«Χόρευα πάντα τον φόβο»

Στα 68 της έφυγε η χορογράφος του «θλιμμένου σώματος» Πίνα Μπάους, αγαπημένη του ελληνικού κοινού
«Είμαι τόσο εύθραυστη συναισθηματικά. Κοιμάμαι πολύ λίγο, σκέφτομαι πάρα πολύ, σαν να μου φεύγει το κεφάλι. Και όλα γίνονται χειρότερα μόλις έχω ολοκληρώσει το έργο. Είναι η στιγμή που λέω πως είναι η τελευταία φορά» είχε πει η Γερμανίδα χορογράφος Πίνα Μπάους για την επίπονη διαδικασία της σύλληψης ενός έργου. Η χθεσινή της ημέρα ήταν πράγματι η τελευταία φορά. Η ισχυρή φυσιογνωμία τού ευρωπαϊκού μοντέρνου χορού, η οποία έβαλε την υπογραφή της στην τέχνη του χοροθεάτρου, πέθανε χθες σε ηλικία 68 ετών, νικημένο από τον καρκίνο.

Η Πίνα Μπάους άρχισε τη σχέση της με τον χορό στα 15 της, επηρεασμένη από τον ανθρωπισμό και τον τρόπο ζωής του Γερμανού εξπρεσιονιστή χορευτή Κουρτ Γιόος. Και από τον Άντονι Τιούντορ που ασχολήθηκε με την ανάπτυξη μιας ψυχολογικής φόρμας του μπαλέτου στη Νέα Υόρκη, όπου η Μπάους βρέθηκε με υποτροφία το 1960. Εκεί, στη Σχολή Τζούλιαρντ, είχε δασκάλους της τον Χοσέ Λιμόν και τον Πολ Τέιλορ. Έτσι ξέφυγε από τα κλασικά βήματα του μπαλέτου και άρχισε να αναπτύσσει ένα είδος θεατρικού χορού στα δικά της έργα, τα οποία ανέβαζε στην πόλη Βούπερταλ της Γερμανίας, προκαλώντας την αντίδραση όσων ήταν προσηλωμένοι στο παραδοσιακό ύφος.

«Δεν με ενδιαφέρει και τόσο το πώς κινούνται οι άνθρωποι. Με εν διαφέρει περισσότερο αυτό που τους κινεί» είχε πει η Γερμανίδα με το αινιγματικό χαμόγελο της Τζοκόντας και την ασκητική σιλουέτα για τον χορό της. Έναν χορό για «θλιμμένα σώματα», αφού τα πρώτα της έργα δείχνουν μοναξιά, φόβο, ασφυκτικά συναισθήματα, αγωνία, έλλειψη επικοινωνίας. Για την Πίνα Μπάους μοχλός της δουλειάς της «είναι ο φόβος. Το κυριότερο θέμα της εποχής μας. Ο φόβος που παραλύει, που γίνεται επιθετικός, ο φόβος του ξεγυμνώματος».

Το Χοροθέατρο του Βούπερταλ ξεπέρασε τα γερμανικά σύνορα κι άρχισε να αποκτά διεθνή φήμη, με τις περιοδείες του στις χώρες της Ευρώπης στα τέλη του ΄70. Η «Ιεροτελεστία της άνοιξης», το «Καφέ Μίλερ», το «1980- Ένα έργο της Πίνα Μπάους» ήταν τα έργα που την έφεραν στη Νέα Υόρκη, το 1984. «Μετά το τέλος ενός έργου σκέφτομαι πως δεν πρέπει να σταματήσω. Πως πρέπει να κάνω κάτι νέο. Και πηγαίνω όλο και πιο κάτω, όλο πιο μέσα μου». Σημασία για εκείνη είχε η ομάδα. Οι χορευτές και οι συνεργάτες της έπρεπε με τον χρόνο να δέσουν μεταξύ τους για να κατανοούν την ιδέα που είχε η χορογράφος. Εκείνη, πάλι, από το 1978 άρχισε να επιλέγει την ομάδα της επινοώντας μία ιδιαίτερη τεχνική ερωτήσεων: «Αντιγράψτε το “τικ” κάποιου ανθρώπου. Κάντε κάτι για το οποίο ντρέπεστε. Γράψτε με κινήσεις το όνομά σας. Τι θα κάνατε με ένα νεκρό σώμα;». Από τις απαντήσεις τους έφτιαχνε ένα κολάζ που γινόταν η βάση των χορογραφιών της.

«Είχε μία απίστευτη επίδραση πάνω στους ανθρώπους» λέει η Σίλβια Φαρίας, η νεαρή χορεύτρια από την Αργεντινή που μπήκε στην ομάδα της το 2000. «Η δουλειά της είναι τόσο συγκινητική κι είχε τόσα πολλά να πει. Αυτό που ήταν ξεχωριστό σ΄ εκείνη ήταν η σχέση της με τους θεατές. Τους έκανε να νιώθουν ότι είχε μιλήσει προσωπικά με τον καθένα».

Με μια ματιά

● 1941. Γεννιέται στο Σόλινγκεν της Γερμανίας ● 1955. Μαθήματα χορού στην Ακαδημία Φόλκβανγκ στο Έσσεν με τον Κουρτ Γιόος ● 1972. Καλλιτεχνική διευθύντρια στο Μπαλέτο της Όπερας του Βούπερταλ (μετονομάστηκε σε Χοροθέατρο Βούπερταλ «Πίνα Μπάους»)

● 1975. «Ιεροτελεστία της άνοιξης» ● 1978. «Καφέ Μίλερ», βασισμένο στις παιδικές αναμνήσεις από την ταβέρνα των γονιών της ● 1983. Έπαιξε στην ταινία «Και το πλοίο φεύγει» του Φελίνι ● 2007. Βραβείο Κιότο για την προσφορά της στον χορό ● 2008. Βραβείο Γκαίτε