Κίνδυνος στασιμοπληθωρισμού

Ίσως είναι καιρός να πούμε ότι η χρηματοπιστωτική κρίση φτάνει προς το τέλος της. Το αμερικανικό τραπεζικό σύστημα, το επίκεντρο του πρόσφατου χάους, αρχίζει να λειτουργεί κανονικά και πάλι. Οι προοπτικές για την παγκόσμια οικονομία που μέχρι πρόσφατα ήταν ιδιαίτερα απαισιόδοξες, αρχίζουν να δείχνουν σημάδια αισιοδοξίας. Δεν συμφωνούν βέβαια όλοι ότι η κρίση πέρασε, αλλά η αύξηση των επενδύσεων αυτό δείχνει. Δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια εισέρευσαν τον προηγούμενο μήνα στις αμερικανικές τράπεζες με τη μορφή επενδύσεων παρέχοντάς τους ρευστό για να τους επιτρέψουν να αρχίσουν ξανά να δανείζουν με μεγαλύτερη ένταση.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι η ύφεση και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού κοντεύει να τελειώσει, ή ότι η ανασφάλεια όσον αφορά την απασχόληση θα εξαφανιστεί ή ότι οι τράπεζες θα αρχίσουν ξανά να δανείζουν μεγάλα ποσά αναλαμβάνοντας αυξημένο ρίσκο. Φαίνεται όμως ότι η πρώτη φάση της κρίσης πέρασε και η κατάσταση άρχισε να ομαλοποιείται.

Οι μεγάλες υποχρεώσεις πολλών καταναλωτών σε δάνεια και κάρτες θα εξακολουθήσουν να αποτελούν βαρίδι για την οικονομία. Όμως λιγότεροι καταναλωτές και επιχειρήσεις θα δουν τις αιτήσεις τους για νέα δάνεια να απορρίπτονται.

Σημαντικό είναι επίσης ότι τα διατραπεζικά επιτόκια δανεισμού έχουν υποχωρήσει αφού πρώτα είχαν φτάσει σε πάρα πολύ υψηλά επίπεδα- φαινόμενο που εκδηλώθηκε μετά την κατάρρευση της Lehman Βrothers.

Είναι ενδεικτικό ότι όταν ξέσπασε η κρίση, οι τράπεζες είχαν φτάσει να πληρώνουν έως και 3,6% πάνω από το Libor για να δανειστούν. Σήμερα το περιθώριο αυτό κέρδους (spread) έχει μειωθεί στο 0,65% (αν και κανονικά διαμορφώνεται περίπου στο 0,10%).

Τα τεστ κοπώσεως
Κλειδί για τη βελτίωση αυτή ήταν τα τεστ κοπώσεως στα οποία υπέβαλε τις 19 μεγάλες τράπεζες της χώρας τον προηγούμενο μήνα το υπουργείο Οικονομίας στις ΗΠΑ. Ζήτησε μάλιστα σε 10 από αυτές να συγκεντρώσουν νέα κεφάλαια ύψους 75 δισ. δολαρίων για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν μια ύφεση που πιθανώς να είναι βαθύτερη από το αναμενόμενο. Όπως τουλάχιστον αναφέρει ο αναλυτής της Μorningstar Μatt Warren, «τα τεστ κοπώσεως ανάγκασαν όλες τις τράπεζες να αυξήσουν την κεφαλαιακή τους επάρκεια και την ικανότητά τους να απορροφήσουν απώλειες» οδηγώντας σε σταθεροποίηση του συστήματος.

Στο μεταξύ, ο κόσμος αρχίζει να συνηθίζει στην ύπαρξη ενός μικρότερου «σκιώδους τραπεζικού συστήματος». Έτσι έχει ονομαστεί το δίκτυο των ιδιωτικών κερδοσκοπικών κεφαλαίων (hedge funds) και άλλων επενδυτικών μη τραπεζικών σχημάτων που είχαν χρηματοδοτήσει τον άκρατο δανεισμό αγοράζοντας ολόκληρα πακέτα δανείων από τις τράπεζες.

Επίσης οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο έχουν προσφέρει τεράστια βοήθεια στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Τουλάχιστον 450 δισ. ευρώ από χρήματα των φορολογουμένων έχουν διατεθεί για να βοηθηθούν οι τράπεζες και άλλα 570 δισ. ευρώ για να εξαγοραστούν «τοξικά» ομόλογα που είχαν εκδώσει. Οι κρατικές εγγυήσεις για να αρχίσουν να κινούνται ξανά οι αγορές έχουν ξεπεράσει τα 3,4 τρισεκατομμύρια ευρώ ενώ επιπλέον 1,14 τρισ. ευρώ έχουν διατεθεί σε άλλα δάνεια και κρατικοποιήσεις. Οι τράπεζες επίσης έχουν διαφύγει τον κίνδυνο επειδή πολλές βρίσκονται στα χέρια του κράτους και εγγυώνται σε μεγάλο βαθμό τις καταθέσεις.

Οι επενδυτές είναι έτοιμοι
Σε παγκόσμιο επίπεδο οι επενδυτές φαίνεται ότι έχουν ξαναβρεί μέρος τουλάχιστον από την όρεξή τους να αναλάβουν κίνδυνο ξεπερνώντας τον πανικό του 2008. Η πρόσφατη υποχώρηση του δολαρίου και η πτώση στις τιμές των ομολόγων των ΗΠΑ και της Βρετανίας δείχνουν ότι οι επενδυτές είναι έτοιμοι να εγκαταλείψουν πιο ασφαλείς τοποθετήσεις με χαμηλότερη όμως απόδοση και να αρχίσουν να αγοράζουν και πάλι μετοχές. Αυτό φαίνεται και από την άνοδο των χρηματιστηρίων. Ακόμη και το πετρέλαιο, άλλος αγαπημένος «προορισμός» επενδυτών, έχει αρχίσει να ανακάμπτει καθώς ενισχύεται 50% από τις αρχές του έτους.

Πάντως μπορούμε να πούμε ότι έχουμε αφήσει πίσω μας το πρώτο στάδιο της φάσης, αλλά κάποιοι κίνδυνοι παραμένουν και πρέπει να τους αναγνωρίσουμε: οι τράπεζες δεν δανείζουν ακόμη εύκολα επειδή θέλουν να προστατεύσουν το υπάρχον κεφάλαιό τους από μια ενδεχόμενη νέα κρίση.

Ούτε οι κίνδυνοι από τα «τοξικά» ομόλογα έχουν εξαφανιστεί, καθώς όπως μας λέει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, περίπου τα δύο τρίτα των 4 τρισεκατομμυρίων δολαρίων που έχουν χάσει οι τράπεζες δεν έχουν ακόμη αποκαλυφθεί.

Ακόμη δεν μπορούμε να αποκλείσουμε τον κίνδυνο να υπάρξουν καταρρεύσεις τραπεζών, κυρίως ευρωπαϊκών, που έχουν επενδύσει σημαντικά ποσά στην Ανατολική Ευρώπη όπου η οικονομία βρίσκεται σε πολύ άσχημη κατάσταση.

Επιπλέον, σε πολλές δυτικές οικονομίες το υψηλό δημόσιο χρέος και η μεγαλύτερη φορολόγηση θα πλήξουν την ανάπτυξη. Μακροπρόθεσμα υπάρχει κίνδυνος που σχετίζεται με τον πληθωρισμό. Έπειτα από διάλειμμα ενός ή δύο ετών, η πρόσφατη έκρηξη στις τιμές των εμπορευμάτων μπορεί να προκαλέσει έκρηξη πληθωρισμούακόμη κι ενώ η ανεργία αυξάνεται και η παραγωγή ασθμαίνει. Το να ζήσουμε μια περίοδο χαμηλής ανάπτυξης και υψηλού πληθωρισμού (στασιμοπληθωρισμόςstagflation) μπορεί να είναι το τελικό αποτέλεσμα της σημερινής κρίσης.

Έπειτα από διάλειμμα ενός ή δύο ετών, η πρόσφατη έκρηξη στις τιμές των εμπορευμάτων μπορεί να προκαλέσει έκρηξη πληθωρισμού- ακόμη κι ενώ η ανεργία αυξάνεται και η παραγωγή ασθμαίνει