«Ο ιδιοφυής καταδότης που δεν μετάνιωσε ποτέ»

«Υπήρξε τρομερός εγωλάτρης αλλά και καταδότης. Όμως το σινεμά του επιβίωσε παρά τις αδυναμίες του και τα βρώμικα κόλπα του. Το ταλέντο του Ηλία Καζάν ως σκηνοθέτη και ανθρώπου που ανακάλυπτε ταλέντα, μας έδωσε σπουδαία ονόματα», γράφει στην ισπανική «Εl Ρais» η Μαρούχα Τόρες για τον ελληνικής καταγωγής σκηνοθέτη, τον οποίο γνώρισε πριν από 25 χρόνια.

«Ο Καζάν γεννήθηκε πριν από 100 χρόνια, στις 7 Σεπτεμβρίου 1909, στην Κωνσταντινούπολη. Οι δικοί του υπήρξαν θύματα των τουρκικών πογκρόμ εναντίον των ελληνικής καταγωγής Κωνσταντινουπολιτών και αναγκάστηκαν να κάνουν μια νέα αρχή στις ΗΠΑ. Η ταινία του “Αμέρικα, Αμέρικα” (1963, η οποία ήταν μάλιστα η αγαπημένη του, όπως εξομολογήθηκε σε δημοσιογράφο το 1984) έδινε μια καλή γεύση για εκείνη την ιστορία και μας συγκίνησε.

Προηγουμένως είχε γυρίσει τις ταινίες “Λεωφορείον ο Πόθος”, “Ανατολικά της Εδέμ”, “Ένα πρόσωπο στο πλήθος”, “Το λιμάνι της αγωνίας”, κορυφαία έργα του, κάποια από τα οποία τού χάρισαν δύο Όσκαρ σκηνοθεσίας (“Συμφωνία κυρίων”, “Το λιμάνι της αγωνίας”), και για τα οποία απέσπασαν διακρίσεις και οι συνεργάτες του. Ωστόσο κανένα από τα βραβεία δεν ήταν τόσο αμφιλεγόμενο όσο το τιμητικό Όσκαρ που έλαβε το 1999 για το σύνολο του έργου του. Η προοδευτική κοινωνία του Λος Άντζελες- συμπεριλαμβανομένων των επιζώντων του “κυνηγιού μαγισσών” με τους οποίους ο Καζάν είχε συνεργαστεί τη δεκαετία του ΄50- αντέδρασε με διαδηλώσεις. Ο Νικ Νόλτε και ο Εντ Χάρις δεν σηκώθηκαν από τις θέσεις τους, ενώ το κοινό επευφημούσε τον Καζάν, ο οποίος φαινόταν να απολαμβάνει τόσο την επιτυχία όσο και την απόρριψη.

Ποτέ δεν μετάνιωσε για όσα έκανε. Στα απομνημονεύματά του παραδεχόταν ότι πράγματι πίστευε ότι ο κομμουνισμός έπρεπε να εκριζωθεί από τις ΗΠΑ. Ούτε μια επικριτική λέξη για την παράνοια εναντίον των “κόκκινων” που συντάραξε την κατ΄ επιλογήν πατρίδα του στη διάρκεια εκείνης της σκοτεινής δεκαετίας.

Ο Καζάν κατέδωσε μέλη του Group Τheatre της Νέας Υόρκης, το οποίο είχε ιδρύσει μαζί με τον Κλίφορντ Όντεντς, τον Λι Στράσμπεργκ, τη Στέλλα και τον Λούθερ Άντλερ, μεταξύ άλλων. Η προδοσία του εγκαινίασε τη μαύρη λίστα του θεάτρου, την οποία μέχρι τότε δεν είχε καταφέρει να δημιουργήσει ο μακαρθισμός.

Έναν αιώνα μετά τη γέννηση του Καζάν, αυτό που ξέρουμε είναι πως όλοι είναι νεκροί: ο Καζάν, εκείνοι τους οποίους κατέδωσε, ο Μακάρθι. Μένουν τα έργα. Μένει ο κινηματογράφος. Και, καταλαμβάνοντας έναν τιμητικό χώρο, το σινεμά του Καζάν.

Τον γνώρισα στη Μαδρίτη πριν από 25 χρόνια. Ήταν κατασκευαστής αστέρων. Μια νέα γενιά ηθοποιών και μια νέα φόρμα ερμηνείας γεννήθηκαν στο Αctors Studio- του οποίου ήταν από τους ιδρυτές- από την οποία αναδείχθηκαν ονόματα όπως οι Μάρλον Μπράντο, Τζέιμς Ντιν, Μοντγκόμερι Κλιφτ, Πολ Νιούμαν, Αλ Πατσίνο.

Σε κείνη την επίσκεψή του στη Μαδρίτη ο Καζάν φαινόταν πολύ ικανοποιημένος από τον εαυτό του. Μιλούσε συνεχώς και ζητούσε αντίγραφα από τις κασέτες για να μπορεί να τις χρησιμοποιήσει όταν θα έγραφε τα απομνημονεύματά του, πράγμα το οποίο έκανε πολύ αργότερα. Του άρεσε πολύ και να γράφει. Δημιουργούσε ταινίες και προσωπικότητες με συναίσθημα».