ΞΕΠΕΡΑΣΜΕΝΟ ΤΟ «ΦΟΥΚΩΙΚΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ»

Εκτός από το σημαντικό έργο του (που έχει πολλαπλασιαστεί από τις μεταθανάτιες εκδόσεις κειμένων, συνεντεύξεων και σημειώσεων των διαλέξεών του), ο Φουκώ άφησε πεθαίνοντας και έναν διογκούμενο μύθο που τράφηκε τα πρώτα χρόνια από τις πληροφορίες για τα αίτια θανάτου του (επιπλοκές του ΑΙDS) αλλά και τις ερωτικές συνήθειές του. Από τα γραπτά του Ερβέ Γκιμπέρ, που βρέθηκε στον στενό κύκλο του Φουκώ τα τελευταία χρόνια της ζωής του, οι Γάλλοι έμαθαν τις σαδομαζοχιστικές συνήθειές του, τις φοβίες, τις νευρώσεις, και τις λεπτομέρειες της σχέσης του με τον σύντροφό του Ντανιέλ Ντεφέρ. Με τη σειρά τους οι αφηγήσεις αυτές έδωσαν τροφή για σκανδαλολογικά βιβλία, που προσπάθησαν μάλλον να υπονομεύσουν τη μορφή του Φουκώ, και δι΄ αυτής και οτιδήποτε θεωρείται ότι εκπροσωπεί (τη μεταμοντέρνα σκέψη, τη νέα ηθική, τη νιτσεϊκή φιλοσοφική παράδοση κ.ο.κ.). Πιο γνωστή σε αυτή την ομάδα, η μάλλον ομοφοβική βιογραφία Το πάθος του Μισέλ Φουκώ του Μίλερ, που προσπάθησε να ερμηνεύσει όλο το έργο και τη ζωή του Φουκώ ως μια μελέτη θανάτου, που αρχίζει από τις απόπειρες αυτοκτονίας του ως φοιτητή και καταλήγει στις περιδιαβάσεις του στα κλαμπ S/Μ του Σαν Φρανσίσκο (εκεί, υπαινίσσεται η αφήγηση, πρέπει να κόλλησε και την αρρώστια του αιώνα). Κι όμως, τι περίεργο, όλο αυτό το «Φουκωικό σκάνδαλο» μοιάζει σήμερα τόσο ξεπερασμένο. Από την άλλη, η συντηρητική βιογραφία του Εριμπόν κερδίζει τον σημερινό αναγνώστη, γιατί το αποφεύγει. Όταν την είχα πρωτοδιαβάσει, μου είχε φανεί κουραστική Γαλλοδιανοουμενίλα (ο Εριμπόν λέει μόνο κάνα- δυο πράγματα για τους έρωτες του Φουκώ- δεν αναφέρει καν ότι ως νέος είχε ερωτική σχέση με τον Ρολάν Μπαρτ (!)- αλλά από την άλλη εξαντλεί όλες τις λεπτομέρειες σχετικά με την καριέρα του, ποιος τον ψήφισε για ποια θέση, με ποιον φιλόσοφο τσακώθηκε και πότε, ποια φιλολογική κακία είπε και πού κ.ο.κ.). Τώρα που την ξαναβλέπω, όσο κι αν έχω ενστάσεις για τη μετάφραση και τη βιβλιογραφική ενημέρωση στα ελληνικά ή και το ύφος της, καταλαβαίνω ότι η βιογραφία του Εριμπόν έχει ένα τεράστιο πλεονέκτημα. Χωρίς πολλά πολλά, σε φέρνει αντιμέτωπο με την κεντρόφυγη σκέψη και δράση του Φουκώ: εκεί που διαβάζεις, χωρίς να το περιμένεις, λες, πάει, ξέφυγε πάλι.