[ Δρόμοι ]

Ο πρώτος…
… που μίλησε για την «τέταρτη εξουσία» ήταν ο Τόμας Καρλάιλ. Στο βιβλίο του «Για τους ήρωες και τη λατρεία τους» έγραφε: «Ο Μπερκ (Βρετανός πολιτικός) είπε πως υπάρχουν τρεις εξουσίες στη Βουλή. Αλλά εκεί στη γαλαρία των δημοσιογράφων κάθεται μια τέταρτη εξουσία πολύ πιο σημαντική απ΄ όλες τις άλλες». Κι αργότερα, στην «Ψυχή των ανθρώπων», ο Όσκαρ Ουάιλντ εξέφραζε τη δυσφορία του που «δυναστευόμαστε από τη δημοσιογραφία». Όταν τα έγραφαν αυτά, οι δυο σοφοί μάλλον δεν είχαν υπόψη τους ιδιοκτήτες των μέσων ενημέρωσης, αλλά μόνο τους δημοσιογράφους.

Ο αφελής…
… συντάκτης αυτής της στήλης, σε μια εξ ίσου αφελή ηλικία, ρωτούσε έναν καθόλου αφελή πανεπιστημιακό: «Αφού όλες οι εφημερίδες γράφουν πάνω κάτω τα ίδια, γιατί να μην υπάρχει μόνο μία εφημερίδα;». Για να πάρει την απάντηση: «Αυτό θα ισοδυναμούσε με ολοκληρωτισμό». Αν μια δυο μεγάλες εφημερίδες, ένας δυο μεγάλοι σταθμοί, ένα δυο μεγάλα συγκροτήματα ελέγχουν την αγορά, τότε ποιος θα εκφράσει τις διαφορετικές απόψεις; Ποιος θα δημοσιεύσει ειδήσεις που θα είναι δυσμενείς για τις διαφημιζόμενες εταιρείες από τις οποίες αντλούν τα έσοδά τους; Ποιος θα εκφράσει το δημόσιο συμφέρον, όταν αυτό συγκρούεται με το ιδιωτικό; Μιλάμε σήμερα για τον επικείμενο θάνατο των εφημερίδων. Όμως, αυτός είναι ένας θάνατος που είχε ήδη προαναγγελθεί πριν από 25 χρόνια. Και είναι παραπλανητικό να τον αποδίδουμε στις νέες τεχνολογίες. Οι «Τάιμς της Νέας Υόρκης» προσαρμόστηκαν στο Ίντερνετ, αλλά δεν ξεπέρασαν την κρίση τους. Επειδή ήταν μια αλλαγή μορφής και όχι περιεχομένου. Η απειλή του θανάτου εμφανίστηκε όταν ο Ρίγκαν στην Αμερική και η Θάτσερ στη Βρετανία έδωσαν το πράσινο φως για τον αχαλίνωτο νεοφιλελεύθερο ανταγωνισμό που συγκέντρωσε τα μέσα ενημέρωσης σε λιγοστά χέρια. Ήταν μια συνταγή για έναν νέο ολοκληρωτισμό. Εφημερίδες…
… κλείνουν, συγκροτήματα πέφτουν, αλλά τα δάκρυα είναι πάντα μόνο για τους εργαζομένους (το 20% των εργαζομένων στα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης έχουν χάσει τη δουλειά τους τα τελευταία εννέα χρόνια). Γιατί όταν κάποιος πουλάει, υπάρχει πάντα κάποιος άλλος που αγοράζει. Στις ΗΠΑ εξακολουθεί να ισχύει το νομικό καθεστώς που καθιέρωσε ο τέως πρόεδρος Μπους, ο οποίος αύξησε το ποσοστό των μέσων ενημέρωσης που επιτρέπεται να κατέχει μία και μόνο εταιρεία στο 45% (έναντι 25% το 1985). Με επιθετικές εξαγορές, ο γερμανικός όμιλος Αxel Springer έχει αποκτήσει σήμερα περισσότερες από 150 εφημερίδες και περιοδικά σε τουλάχιστον 30 ευρωπαϊκές χώρες. Με την εταιρεία Μediaset, ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι ελέγχει το 90% των ιταλικών μέσων ενημέρωσης. Και στη Γαλλία, οι έμποροι όπλων της Lagardere είναι οι μεγαλύτεροι εκδότες περιοδικών στον κόσμο.

Σε αυτούς…
… γυρίζει τις πλάτες του το κοινό. Όχι στους εφημερηδάδες και τους δημοσιογράφους, αλλά στους κερδοσκόπους και τους εμπόρους όπλων. Γιατί τα μονοπώλια και τα ολιγοπώλιά τους έχουν επιβάλει μια δόλια λογοκρισία, από την οποία ο πολίτης προσπαθεί να διαφυλάξει την κριτική του σκέψη.