ΚΟΥΤΣΟΜΠΟΛΙΟ, ΝΕΥΡΩΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ

Το τρίτο στεφάνι αρχίζει και τελειώνει με την αφηγήτρια Νίνα να βρίζει την κόρη της («δεν μπορώ να την υποφέρω πια… Αρκετά την τάισα τόσα χρόνια!»).

Εικόνα οικιακή, μητροπαράνοια εξόχως ελληνική που λίγο λίγο απλώνει. Η Νίνα λέει τη δική της ιστορία μαζί με την ιστορία της γειτόνισσας και πεθεράς της Εκάβης, και η αφήγηση, σε ομόκεντρους κύκλους (οι γάμοι, το σπίτι, η γειτονιά, το έθνος), πιάνει από τον Διχασμό μέχρι Κατοχή και Εμφύλιο. Η πρόκληση του μυθιστορήματος, προφανής: σε μίμηση γλώσσας προφορικής, γιαγιά-Εκάβη μάνα-Νίνα, τσούκου τσούκου κουτσομπολιό, νεύρωση και υστερία, ξαναγράφουν την Ιστορία.

Η πρώτη έκδοση του βιβλίου, το 1962, έμεινε απούλητη. Και ξαφνικά, μετά την επανέκδοσή του το 1970, Το τρίτο στεφάνι έγινε το πλέον ευπώλητο ελληνικό βιβλίο του αιώνα. Γιατί; Ίσως λόγω της βαθιάς ιστορικοπολιτικής ειρωνείας του (η Νίνα «μιλάει» το 1951-52, νομίζοντας ότι διχασμός, βία και πολιτική αστάθεια τελείωσαν πια και όλα θα πάνε καλά!), αλλά σίγουρα και της αφτιασίδωτης δημοτικής του. Η τεράστια επιτυχία του Στεφανιού μες στη Δικτατορία, πρέπει να ιδωθεί και ως αντίδραση απέναντι στην παπαδοπουλική καθαρεύουσα και τον εθνοστόμφο (Πρέκας!) στις φιέστες και τις «ιστορικές» ταινίες της εποχής. Είναι στο κλίμα αυτής της υποδοχής που ο Ταχτσής αποφάσισε να εκδώσει και Τα Ρέστα.