Γκρίζα σενάρια για το χρέος

Δραματικά σενάρια για το μέλλον της ελληνικής οικονομίας αλλά και του κάθε Έλληνα πολίτη σκιαγραφούν υψηλόβαθμοι ευρωπαϊκοί αλλά και εγχώριοι τραπεζικοί κύκλοι, σε περίπτωση που η κυβέρνηση δεν ανακοινώσει «εδώ και τώρα» δραστικά – όπως τα αντιλαμβάνονται στην Ευρώπη – μέτρα για τον περιορισμό του δημοσιονομικού ελλείμματος και του χρέους.

«Βρισκόσαστε στο χείλος του γκρεμού», σχολίαζε χαρακτηριστικά υψηλόβαθμη ευρωπαϊκή πηγή, προσθέτοντας ότι ήδη έχει χαθεί πολύτιμος χρόνος. Βρυξέλλες και Φρανκφούρτη περιμένουν τώρα τις κυβερνητικές ανακοινώσεις για τα νέα, ριζικά, όπως διαμηνύουν ότι πρέπει να είναι, μέτρα. Διαφορετικά, προειδοποιούν ότι οι εξελίξεις θα είναι καταστροφικές. Τα σενάρια «καταστροφής» που παρουσιάζουν, σε περίπτωση που τα μέτρα δεν κριθούν ανάλογα των περιστάσεων, είναι τα εξής: Δεν θα βρίσκουμε δανειστές
Μια νέα υποβάθμιση από οίκο αξιολόγησης, όπως αυτή που αναμένεται από τη Standard & Ρoor΄s και τη Μoody΄s, θα εκτινάξει στα ύψη το κόστος δανεισμού του Ελληνικού Δημοσίου. Υπάρχει μάλιστα κίνδυνος, εφόσον η διαφορά των ελληνικών με τα γερμανικά επιτόκια δανεισμού ξεπεράσει ένα όριο, π.χ. το 3%- 4%, να καταστεί ανεξέλεγκτο. Αυτό δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο, αν δεν καθιστά αδύνατη, τη μείωση του ελλείμματος, αφού το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους διογκώνεται υπέρμετρα. Για καθεμία μονάδα αύξησης της διαφοράς αυτής η επιβάρυνση στο κόστος δανεισμού εκτιμάται σε 900 εκατ. ευρώ.

Στην πραγματικότητα, η ελληνική κυβέρνηση δεν θα μπορεί τότε να βρει δανειστές και θα πρέπει να αναζητήσει άλλη πηγή χρηματοδότησης. Αυτή θα είναι είτε η Ευρωπαϊκή Ένωση είτε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Όπως σημειώνουν ευρωπαϊκές πηγές, αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει πρόβλεψη για τέτοιου είδους διευκόλυνση από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αν και θα μπορούσε ίσως να βρεθεί κάποια λύση. Όμως δεν έχει αποκλειστεί και το σενάριο του ΔΝΤ, λόγω του δυσμενούς κλίματος που έχει διαμορφωθεί για τη χώρα στην Ευρώπη. Πολλοί υποστηρίζουν ότι «αφού η Ελλάδα δεν μπορεί να βάλει τάξη στο σπίτι της, δεν έχει νόημα να τη βοηθήσουμε». Σε κάθε περίπτωση, είτε μέσω του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου είτε μέσω της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η βοήθεια που θα έρθει θα συνοδεύεται από αυστηρούς και πολιτικά ταπεινωτικούς όρους, αφού ουσιαστικά η οικονομική πολιτική θα υπαγορεύεται από αυτούς.

Ασφυξία και για τράπεζες
Πέρα από την κυβέρνηση δυσκολίες στην εξασφάλιση ρευστότητας θα αντιμετωπίσουν και οι τράπεζες. Οι ελληνικές τράπεζες έχουν ήδη δανεισθεί από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), με χαμηλό επιτόκιο και ευνοϊκούς όρους δίνοντας ως εγγύηση ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου περίπου 42 δισ. ευρώ, τα οποία θα κληθούν τώρα να αποπληρώσουν. Αυτό αναμένεται να ασκήσει μεγάλη πίεση στη ρευστότητά τους. Το ευνοϊκό άλλωστε καθεστώς, των 12μηνων δανείων, με επιτόκιο 1% και με εγγύηση ομόλογα μέχρι και με βαθμό ΒΒΒ-, που εξασφάλιζε ώς τώρα η ΕΚΤ θα τελειώσει σύντομα.

Τον Δεκέμβριο θα γίνει η τελευταία τέτοια δημοπρασία ενώ στο τέλος του 2010, κατά τον επικεφαλής της γερμανικής κεντρικής τράπεζας Άξελ Βέμπερ, θα επαναφέρει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα το παλαιό καθεστώς, σύμφωνα με το οποίο δεν γίνονται δεκτά ως εγγύηση ομόλογα με βαθμό κάτω από Α. Αυτό σημαίνει ότι οι τράπεζες δεν θα μπορούν να χρηματοδοτηθούν πλέον από την ΕΚΤ αν στο χαρτοφυλάκιό τους περιλαμβάνονται ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου με χαμηλότερη βαθμολογία. Το ίδιο όμως ισχύει και για τον δανεισμό τους από τη διατραπεζική αγορά ή μέσω της έκδοσης δικών τους ομολόγων, γιατί θα έχουν υποβαθμιστεί και οι τράπεζες, οι οποίες συμπαρασύρονται από το Ελληνικό Δημόσιο. Όλα αυτά με τη σειρά τους σημαίνουν ότι οι τράπεζες δεν θα μπορούν να χρηματοδοτήσουν όχι μόνο το Δημόσιο, αλλά ούτε και τους πελάτες τους. Επομένως όλοι θα βρεθούν σε συνθήκες ασφυξίας. «Είστε μπροστά στον κίνδυνο πτώχευσης», λένε ανοιχτά πλέον ευρωπαϊκοί κύκλοι. «Κι αυτό δεν αφορά μόνο το Δημόσιο. Το τραπεζικό σύστημα κινδυνεύει επίσης, όχι με πτώχευση, αλλά με αδυναμία εξασφάλισης ρευστότητας, όχι μόνο από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, αλλά και από την αγορά».

Βρυξέλλες και Φρανκφούρτη προειδοποιούν ότι οι εξελίξεις θα είναι καταστροφικές, αν δεν πάρουμε νέα, ριζικά μέτρα

Εχθροί και φίλοι στους κόλπους των Βρυξελλών

Η υποβάθμιση από τη Fitch αιφνιδίασε πολλούς στην κυβέρνηση, αλλά και στην Ευρώπη, καθώς περίμεναν ότι μετά τις καθησυχαστικές δηλώσεις της ηγεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι οίκοι αξιολόγησης θα τηρούσαν στάση αναμονής έως ότου ανακοινώσει η κυβέρνηση τα μέτρα της.

Όμως, όπως εκ των υστέρων διαπιστώνουν, ισχυρότερες από τις καθησυχαστικές ήταν οι δηλώσεις ανησυχίας, τις οποίες φαίνεται πως έκαναν στο παρασκήνιο τις τελευταίες ημέρες άλλοι παράγοντες της Ευρώπης. Αυτοί οι παράγοντες έπεισαν τους αξιολογητές ότι η Ελλάδα δεν προτίθεται να πάρει σοβαρά μέτρα, οπότε επισπεύσθηκε η υποβάθμιση.

Υπάρχουν πολλοί στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα που παραμένουν ιδιαιτέρως ενοχλημένοι από την Ελλάδα, παρά τις δημόσιες δηλώσεις περί του αντιθέτου, σχολιάζουν ευρωπαϊκές πηγές που είναι σε θέση να γνωρίζουν. Το δημοσίευμα την περασμένη εβδομάδα του γερμανικού περιοδικού «Spiegel» είναι από αυτή την άποψη αποκαλυπτικό. Μεταξύ άλλων επικαλείται πηγή της γερμανικής κεντρικής τράπεζας, η οποία τάσσεται υπέρ του να μην υποστηριχθεί η Ελλάδα από την Ευρωπαϊκή Ένωση σε περίπτωση που αντιμετωπίσει κίνδυνο χρεοκοπίας και να υποστεί τις συνέπειες των πράξεών της. Ιδιαιτέρως σκληρός παραμένει σύμφωνα με πληροφορίες και ο πρόεδρος της ευρωζώνης ΖανΚλοντ Γιουνκέρ, ο οποίος έγραψε ιστορία με το περίφημο «το παιχνίδι τελείωσε». Γενικώς στον πυρήνα των δημοσιονομικά πειθαρχημένων κεντροευρωπαϊκών χωρών, όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, βρίσκονται οι περισσότεροι επιφυλακτικά ή εχθρικά διακείμενοι προς την Ελλάδα κύκλοι, αν και από εκεί μπορεί επίσης να προέλθει και η πλέον αξιόλογη στήριξη.

Η Ελλάδα αποτελεί εξάλλου στόχο μέσω του οποίου επιχειρείται να πληγεί το ευρώ, προς όφελος των εκτός ευρώ νομισμάτων, όπως το δολάριο και η βρετανική λίρα. Το πλήθος των αρνητικών δημοσιευμάτων του αγγλοσαξονικού Τύπου συνηγορεί υπέρ αυτής της εκδοχής.

Όλες αυτές οι επιθέσεις βεβαίως δεν θα έβρισκαν πρόσφορο έδαφος αν δεν υπήρχε το ουσιαστικό πρόβλημα, δηλαδή η κακή δημοσιονομική κατάσταση της χώρας και η μέχρι σήμερα ανεπαρκής αντίδραση στο πρόβλημα αυτό, όπως την κρίνουν οι αγορές.