ΔΡΟΜΟΙ

Μήπως πρέπει…
… να δώσουμε στη φύση η δυνατότητα να μας πηγαίνει στα δικαστήρια; Το δημοτικό συμβούλιο της αμερικανικής πόλης Σάπλεϊ, στο Μέιν, πήρε μια ασυνήθιστη απόφαση προκειμένου να προστατέψει τους υδάτινους πόρους της από την εταιρεία Νεστλέ, που ήθελε να τους χρησιμοποιήσει για το μεταλλικό νερό της. Η δημοτική αρχή κάλεσε τους κατοίκους της πόλης και όλοι μαζί αποφάσισαν να χορηγήσουν στους φυσικούς πόρους της περιοχής τους νομικά δικαιώματα: «Οι φυσικές κοινότητες και τα οικοσυστήματα διαθέτουν αναφαίρετα και θεμελιώδη δικαιώματα». Με την απόφαση, κάθε δημότης αποκτά το δικαίωμα να ζητήσει αποζημίωση για βλάβες που προξενούνται στη φύση, ακόμη και να ασκήσει μήνυση για λογαριασμό της.

Δεν είναι…
… μόνο το Σάπλεϊ. Δεκάδες άλλες αμερικανικές πόλεις έχουν υιοθετήσει παρόμοια μέτρα που χορηγούν στη φύση νόμιμα δικαιώματα. Αλλά και μερικές χώρες. Από το 2008, με το νέο Σύνταγμά του, ο Ισημερινός αναγνωρίζει στη φύση «το δικαίωμα να υπάρχει, να διατηρείται και να ανανεώνει τους ζωτικούς κύκλους της, τη δομή της, τις λειτουργίες της και τις εξελικτικές διαδικασίες της». Στην Ευρώπη βρίσκεται ήδη στα σκαριά μια εκστρατεία για την ψήφιση στον ΟΗΕ μιας παγκόσμιας διακήρυξης για τα πλανητικά δικαιώματα. Αυτές οι εξελίξεις αποτελούν μέρος ενός μικρού αλλά δυναμικού κινήματος που έχει στόχο να αναπροσδιορίσει τη σχέση φύσης και δικαίου. Οι οπαδοί του υποστηρίζουν ότι τα φυσικά αντικείμενα δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως απλή ιδιοκτησία που υπόκειται στην εκμετάλλευση ή την καταστροφή, ανάλογα με τις ορέξεις του ιδιοκτήτη τους, αλλά ως νομικά υποκείμενα που έχουν δικαιώματα και εσωτερική αξία. «Πρέπει να υπάρχουν κάποιοι για να εκπροσωπούν και τα ποτάμια», λέει στην εφημερίδα «Μπόστον Γκλόουμπ» η Πατρίσια Σίμεν, διευθύντρια του Κέντρου για τα Νομικά Δικαιώματα της Γης. «Και κάποιοι για να εκπροσωπούν τα δάση».

Πάρα πολλοί…
… θεωρούν εξωφρενική αυτή την ιδέα. Και αναρωτιούνται: Δεν μας φτάνουν οι δικομανείς άνθρωποι, θα βρίσκουμε άραγε τώρα τον μπελά μας και από δικομανή δέντρα; Και πώς θα γίνονται οι δίκες; Θα καλούνται για μάρτυρες κατηγορίας τα ποτάμια κι οι κοτρώνες; Κάποιοι μάλιστα εκφράζουν σοβαρές αμφιβολίες αν οι έννοιες των δικαιωμάτων και των συμφερόντων μπορούν να εφαρμοστούν στην περίπτωση της φύσης. «Ολόκληρη η φύση είναι γεμάτη από συγκρουόμενα συμφέροντα», λέει ο Μαρκ Σέιγκοφ, καθηγητής της Φιλοσοφίας του Περιβάλλοντος στο Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ. «Τα δέντρα ανταγωνίζονται καθημερινά το ένα το άλλο για λίγο περισσότερο ήλιο και νερό». Στο κάτωκάτω, πώς μπορούμε να ξέρουμε τι προτιμάει η φύση; λέει ο Σέιγκοφ. Ίσως μια παραλία να λαχταράει να υποδεχτεί τουρίστες ή ένα ποτάμι να έχει βαρεθεί πια να κυλάει μονότονα μέσα στα χρόνια.

Τα θεωρητικά…
… επιχειρήματα όσων βρίσκουν ανόητη την πρωτοβουλία της πόλης Σάπλεϊ μοιάζουν ισχυρά. Όμως, οι πολίτες της είδαν κιόλας τα πρώτα χειροπιαστά αποτελέσματα. Η εταιρεία Νεστλέ αποφάσισε να μη βάλει χέρι στα νερά της. Πού να τρέχει τώρα στα δικαστήρια…