[ Δρόμοι ]

Η δικτατορία
του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος χτύπησε και πάλι. Αυτή τη φορά ήταν η σειρά του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης. Μετρώντας τον πλούτο με μέτρο το ΑΕΠ, αυτόν τον αγαπημένο δείκτη όλων των διεθνών οικονομικών οργανισμών που καθορίζουν τις τύχες του κόσμου, έκανε άλλες χώρες να χαμογελάσουν κι άλλες να κλάψουν.

Όλος ο κόσμος
καταγγέλλει τη δικτατορία του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος που, με τη φοβερή και τρομερή συντομογραφία ΑΕΠ, έχει επικρατήσει ως ένας αμείλικτος δείκτης για την αξιολόγηση της «προόδου» των χωρών. Σαράντα χρόνια κρατάει ο πόλεμος εναντίον αυτής της δικτατορίας. Σαράντα χρόνια, οικονομολόγοι, φιλόσοφοι και οργανώσεις από όλον τον κόσμο αγωνίζονται για να κατεβάσουν αυτόν τον δικτάτορα των στατιστικών από τον θρόνο του. Αλλά τίποτα. Ο πόλεμος εναντίον του αποδεικνύεται άνισος. Στο ένα στρατόπεδο, οι αμφισβητίες είναι πολλοί αλλά συχνά χαρακτηρίζονται γραφικοί, όπως το εξωτικό βασίλειο του Μπουτάν, όταν το 1972 είχε προτείνει τον δείκτη της Ακαθάριστης Εθνικής Ευτυχίας. Στο άλλο στρατόπεδο, οι αντίπαλοί τους εξακολουθούν απτόητοι να χρησιμοποιούν το ΑΕΠ για να αξιολογούν την παραγωγή. Όμως τώρα τελευταία ο άνεμος φαίνεται να αλλάζει, όπως διαπιστώνει η Βερόνικα Ζαράχοβιτς στο περιοδικό «Τελεράμα». Με τη βαθιά οικονομική κρίση, το χάσμα που χωρίζει την οικονομική ανάπτυξη από την πραγματική ευημερία και την έκρηξη των ανισοτήτων, ολοένα και περισσότεροι ανακαλύπτουν το προφανές: το ΑΕΠ δεν είναι ένα θερμόμετρο με το οποίο μπορεί κανείς να μετρήσει τη ζωή των ανθρώπων. Ούτε ήταν ποτέ. Κάπως έτσι, η αντίσταση κατά του ΑΕΠ άρχισε να γίνεται πιο επίσημη.

Η επιτροπή
που συγκροτήθηκε πέρυσι, με γαλλική πρωτοβουλία, από τους νομπελίστες της Οικονομίας Τζόζεφ Στίγκλιτς και Αμάρτια Σεν, αναμένεται να δημοσιεύσει την έκθεσή της στις αρχές του προσεχούς μήνα. Αποστολή της ήταν να επινοήσει νέους δείκτες του πλούτου και της ευημερίας των χωρών. Δεν φτάνει πια να προσθέτουμε τις αξίες των παραγόμενων προϊόντων σε ένα λογιστικό τεφτέρι. Δεν είναι δυνατόν να μη συνυπολογίζουμε τις μη νομισματικές αξίες, τον ελεύθερο χρόνο, την εθελοντική ή την οικιακή εργασία («Αν παντρευτείτε την οικιακή βοηθό σας, μειώνεται αμέσως το ΑΕΠ», έλεγε ο Αλφρέντ Σοβί). Το νέο «θερμόμετρο» που θα ανακοινώσει η Επιτροπή Στίγκλιτς- Σεν θα έρθει να προστεθεί σε άλλα, μερικά από αυτά πολύ επιτυχημένα. Όπως ο Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης του ΟΗΕ που, κοντά στα υλικά πλούτη, συνυπολογίζει το προσδόκιμο ζωής, την υγεία και την παιδεία, ή το «οικολογικό αποτύπωμα», που μετράει το κόστος της ύπαρξής μας στη φύση. Άραγε, ποιος από όλους τους δείκτες θα επικρατήσει;

Το ζήτημα
μπορεί να μοιάζει τεχνικό, αλλά κρύβει μια παθιασμένη φιλοσοφική και ιδεολογική διαμάχη, λέει η οικονομολόγος Φλοράνς Ζανί-Κατρίς. Πώς πρέπει να μετράμε την πρόοδο; Αν είχαν εφαρμοστεί κοινωνικά και οικολογικά κριτήρια, σίγουρα η τροπή που θα είχε πάρει η Ευρώπη θα ήταν πολύ διαφορετική από εκείνη που της έδωσαν τα κριτήρια του Μάαστριχτ.