«Δεν φταίνε για όλα οι ξένοι»

«Σημασία έχει πλέον αποκτήσει και η μελέτη των μεταβαλλόμενων διεθνών πλαισίων», λέει ο Αντώνης Λιάκος. «Κατά την πρώτη περίοδο μέχρι το 1945, μέχρι δηλαδή τον τερματισμό του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Εμφύλιος διεξαγόταν αλλά δεν υπερέβαινε τις επιλογές των συμμάχων δυνάμεων. Το ΚΚΕ, λ.χ., συγκρατούνταν από το γεγονός ότι η Σοβιετική Ένωση είχε συμμαχήσει με τη Βρετανία και τις ΗΠΑ. Η επέμβαση των Άγγλων, το ΄44, έχει τυπικά αποικιακή λογική και μορφή. Μετά το 1945 ο Εμφύλιος εγγράφεται στα πλαίσια προετοιμασίας του Ψυχρού Πολέμου. Ο Εμφύλιος Πόλεμος δεν είναι το αποτύπωμα της σύγκρουσης των μεγάλων αλλά η σύγκρουση των μεγάλων διαμορφώνεται και από αυτόν. Παλιά υπήρχε η άποψη ότι φταίνε για όλα οι ξένοι. Τώρα θεωρούμε τη σχέση αμφίδρομη. Οι Σοβιετικοί δεν είχαν εξαρχής πλήρες σχέδιο κομμουνιστικοποίησης της Ανατολικής Ευρώπης. Σήμερα πια θεωρείται ότι η Ελλάδα υπήρξε ένα εργαστήριο προετοιμασίας του Ψυχρού Πολέμου».

«Μύθος που πρέπει να καταρριφθεί», λέει ο Νίκος Μαραντζίδης, «είναι και ότι ο Δημοκρατικός Στρατός είχε πάντα εθελοντές. Το ΄49 στον Γράμμο οι περισσότεροι δεν είναι εθελοντές αλλά στρατολογημένοι. Το συντριπτικό ποσοστό των γυναικών ήταν με το ζόρι στρατολογημένες.

Αλλά και μεγάλο μέρος των ανδρών από το ΄48 και μετά. Επειδή βρέθηκαν σε λάθος μέρος τη λάθος στιγμή. Και είμαι πεισμένος ότι και ο στρατιώτης του Εθνικού Στρατού το ίδιο λέει. Πολλοί συμμερίζονται τους γενικούς στόχους αλλά δεν θα ήθελαν να βρίσκονται εκεί».