«Πάντα έβλεπα τη σκοτεινή πλευρά των πραγμάτων»

«Οι ορμόνες μου με κάνουν κομμουνιστή.

Το σώμα μου παράγει ορμόνες για να μεγαλώνουν τα γένια μου και κάποιες άλλες που με κρατάνε κομμουνιστή. Να αλλάξω; Για ποιο λόγο; Θα ντρεπόμουν.

Δεν θέλω να γίνω κάποιος άλλος», λέει ο Νομπελίστας συγγραφέας Ζοζέ Σαραμάγκου στο βρετανικό δίκτυο ΒΒC, με αφορμή το νέο του βιβλίο.

Οι κριτικοί λογοτεχνίας, ανάμεσά τους και ο Χάρολντ Μπλουμ, θεωρούν τον Σαραμάγκου έναν από τους καλύτερους εν ζωή συγγραφείς, αντάξιο του Φίλιπ Ροθ.

Είναι λίγοι εκείνοι που αμφισβητούν την αξία του, όμως ο Πορτογάλος συγγραφέας χρωστάει τη φήμη του στις έντονες αριστερές απόψεις του. Πρόσφατα τα έβαλε με τον δεξιό ηγέτη της Ιταλίας Σίλβιο Μπερλουσκόνι, τον οποίο αποκάλεσε «εμετικό». Ενώ το 2002 συνέκρινε τα παλαιστινιακά εδάφη με το Άουσβιτς.

Ο Ζοζέ Σαραμάγκου δεν συνηθίζει να δίνει συνεντεύξεις, ούτε μένει στη Λισαβώνα.

Από το 1992 ζει αυτοεξόριστος στα Κανάρια Νησιά- τότε που η πορτογαλική κυβέρνηση έκανε εμπάργκο στο αιρετικό του μυθιστόρημα «Το Κατά Ιησούν Ευαγγέλιον» για να μην μπει στις υποψηφιότητες για το ευρωπαϊκό βραβείο λογοτεχνίας. Οι δείκτες στο μεγάλο ρολόι του σπιτιού του δείχνουν συνεχώς τέσσερις το απόγευμα. Την ώρα δηλαδή που συνάντησε την Πιλάρ ντελ Ρίο, την Ισπανίδα δημοσιογράφο, 30 χρόνια νεώτερή του, η οποία το 1998 έγινε σύζυγός του. Ούτε ο γάμος ούτε η βαριάς μορφής αναπνευστική νόσος που εκδηλώθηκε πριν από δύο χρόνια τον εμποδίζουν να γράφει. Αυτές τις μέρες παρουσίασε στο κοινό το νέο του βιβλίο, «Εl Cuaderno» («Το σημειωματάριο»), μία σύνθεση από τα κείμενα που έγραψε στο blog του και καταφέρεται ενάντια στον Πάπα, τον Τόνι Μπλερ και τον Τζορτζ Μπους.

Όταν αναφέρεται στην παιδική του ηλικία και την αγροτική του καταγωγή, ο Σαραμάγκου μιλάει για το εξαιρετικό του κατόρθωμα να γίνει συγγραφέας.

Καθώς ήταν επίτευγμα για κάποιον που γεννήθηκε το 1922 στο Αζινιάχα, σε ένα φτωχό, ταπεινό χωριό, κάπου 96 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Λισαβώνας. Και που μεγάλωνε με τον παππού και τη γιαγιά του, αγράμματους χωρικούς που έτρεφαν χοίρους και ζούσαν σε μία καλύβα με πάτωμα από χώμα και η σκεπή της έσταζε νερά τον χειμώνα. Οι γονείς του Σαραμάγκου όταν ήταν δύο ετών τον άφησαν για να πάνε στην πρωτεύουσα προς αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής. Ο πατέρας του βρήκε δουλειά ως τροχονόμος, αλλά αυτό δεν ήταν η αιτία για να διακόψει την επαφή του με τις αγροτικές καταβολές του. «Κάθε καλοκαίρι κάναμε διακοπές στο χωριό. Το πρώτο πράγμα που έκανα όταν φτάναμε εκεί ήταν να βγάζω τα παπούτσια μου και να πηγαίνω με τους φίλους μου στο ποτάμι ή στα χωράφια. Κι όταν επιστρέφαμε στη Λισαβώνα, το τελευταίο που έκανα ήταν να φοράω ξανά τα παπούτσια.

Όμως τα πόδια είχαν μεγαλώσει και δεν έμπαιναν μέσα σε αυτά, παρά με μεγάλη δυσκολία και πόνο», λέει και χαμογελάει αναπολώντας.

Μήπως σε αυτή την παιδική ηλικία οφείλεται η θρυλική απαισιοδοξία του;

«Καθόλου, απαντάει. Ήμουν ένα σοβαρό, μελαγχολικό παιδί. Πάντα είχα την τάση να βλέπω τη σκοτεινή πλευρά των πραγμάτων.

Νομίζω ότι έτσι γεννιέται κανείς».


Και νέο μυθιστόρημα

Πρόσφατα ο Σαραμάγκου ολοκλήρωσε κι ένα μυθιστόρημα που πρόκειται να κυκλοφορήσει το φθινόπωρο. «Το έγραψα πολύ γρήγορα. Μάλλον είναι το βιβλίο που έγραψα με τη μεγαλύτερη όρεξη.

Είναι 200 σελίδες κι υπάρχει μία έκπληξη. Αλλά δεν μπορώ να αποκαλύψω τίποτα περισσότερο.

Διαφορετικά θα το παρατήσω» συμπληρώνει ο συγγραφέας του βιβλίου «Περί τυφλότητος», που έγινε και ταινία από τον Βραζιλιάνο σκηνοθέτη Φερνάνδο Μερέγιες.