Άραγε γέλασε ποτέ ο Λένιν;

Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΔΙΑΝΟΗΣΗΣ ΜΕ ΤΗ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΙΝΑΙ
ΝΟΜΙΖΩ ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ
ΤΟΥ 20ούΑΙΩΝΑ. ΟΙ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΑΛΛΟΥ ΑΝΤΡΕ ΜΑΛΡΟ
ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΥ ΤΖΟΝ ΣΤΑΪΝΜΠΕΚ ΠΟΥ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΠΤΟΝΤΑΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΩΣ
ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΟΝ Β΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ, ΕΞΗΓΟΥΝ ΠΟΛΛΑ
Υπήρξε κατ΄ αρχάς σχέση ανεπιφύλακτης υποδοχής και γοητείας. Η επανάσταση των Σοβιέτ δεν σταμάτησε να ακτινοβολεί στη Δύση σαν ένα αξεπέραστο ιστορικό γεγονός. Ήταν, θα μου πείτε, ο Μεσοπόλεμος τραυματισμένος από την άνοδο του φασισμού και του ναζισμού. Όμως δεν ήταν μόνο αυτό. Ήταν κάτι πολύ πιο βαθύ- ένα είδος έλξης που ασκούσε σε ένα μεγάλο μέρος των διανοουμένων η ιδέα ότι ο κόσμος μας και μαζί του η ανθρώπινη κατάσταση μπορούν να αλλάξουν ριζικά, ήταν η γοητεία που ασκούσε το απόλυτο στην ευρωπαϊκή σκέψη, καταπονημένη από τον πρώτο πόλεμο, κουρασμένη θα έλεγε κανείς από τον ίδιο της τον εαυτό.

Πώς αλλιώς να εξηγήσει κανείς ότι δημιουργοί όπως ο Πικάσο, ο Ζιντ, ή ακόμη και οι σουρεαλιστές κοιτούσαν με συμπάθεια ή μάλλον με πίστη την άλλη πλευρά; Η αυτοκτονία του Μαγιακόφσκι θα μπορούσε να τους έχει βάλει σε σκέψεις. Όμως, όπως και να το κάνουμε, ο Μαγιακόφσκι ήταν ένας και μοναδικός, άρα και η αυτοκτονία του δεν μπορούσε να εκληφθεί ως δείγμα αυτού που συνέβαινε στην άλλη πλευρά. Ο Όργουελ, αν δεν κάνω λάθος, με τη Φάρμα των Ζώων ήταν ο πρώτος που μίλησε ανοιχτά για ένα καθεστώς ολοκληρωτισμού, αλλά στον αιώνα των επαναστάσεων η επανάσταση ήταν ισχυρότερη από οποιοδήποτε λογοτεχνικό αριστούργημα, ακόμη και για τα διανοούμενα μυαλά.

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο στην ακτινοβολία της ΕΣΣΔ προστέθηκε και η Μάχη του Στάλινγκραντ, η πεποίθηση πως χωρίς τους νεκρούς Σοβιετικούς η Ευρώπη, αν όχι ο κόσμος όλος, θα ήταν στολισμένος με τον αγκυλωτό σταυρό και θα μιλούσε γερμανικά. Στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου και με τα δυτικοευρωπαϊκά Κ.Κ. πανίσχυρα κοινωνικά στη Γαλλία και την Ιταλία, οι περισσότεροι διανοούμενοι δεν είχαν καμία διάθεση να ακούσουν τις φωνές που έρχονταν πίσω από το παραπέτασμα. Οι πρώτοι διαφωνούντες αντιμετωπίστηκαν με καχυποψία, όσο για το Μηδέν και το Άπειρο του Κέσλερ θεωρήθηκε περισσότερο ως ένα καφκικής έμπνευσης αριστούργημα και λιγότερο ως μία ρεαλιστική αφήγηση. Ο Σολζενίτσιν μπορεί να πήρε το Νόμπελ, όμως δεν έπαψε να αντιμετωπίζεται ως ένας δύστροπος γκρινιάρης, επιπλέον χριστιανός, άρα εκτός πεφωτισμένης προοδευτικής κοινότητας. Σήμερα βέβαια είναι δύσκολο να αποδεχθεί κανείς τη στάση του Σαρτρ, ο οποίος, προκειμένου να μην απογοητεύσει τους απεργούς εργάτες στη βιομηχανία του Μπιγιανκούρ, είπε ότι δεν πρέπει να δίνουμε σημασία σε όσα λένε οι Σοβιετικοί εξόριστοι και οι διαφωνούντες για τα γκουλάγκ. Τότε κανείς δεν τολμούσε να χαρακτηρίσει τη στάση αυτή ανέντιμη πνευματικά, κοινώς ανήθικη. Χρειάστηκε να έρθει η Άνοιξη της Πράγας για να ξεχειλίσει το ήδη γεμάτο ποτήρι και 25 χρόνια αργότερα η Πτώση του Τείχους για να μετατραπεί η μεν Σοβιετική Ένωση σε ιστορικό κειμήλιο, οι δε κομμουνιστικές πεποιθήσεις σε ένα είδος πνευματικού φολκλόρ.

Από αυτή την άποψη και τα δύο ημερολογιακά κείμενα, του Γάλλου Μαλρό και του Αμερικανού Στάινμπεκ, παρουσιάζουν τεράστιο ενδιαφέρον.