Ήρωες με σκέψη σκύλου

ΠΡΑΓΑ, 1942. ΜΙΑ ΟΜΑΔΑ
ΑΛΕΞΙΠΤΩΤΙΣΤΩΝ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ
ΝΑ ΣΚΟΤΩΣΕΙ ΤΟΝ ΡΑΪΝΧΑΡΝΤ
ΧΑΪΝΤΡΙΧ, ΤΟΝ «ΧΑΣΑΠΗ ΤΗΣ ΠΡΑΓΑΣ»
ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΦΙΛΟ ΤΟΥ
ΧΙΤΛΕΡ. ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ, 1950. Ο ΑΦΗΓΗΤΗΣ
ΣΤΗΝΕΙ ΑΥΤΙ ΚΙ ΑΚΟΥΕΙ ΠΕΡΑΣΜΕΝΕΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ
ΤΣΕΧΟΣΛΟΒΑΚΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ.
ΕΝΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΜΕ ΘΕΜΑ
ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΟΝ ΗΡΩΙΣΜΟ, ΤΟΝ
ΕΡΩΤΑ- ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΕΞΙΤΗΛΟ ΣΗΜΑΔΙ
ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ
Η μυθοπλασία που στηρίζεται σε ιστορικά γεγονότα συνεπάγεται συγγραφικό ρίσκο. Ένα παραπάνω, όταν η Ιστορία φτάνει στον συγγραφέα όχι μέσα από ξερά βιβλία και πηγές, αλλά μέσα από τη ζωή των κοντινών του ανθρώπων.

Ο Μαρκ Σλούκα γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη. Οι γονείς του ήταν Τσέχοι μετανάστες. Δίδαξε δημιουργική γραφή σε πασίγνωστα πανεπιστήμια (Ηarvard, Columbia κ.ά.) και είναι ο διευθυντής του Τμήματος Δημιουργικής Γραφής στο Σικάγο. Έχει γράψει τέσσερα βιβλία και αρκετά δοκίμια.

Κοινά στοιχεία
Στο μυθιστόρημά του, Ο ορατός κόσμος, ο αφηγητής εμφανίζει κοινά στοιχεία με τον συγγραφέα: είναι παιδί Τσέχων μεταναστών που μεγαλώνει στη Νέα Υόρκη τη δεκαετία του 1950. Ένα παιδί που δεν έζησε στην Τσεχοσλοβακία και δεν γνώρισε τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά άκουσε γι΄ αυτόν από τις διηγήσεις των γονιών του.

Πώς προσλαμβάνει κανείς την Ιστορία που δεν έζησε- αλλά γνωρίζει καλά ότι τον διαμόρφωσε; Πώς επεξεργάζεται τον κόσμο από τον οποίο προέρχεται, αλλά τον οποίο αγνοεί παντελώς; Ο μετανάστης δεύτερης γενιάς πατάει στη δεύτερη πατρίδα του, όμως οι ατελείωτες αφηγήσεις των γονιών του δεν τον αφήνουν να ξεχάσει τη χώρα της καταγωγής. Τη μακρινή πατρίδα που τον στοιχειώνει.

Το μυθιστόρημα του Σλούκα υφαίνεται σε δυο χρόνους και δυο τόπους. Στη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του 1950, ο αφηγητής, παιδί που ρουφάει άπληστα σκόρπιες πληροφορίες, στήνει αυτί στις κουβέντες των ενηλίκων. Ακούει τις τσέχικες λέξεις τους, τις παλιές αφηγήσεις, τα μισόλογα. Και βγάζει τα συμπεράσματά του. Για την Ιστορία που ρημάζει τις ζωές των ανθρώπων, για τον παλιό έρωτα της μάνας του, που της έκλεψε το χαμόγελο, για τον ηρωισμό των ανθρώπων.

Στην Πράγα του 1942 μια ομάδα παράτολμων νεαρών αλεξιπτωτιστών προσγειώνεται κρυφά στην άκρη της πόλης. Αποστολή τους: να σκοτώσουν τον «χασάπη της Πράγας», τον Ράινχαρντ Χάιντριχ, προσωπικό φίλο του Φύρερ. Ένας από αυτούς, ο Τόμας Μπεμ ερωτεύεται την Ιβάνα, μητέρα του αφηγητή. Ο έρωτάς τους ανθεί σε κλεμμένες στιγμές. Όμως η Ιστορία και η συγκυρία τον τσακίζουν.

Η Ιβάνα εγκαταλείπει τον μπαμπά τού αφηγητή, για να ζήσει τη ζωή της. Εκείνος την περιμένει. Αν ήταν ψυγείο ή σπίτι, λέει κάποια στιγμή με δηλητηριώδη ανθρωπογνωσία ο αφηγητής, ο πατέρας του ήταν η καλύτερη επιλογή. Όμως η Ιβάνα αγαπούσε άλλον. Και θύμωνε στον πατέρα του αφηγητή, όχι γιατί αυτός είχε κάποιο δυσβάσταχτο ελάττωμα. Απλώς, γιατί δεν ήταν ο άλλος.

Σε τρία μέρη
Ο Σλούκα διακρίνει την αφήγηση σε τρία μέρη: ο καινούργιος κόσμος, μια αυτοβιογραφία είναι το πρώτο μέρος, Πράγα, ιντερμέδιο, το δεύτερο, και 1942, ένα μυθιστόρημα, το τρίτο. Ανάμεσα στο πρώτο μέρος, που εξιστορεί τον αντίκτυπο του πολέμου στις ζωές αυτών που επέζησαν, και το τρίτο μέρος, που υφαίνει μια ιστορία παμφάγου έρωτα μέσα σε συνθήκες πολέμου, αναπτύσσεται το ιντερμέδιο, στο οποίο ο τριανταεπτάχρονος αφηγητής επισκέπτεται την Πράγα. «Ίσως να έλπιζα ότι θα ανακαλύψω κατά πόσο η ιδιαίτερη ιστορία μας, για την οποία ήξερα πολύ λίγα, έπαιξε ρόλο στη γενικότερη ιστορία», σχολιάζει.

Ο αφηγητής επιλέγει μια εξιστόρηση με παλίνδρομες κινήσεις μέσα στον χρόνο. Τα θραύσματα λόγου που ακούει ως παιδί από τους φίλους των γονιών του, όλους αυτούς τους παράξενους Τσέχους πρόσφυγες, συμπληρώνονται σιγά σιγά, μερικές φορές επώδυνα.

Γιατί η Ιστορία με γιώτα κεφαλαίο αντικρύζεται με την ιστορία της ζωής των γονιών του. Εισβάλλει και αφήνει το σημάδι της. Το θέμα του ηρωισμού, μέγα ζήτημα της συγκεκριμένης αφήγησης, τίθεται ξανά και ξανά. Ο πατέρας του αφηγητή σημειώνει πως οι ήρωες παρασύρονται από τη φορά των γεγονότων. «Οι ήρωες κάνουν ό,τι κάνουν, λέει, με σκέψη όχι μεγαλύτερη από αυτήν του σκύλου, που δαγκάνει, όταν μαγκώνεται η ουρά του σε μια πόρτα».