλήψεις
Του Κωστή Παπαϊωάννου , www.antiphono.wordpress.com

Η δημόσια ασφάλεια, κρίσιμο μέγεθος για τη δημοκρατία και την κοινωνική ειρήνη, είναι αναπόσπαστα δεμένη με την αποτελεσματική αστυνόμευση. Για να έχει νόημα όμως η σχετική συζήτηση και να μη γίνονται εκ του πονηρού παρερμηνείες, πρέπει να ξέρουμε για τι μιλάμε, δηλαδή πώς μετριέται η αποτελεσματικότητα αυτή. Για παράδειγμα, η αποτελεσματική αστυνόμευση μιας διαδήλωσης φυσικά προϋποθέτει επαρκή αντιμετώπιση των βίαιων εκτρόπων και εκτροπών: βιτρίνες που δεν σπάνε, καταστήματα που δεν καταστρέφονται, αυτοκίνητα που δεν καίγονται και κυρίως ζωές που δεν απειλούνται. Σημαίνει μόνο αυτό; Όχι, αυτή είναι η μια όψη της αποτελεσματικής αστυνόμευσης. Η άλλη όψη είναι ο σεβασμός των δικαιωμάτων όλων των πολιτών, διαδηλωτών και μη: αστυνόμευση χωρίς παράνομες συλλήψεις, χωρίς αυθαίρετη βία, χωρίς περιορισμό του δικαιώματος στη συνάθροιση.

Κατά την επέτειο του φόνου Γρηγορόπουλου, η εύλογη ανησυχία για ενδεχόμενη επανάληψη των περσινών εκτεταμένων επεισοδίων καθιστούσε προφανή την ανάγκη αποτελεσματικής αστυνόμευσης. Ας δούμε λοιπόν, με ψυχραιμία και νηφαλιότητα, αν οι εκδηλώσεις διαμαρτυρίας αστυνομεύτηκαν αποτελεσματικά. Για όσους περιορίζουν την αποτελεσματικότητα στο πρώτο σκέλος της, η απάντηση είναι καταφατική και δικαίως επιχαίρει το αρμόδιο υπουργείο. Αν όμως συμφωνούμε ότι η ασφάλεια είναι πιο σύνθετη έννοια, τότε τα πράγματα αλλάζουν. Πριν και κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων έγιναν περίπου 1.000 προσαγωγές, κατά κύριο λόγο αδικαιολόγητες (προσαγωγή ατόμου που κατέχει αποδεικτικό στοιχείο της ταυτότητάς του επιτρέπεται μόνο στην περίπτωση που η συμπεριφορά του, και όχι απλώς ο τόπος, ο χρόνος και οι περιστάσεις, κινεί υποψίες διάπραξης εγκλήματος). Οι προσαγωγές αυτές προσέβαλαν το δικαίωμα κάθε πολίτη να διαδηλώνει ελεύθερα χωρίς να καθίσταται αυτόματα ύποπτος. Επιπλέον, για πολλοστή φορά απόπειρα ψευδούς ενοχοποίησης συλληφθέντων αποκαλύφθηκε με τρόπο τυχαίο. Αυτό δείχνει ότι δεν μιλάμε πια για μεμονωμένα περιστατικά αλλά για τεκμηριωμένη δράση θυλάκων αυθαιρεσίας εντός της ΕΛ.ΑΣ.

Η επιλογή ανάμεσα στην περιοριστική και την ευρεία νοηματοδότηση της αποτελεσματικής αστυνόμευσης, άρα και της ασφάλειας, είναι κρίσιμη για την ποιότητα της δημοκρατίας που θέλουμε. Δεν προσφέρουν καλές υπηρεσίες όσοι συρρικνώνουν το περιεχόμενό της. Από τη μια, υπάρχουν όσοι προσποιούνται ότι δεν τίθεται ζήτημα με τη μητροπολιτική βία, τον αντιεξουσιαστικό χουλιγκανισμό, τον βιασμό του πανεπιστημιακού ασύλου και της ακαδημαϊκής ελευθερίας. Αυτή η επιλεκτικότητα τους απομακρύνει από την κοινή λογική και τροφοδοτεί τη μηδενική ανοχή την οποία καταγγέλλουν. Από την άλλη, υπάρχουν όσοι θεωρούν ότι η απόλαυση του αγαθού της ασφάλειας μπορεί να συμβαδίζει με προληπτική αναστολή των δικαιωμάτων. Έτσι οδηγούνται στην αποδοχή της συλλογικής ευθύνης και στις προληπτικές συλλήψεις λάθος ανθρώπων για λάθος λόγους. Όσοι με τέτοιο τρόπο επενδύουν στην αύξουσα- και λόγω κρίσης- κοινωνική συντηρητικοποίηση, ουσιαστικά σπέρνουν ανέμους.

Τέλος, επιβάλλεται τα αρμόδια κυβερνητικά στελέχη να εκφέρουν λόγο υπεύθυνο και νηφάλιο. Όταν εμπλέκονται σε προσωπική βεντέτα με τους «βιτρινοθραύστες» κερδίζουν μεν πρόσκαιρη δημοσιότητα, αλλά γίνονται μέρος του προβλήματος που έχουν κληθεί να λύσουν.

Όταν τα αρμόδια κυβερνητικά στελέχη εμπλέκονται σε προσωπική βεντέτα με τους «βιτρινοθραύστες» κερδίζουν μεν πρόσκαιρη δημοσιότητα, αλλά γίνονται μέρος του προβλήματος που έχουν κληθεί να λύσουν

Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.