«Χρειαζόμαστε μια νέα αναίμακτη επανάσταση»

O Κώστας Γαβράς, σημείο αναφοράς του πολιτικο-κοινωνικού κινηματογράφου, αφύπνιζε με τον καταγγελτικό λόγο για δεκαετίες τις συνειδήσεις της Ευρώπης και της Αμερικής. Επιστρέφει με την ταινία «Παράδεισος στη Δύση», όπου δείχνει το δράμα της μετανάστευσης, ενώ δίνει τη δική του ματιά για τη νέα «αριστοκρατία των καπιταλιστών».

Έχουν περάσει 40 χρόνια από την ταινία «Ζ» και ο Γαβράς εξακολουθεί να κυνηγά ακούραστα την πραγματικότητα. Ή μήπως το αντίστροφο; Μήπως είναι η πραγματικότητα που κυνηγά αυτόν τον… δυσάρεστο άνθρωπο, με το καθαρό βλέμμα απέναντι στις αδικίες, ένα δείγμα της συλλογικής κοινωνικής συνείδησης;

«Εμείς αφηγούμαστε ιστορίες και οι ιστορίες απεικονίζουν τον κόσμο. Πολύ γρήγορα συνειδητοποίησα ότι το πιο ισχυρό εκρηκτικό ήταν η αδικία και η αδυναμία ή η ανικανότητα αντίδρασης απέναντι σε αυτή την αδικία. Αυτό φέρει η τρομοκρατία, κάθε είδος τρομοκρατίας», λέει ο 76χρονος Κώστας Γαβράς.

Όσο για το είδος του καταγγελτικού κινηματογράφου που δημιουργεί, απαντά: «Η καταγγελία; Με ενδιαφέρει η λέξη καταγγελία, αλλά εγώ προτιμώ να χρησιμοποιώ τη λέξη ΄΄δείχνω΄΄. Περισσότερο από το να καταγγέλλω, μου αρέσει να δείχνω, ώστε ο κόσμος να βλέπει. Έπειτα, αν κάποιος καταγγέλλει ή όχι, είναι άλλο θέμα. Είναι το κοινό αυτό που πρέπει να αποφασίσει, εγώ απλώς δείχνω την πραγματικότητα μέσα από εικόνες». Στην ταινία «Παράδεισος στη Δύση, ο Γαβράς στρέφει το βλέμμα του σε αυτούς που ζουν χωρίς χαρτιά, όχι μόνο στην τραγωδία αυτών που περνούν καθημερινά στις ευρωπαϊκές ακτές, αλλά και στους ήδη εγκατεστημένους μετανάστες στις πόλεις μας, που ζουν με τον συνεχή φόβο της απέλασης. «Θέλω να δείξω ότι πριν απ΄ όλα οι μετανάστες είναι άνδρες και γυναίκες. Δεν θέλουμε να ξέρουμε την εθνικότητα, γιατί είναι αυτό, άνθρωποι. Αν είχα βάλει εθνικότητα στον ήρωα, τον Ηλία, ο καθένας θα το έβλεπε με καθορισμένη κοινωνική ή πολιτική προβληματική. Το σημαντικό στην ταινία είναι μόνο ο άνθρωπος, ανεξάρτητα από το πού γεννιέται ή από πού προέρχεται», τονίζει ο σκηνοθέτης.

Τον ενοχλεί που η Ευρώπη φοβάται τους μετανάστες, όπως και η ευρωπαϊκή πολιτική. «Το ευρωπαϊκό δράμα είναι ότι δεν υπάρχει μια πολιτική φιλοσοφία, δεν υπάρχει μια ενιαία πολιτική, ενώ αυτό λειτουργεί αρκετά καλά στον τομέα της οικονομίας, Ούτε η πολιτιστική πολιτική έχει αναπτυχθεί».


«Προς τι το πάθος για το χρήμα;»

Είναι πολλά τα θέματα που πραγματεύεται ο Κώστας Γαβράς, αλλά ένα τον απασχολεί ιδιαιτέρως: «Ο καπιταλισμός, αυτό το πάθος για το χρήμα. Χρήμα, χρήμα, το να έχεις περισσότερα και μεγαλύτερα πράγματα, ένα σπίτι στην εξοχή με πισίνα, αυτό κινεί τον κόσμο σήμερα. Η κοινωνία σκέφτεται περισσότερο την ποσότητα και όχι την ποιότητα ζωής. Και πού είναι η ποιότητα;

Στις σχέσεις, στον έρωτα, στο χιούμορ, στο πώς αποδεχόμαστε το παράξενο. Είναι εδώ που η Ευρώπη μπορεί να παίξει έναν σημαντικό ρόλο και αυτό πρέπει να κάνουν οι ιθύνοντες και οι Ευρωπαίοι πολιτικοί. Η Ευρώπη έχει ζήσει τα χειρότερα, σφαγές, φρικτούς πολέμους, μαζί με τα πιο υπέροχα, την τέχνη, τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία.

Και τι κάνουμε τώρα που είμαστε ενωμένοι στην Ε.Ε; Μιλάμε για την οικονομία, για το πώς θα κερδίσουμε περισσότερα. Τι λέμε στη νεολαία για τη δημιουργία ενός καλύτερου κόσμου; Ότι όλα είναι χειρότερα, ότι δεν υπάρχει ελπίδα. Δεν προτείνουμε μια καλύτερη ζωή, μόνο το ότι κάθε μέρα οδεύουμε προς έναν κόσμο πιο σκοτεινό».


«Πηγαίνουμε προς τα πίσω»

Ο Κώστας Γαβράς θεωρεί απαράδεκτο το γεγονός ότι υπάρχουν άνθρωποι στην Ευρώπη που έχουν μισθούς των 400 ευρώ. «Έχω την αίσθηση ότι πηγαίνουμε προς τα πίσω», λέει, «ότι επιστρέφουμε στα χρόνια προ της Γαλλικής Επανάστασης, όπου μια μειοψηφία, η αριστοκρατία, τα είχε όλα. Φαίνεται ότι σήμερα το ξαναζούμε. Υπάρχει η πλειοψηφία που κάνει όλη τη δουλειά απέναντι στους καπιταλιστές που είναι η νέα αριστοκρατία».