Φανταστικοί ένοχοι και παντοδύναμος εαυτός

Η Ρέα Γαλανάκη χτίζει με μεγάλη τέχνη την παράλληλη αφήγηση του μύθου και της ιστορίας χρησιμοποιώντας δυο διαφορετικές γλώσσες. Στην αφήγηση του μύθου η γλώσσα ακολουθεί τα μεταφορικά και αμφίσημα μονοπάτια της ποίησης, του μυστηρίου, της μαγείας. Τα πρόσωπα δρουν βυθισμένα στο φως και το σκότος, στο συμβολικό πορφυρό ενός κάμπου από τριαντάφυλλα, ή στο μαύρο αυλάκι του αίματος, εκεί όπου ο Ιούδας-Οιδίποδας θανάτωσε τον πατέρα του και πλάγιασε με τη μάνα του. Η συγγραφέας μας θυμίζει ότι στη γλώσσα των μύθων και των παραμυθιών, όπου προβάλλονται ενδόμυχοι φόβοι και επιθυμίες, η ποιητική και μεταφορική γλώσσα των συμβολισμών λειτουργεί ανακουφιστικά, αναζητά το παυσίλυπο της ομορφιάς για να απαλύνει το βάρος των ενοχών και του τραυματισμένου ψυχισμού. Όμως αυτή η γλώσσα αλλάζει δραστικά στην αφήγηση της ιστορίας της Μάρθας, καθώς μετατρέπεται σε γλώσσα της σύγχρονης καθημερινότητας, με τις ατελέσφορες ορθολογικές αναλύσεις της, ή τις περιγραφές της βαναυσότητας των άπληστων χωριανών με τα κινητά, τα αυτοκίνητα και τα καλάζνικοφ.

Φήμες και εγκλήματα
Χάρη σε αυτή τη γλωσσική διαφοροποίηση που διατρέχει τα κεφάλαια του μυθιστορήματος, γίνεται αισθητό στον αναγνώστη ότι οι άνθρωποι που καθοδηγούν τα μέλη της κυρίαρχης ομάδας μιας σύγχρονης επαρχιακής πόλης δεν βιώνουν τον άχρονο μύθο, αλλά γνωρίζουν άριστα να τον χρησιμοποιούν για τα οικεία συμφέροντα: γνωρίζουν τη δύναμη που έχουν οι μακρινές, ακαθόριστες «φήμες», ειδικεύονται στη διασπορά τους, επιδίδονται με ζήλο στην επεισοδιακή και πάνδημη αναβίωση και οργάνωση των μεσαιωνικών αποτροπαϊκών εθίμων, για να καλύψουν εγκλήματα που διασφαλίζουν την εξουσία τους. Αυτοί ξέρουν καλά ότι οι μακρινές φήμες που κατασκευάζουν φανταστικούς «ενόχους» με την κατηγορία του «απόλυτου κακού», έχουν τεράστια ισχύ στα μέλη μιας κλειστής κοινωνίας, γιατί στις παραδοσιακές κοινωνίες με τις ποικίλες απαγορεύσεις, τον αφέντη-πατέρα, τη συχνότατη παιδική κακοποίηση που έχει συχνά μορφή αιμομιξίας, όλοι υπήρξαν κάποτε πα ραβάτες και ένοχοι με το βλέμμα, την επιθυμία, τη σκέψη, όπως έχουν δείξει πρόσφατα κοινωνιολόγοι και ψυχίατροι. Η διασπορά της φήμης, που διευκολύνει το έγκλημα, με τη συνεπικούρηση του νόμου της σιωπής βοηθά να συνεχιστεί αδιατάρακτα η εξυπηρέτηση των συμφερόντων της κυρίαρχης ομάδας. Όμως κακώς θεωρούμε ότι όλα αυτά γίνονται μόνο για οικονομικά συμφέροντα. Εδώ υπάρχει ένα άλλο κίνητρο, ακόμη μεγαλύτερο, που υπερβαίνει την επιθυμία για πλουτισμό: η ναρκισσική ανάγκη για την κατασκευή της εικόνας ενός παντοδύναμου εαυτού, που πάντα εξοικονομείται χάρη σε φανταστικούς εχθρούς και εκτρέφεται με την καταδίωξη των άλλων, των διαφορετικών, ή των διαφωνούντων.

Παλιά ιστορία
Η εμπνευσμένη και αριστοτεχνική υποστήριξη των θεμάτων αυτών από τη Γαλανάκη μας φέρνει στον νου τον Δημήτρη Χατζή, και το Τέλος της μικρής μας πόλης. Είναι σαν μια συνέχεια, σαν μια δευτερολογία στη δική του ανάλυση. Γιατί σε αυτό το πολυδιάστατο και πολυσήμαντο μυθιστόρημα η συγγραφέας μας βοηθά να δούμε την ίδια παλιά ιστορία να συνεχίζεται, με άλλα πρόσωπα αλλά τους ίδιους μύθους, στο μικρό μας κράτος των λίγων εκατομμυρίων κατοίκων, όπου ακόμη κάποιοι συγχωριανοί, κουμπάροι, σύντεκνοι συνεχίζουν να ανταμώνουν εν αγαστή συμφωνία για να κάψουν τον Ιούδα τους και ό,τι άλλο από χλωρίδα ή πανίδα εμποδίζει τα συμφέροντά τους και την οικονομία του πανίσχυρου φαντασιακού εαυτού τους.