Ο Μαλρό στην προπολεμική ΕΣΣΔ

O Αντρέ Μαρλό επισκέφθηκε την ΕΣΣΔ το 1934. Είχε ήδη πάρει το βραβείο Γκονκούρ, ήταν ήδη διάσημος και παρότι αριστερός τότε, δεν υπήρξε ποτέ κομμουνιστής. Είναι γνωστή η συμμετοχή του στον Ισπανικό Εμφύλιο και στη γαλλική Αντίσταση, όπως και η προσήλωσή του στον Ντε Γκωλ μετά την απελευθέρωσηπροσήλωση που έκανε τους πρώην συντρόφους του να τον αντιμετωπίζουν λίγο- πολύ ως προδότη. Ταξιδεύει μαζί με τον Ίλια Έρεμπουργκ για να συμμετάσχει στο 1ο Συνέδριο των Σοβιετικών Συγγραφέων, το οποίο, υπό την προεδρία του Γκόρκι, επρόκειτο να καταλήξει σε μία κοινή λογοτεχνική γραμμή, τον γνωστό και μη εξαιρετέο «σοσιαλιστικό ρεαλισμό». Οι σημειώσεις του αφορούν περισσότερο τη λογοτεχνία και λέγεται πως επιστρέφοντας στη Γαλλία είχε πολύ περισσότερα να πει και να δημοσιεύσει, πλην όμως τον αποθάρρυνε ο Αντρέ Ζιντ για να μην αμαυρωθεί η εικόνα της ΕΣΣΔ.

Ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: από τους εκατοντάδες Ρώσους συγγραφείς που συμμετείχαν σ΄ αυτό το 1ο Συνέδριο, μόνο πενήντα θα ζουν για να συμμετάσχουν στο δεύτερο, το 1956.

Ας αφήσουμε κατά μέρος τις πραγματολογικές λεπτομέρειες, το γεγονός ότι οι επισκέπτες της Σοβιετικής Ένωσης βλέπουν μόνον ό,τι τους επιτρέπεται να δουν, και ας μπούμε κατευθείαν στην ουσία. Και η ουσία συμπυκνώνεται σε μία γκάμα σκέψεων οι οποίες κινούνται ανάμεσα στον θαυμασμό και την καχυποψία. Σίγουρα βρισκόμαστε πολύ μακριά από την απογοήτευση.

Το μεγάλο θέμα
Ο Μαλρό θεωρεί ότι πηγαίνοντας στην ΕΣΣΔ ταξιδεύει στο κέντρο της Ιστορίας. Από τις πρώτες κιόλας σημειώσεις του είναι χαρακτηριστικό ότι διαπιστώνει πως οι Σοβιετικοί συγγραφείς έχουν στα χέρια τους το μεγάλο θέμα που ψάχνει κάθε συγγραφέας. Κι αυτό είναι η επανάσταση, η οικοδόμηση της σοβιετικής κοινωνίας, το πλάσιμο ενός νέου ανθρώπινου τύπου, και κατά συνέπεια μιας νέας λογοτεχνίας- αυτό που ο Μαλρό ονομάζει «Λογοτεχνία της χαράς».

Σ΄ αυτό το σημείο παραμένει απολύτως πολιτικά ορθός. Όμως ευτυχώς ο Μαλρό είναι μεγάλος συγγραφέας και το ίδιο το πνευματικό του κύτταρο αντιδρά, αφού ξέρει ότι οι έννοιες «Λογοτεχνία» και «Χαρά» είναι ασύμβατες. Και εννοείται αρχίζει να ψάχνει τον εαυτό του, με άλλα λόγια αυτόν που ο ίδιος θεωρεί ως μεγάλο δάσκαλό του: τον Ντοστογιέφσκι. Δεν τον βρίσκει πουθενά. Το έργο του μεγαλύτερου Ρώσου έχει εξοριστεί από τη Σοβιετική Ένωση. Η καχυποψία μεγαλώνει ακόμη περισσότερο όταν διαπιστώνει ότι βρίσκεται μπροστά σε μία απόπειρα δημιουργίας ενός είδους συλλογικής λογοτεχνίας.

Το κείμενό του αποτελείται από σκόρπιες σημειώσεις, πολλές αποσπασματικές, οι οποίες όμως έχουν τα προτερήματα του Μαλρώ – αυτής της απρόβλεπτης σκέψης με την ακραία διατύπωση, που κρατάει τον αναγνώστη σε συνεχή εγρήγορση.