«Τοξικά» μπόνους ξανά στη Γουόλ Στριτ

Η αμερικανική οικονομία παραμένει σε εξαιρετικά δύσκολη θέση, με έναν στους έξι Αμερικανούς να είναι άνεργος ή υποαπασχολούμενος. Όμως, η τράπεζα Goldman Sachs ανακοίνωσε ρεκόρ κερδών τριμήνου και ετοιμάζεται να μοιράσει μεγάλα μπόνους, τα οποία θα συγκρίνονται με αυτά που έδινε πριν από την κρίση. Τι μας λέει αυτή η αντίφαση;

Πρώτον, ότι η Goldman είναι πολύ καλή σε αυτό που κάνει. Δυστυχώς, αυτό που κάνει είναι κακό για την Αμερική. Δεύτερον, ότι οι κακές συνήθειες της Γουόλ Στριτ- και πάνω απ΄ όλα το σύστημα των αμοιβών, το οποίο συνέβαλε στη δημιουργία της κρίσης- δεν έχουν εξαλειφθεί. Τρίτον, ότι διασώζοντας το χρηματοοικονομικό σύστημα, χωρίς όμως να το μεταρρυθμίσει, η Ουάσιγκτον δεν έχει κάνει τίποτα για να μας προστατεύσει από μια νέα κρίση. Ας αρχίσουμε μιλώντας για τον τρόπο με τον οποίο η Goldman βγάζει χρήματα.

Τις τελευταίες δεκαετίες- από τότε που απελευθερώθηκε το τραπεζικό σύστημα στα χρόνια του Ρίγκαν- η οικονομία των ΗΠΑ κυριαρχείται από το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Οι μπίζνες από τη μετακίνηση κεφαλαίων, τον τεμαχισμό, την ανάληψη μεγάλου ρίσκου και την επανατοποθέτηση χρηματοπιστωτικών απαιτήσεων απέκτησαν μεγαλύτερη σημασία από ό,τι η παραγωγή χρήσιμων αγαθών. Ο κλάδος υπό την επίσημη ονομασία «αξιόγραφα, συμβόλαια εμπορευμάτων και επενδύσεις» αυξήθηκε εξαιρετικά γρήγορα- από 0,3% του αμερικανικού ΑΕΠ στα τέλη του 1970 σε 1,7% του ΑΕΠ το 2007.

Πουλούσε επικίνδυνες πατέντες
Η ανάπτυξη αυτή θα ήταν αποδεκτή αν οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί αποκτούσαν χρήματα και διέθεταν κεφάλαια για την ανάπτυξη παραγωγικών τομέων. Αυτή τη στιγμή όμως δεν μπορεί κάποιος να υποστηρίξει κάτι τέτοιο. Οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί, γνωρίζουμε πλέον σήμερα, κατηύθυναν μεγάλα κεφάλαια στην κατασκευή απούλητων σπιτιών και άδειων εμπορικών κέντρων. Μεγάλωναν το ρίσκο αντί να το μειώνουν. Στην πραγματικότητα, ο χρηματοπιστωτικός κλάδος πουλούσε επικίνδυνες πατέντες φαρμάκων σε εύπιστους καταναλωτές.

Ο ρόλος της Goldman στη «χρηματοπιστωτικοποίηση» της Αμερικής έμοιαζε με αυτόν άλλων παικτών, με μία εξαίρεση: η Goldman δεν πίστευε στο απατηλό της παιχνίδι. Άλλες τράπεζες επένδυσαν βαριά στα ίδια τοξικά απόβλητα που πουλούσαν στον κόσμο. Η Goldman, ως γνωστόν, έβγαλε πολλά χρήματα από την πώληση τίτλων βασισμένων σε δάνεια υψηλού κινδύνου και κέρδισε ακόμη περισσότερα χρήματα πουλώντας δάνεια που βασίζονταν σε τίτλους, πριν η αξία τους καταρρεύσει. Όλες αυτές οι συναλλαγές ήταν απολύτως νόμιμες, αλλά το αποτέλεσμα ήταν να βγάζει η Goldman κέρδη, θεωρώντας εμάς τους υπόλοιπους κορόιδα. Και οι παροικούντες τη Γουόλ Στριτ έχουν κάθε λόγο να συνεχίζουν να παίζουν αυτό το παιχνίδι.

Άλλοι «την πληρώνουν»
Τα τεράστια μπόνους που θα μοιράσει σύντομα η Goldman δείχνουν ότι τα υπερφιλόδοξα στελέχη του χρηματοπιστωτικού κλάδου πιστεύουν ότι όταν ρίξουν το νόμισμα και δείξει κορώνα κερδίζουν, ενώ όταν δείχνει γράμματα… χάνουν οι υπόλοιποι. Αν είσαι τραπεζίτης και δημιουργείς πολλά κέρδη βραχυπρόθεσμα, αμείβεσαι πλουσιοπάροχα. Και δεν χρειάζεται να επιστρέψεις τα χρήματα σε περίπτωση που αποδειχτεί ότι τα κέρδη αυτά ήταν μια ψευδαίσθηση. Έχεις κάθε λόγο να παρακινείς τους επενδυτές να αναλάβουν υψηλό ρίσκο, το οποίο δεν κατανοούν. Και τα γεγονότα του περασμένου έτους έχουν ενισχύσει ακόμη περισσότερο τα κίνητρα των τραπεζιτών αφού, αν όλα πάνε στραβά, την πληρώνουν οι φορολογούμενοι και οι επενδυτές.

Δεν θα προσπαθήσω να εισέλθω σε αναλύσεις γύρω από το ποιο ήταν το άμεσο όφελος για την Goldman από τις πρόσφατες χρηματοοικονομικές απαλλαγές και ιδίως από την ανάληψη από την αμερικανική κυβέρνηση των ζημιών του ασφαλιστικού οργανισμού ΑΙG. Αυτό που είναι ξεκάθαρο είναι ότι η Γουόλ Στριτ, συμπεριλαμβανόμενης της Goldman, επωφελήθηκε τα μέγιστα από τη μέριμνα της κυβέρνησης να σταματήσει την αιμορραγία στον χρηματοπιστωτικό κλάδο, διαβεβαιώνοντας ότι θα διασώσει και πάλι τις μεγάλες τράπεζες οποτεδήποτε κάτι πάει στραβά.

Έμμεση κυβερνητική εγγύηση
Μπορεί κάποιος να υποστηρίξει ότι τέτοιες κινήσεις διάσωσης είναι αναγκαίες, αν θέλουμε να αποφύγουμε μια επανάληψη της Μεγάλης Ύφεσης της δεκαετίας του ΄30. Για να είμαι ειλικρινής, συμφωνώ. Αλλά το αποτέλεσμα είναι ότι οι ζημιές του χρηματοπιστωτικού συστήματος στηρίζονται σε μια έμμεση κυβερνητική εγγύηση. Την τελευταία φορά που είχαμε μία παρόμοια επέκταση του δικτύου προστασίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος με τη δημιουργία της ομοσπονδιακής εγγύησης ασφάλισης τη δεκαετία του ΄30, αυτή συνοδεύτηκε από πολύ πιο αυστηρούς κανονισμούς, για να εξασφαλιστεί ότι οι τράπεζες δεν θα έκαναν κατάχρηση των προνομίων τους. Αυτή τη φορά οι νέοι κανονισμοί είναι ακόμη υπό διαμόρφωση και το λόμπι των τραπεζών είναι εναντίον ακόμα και των πιο βασικών διατάξεων για την προστασία των καταναλωτών.

Τα θεμέλια της επόμενης καταστροφής
Αν το λόμπι πετύχει, θα έχουμε βάλει τα θεμέλια για ακόμα μία μεγαλύτερη οικονομική καταστροφή σε μερικά χρόνια. Η νέα κρίση θα μπορούσε να μοιάζει με αυτήν της αποταμίευσης και δανείων της δεκαετίας του ΄80, κατά την οποία απελευθερωμένες τράπεζες έκαναν τζόγο ή σε κάποιες περιπτώσεις έκλεβαν τα χρήματα των φορολογουμένων- μόνο που αυτήν τη φορά θα αφορά σε όλο τον χρηματοπιστωτικό κλάδο.

Το καλό τρίμηνο της Goldman είναι «καλά νέα» για την ίδια την τράπεζα και για τους ανθρώπους που εργάζονται σε αυτήν. Τα νέα είναι καλά για τους σούπερ σταρ των τραπεζών γενικότερα, των οποίων οι αμοιβές θα αρχίσουν να σκαρφαλώνουν στα επίπεδα που ήταν πριν από την κρίση. Αλλά τα νέα είναι κακά για σχεδόν όλους τους άλλους.