Φαινόμενα

Η αποτυχία των exit polls
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Η πολιτική που απευθύνεται στους πολίτες σαν να είναι τηλεθεατές, γίνεται έρμαιο της τηλεοπτικής εξομοίωσης προκαλώντας πλήξη σαν παλιό σίριαλ
Τι μας έμεινε από το προεκλογικό υπερθέαμα και το εκλογικό σόου; Κατ΄ αρχήν η αποθέωση και η πτώση των δημοσκοπήσεων. Εργαλείο του μιντιακού θεάματος, όπως όλες οι μετρήσεις, ως εκ τούτου βασικό στοιχείο της σκηνοθεσίας του πολιτικού θεάματος, ωστόσο ένδειξη και όχι απόδειξη των πραγματικών διαθέσεων των ψηφοφόρων. Ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ΄80 έγραφε ο Μποντριγιάρ για το «κρυμμένο» χιούμορ των δημοσκοπήσεων, όπου η μεγάλη «σιωπηρά πλειοψηφία» στη σκιά της οποίας υποκλίνονται οι πολιτικοί, δεν απαντά παρά σύμφωνα με τη διάθεση της στιγμής, αλλάζει διαρκώς διαθέσεις και ενίοτε «κάνει την πλάκα» της. Ανθρώπινο άλλωστε, καθώς η πραγματικότητα έχει ποικιλομορφία που καμιά μέτρηση- πολιτική δημοσκόπηση ή τηλεθέαση- δεν μπορεί να συλλάβει. Ως εκ τούτου παραμένουν ένα εργαλείο, ένα σκηνοθετικό εφέ, όχι όμως η πραγματικότητα.

Επιπλέον – και αυτό είναι το πιο σοβαρό- η τόση μεγάλη χρήση και αξιοποίηση των δημοσκοπήσεων αφορά μια σύγχρονη εκδοχή της συνάντησης πολιτικής και τηλεόρασης, όπου η πολιτική εξακολουθεί μεν να υιοθετεί τους όρους του τηλεοπτικού θεάματος για να απευθυνθεί στους πολίτες, προσαρμόζεται όμως στις αλλαγές του. Για παράδειγμα η εποχή που η σκανδαλολογία αποτέλεσε μια μορφή άσκησης πολιτικής, καθώς οι ιστορίες σκανδάλων πουλούσαν στα μίντια, μοιάζει μάλλον να έχει παρέλθει και για τη χώρα μας, όπως και για τις περισσότερες. Όχι ότι δεν αποκαλύπτονται σκάνδαλα (μήπως στη Βρετανία δεν έγινε φασαρία με την κατάχρηση δημόσιου χρήματος από πολιτικούς- άλλο αν μπροστά σε αυτά που έχουν γίνει από τους δικούς μας, φαίνονται πενταροδεκάρες- ή μήπως τα μπερλουσκονικά υστερούσαν;).

Ωστόσο, καθώς το τελετουργικό της αποκάλυψής τους υιοθετεί τους όρους της τηλεόρασης, το θέαμα που παράγεται υπόκειται στους κανόνες της τηλεθέασης και όχι της πολιτικής, που σημαίνει ότι προκαλεί την κόπωση του κοινού, όπως κάθε εντυπωσιακό τηλεοπτικό θέαμα που παραμένει ίδιο επί πολύ καιρό. Ο Φώσκολος για παράδειγμα δεν πουλάει πλέον, πουλούν «Τα μυστικά της Εδέμ». Σαπουνόπερες και οι δυο, πλην όμως η δεύτερη εκσυγχρονισμένη με βάση τις υψηλότερες απαιτήσεις ενός τηλεοπτικού κοινού εθισμένου στα τηλεκαρυκεύματα.

Με άλλα λόγια, όπως ακριβώς βαριέται το φιλοθέαμον τις τηλεοπτικές σειρές και τα ριάλιτι, πλήττει και με το πολιτικό θέαμα που αναπαράγεται πανομοιότυπο.

Το πρόβλημα ωστόσο, δεν το ΄χουν ούτε οι δημοσκοπήσεις που είναι απαραίτητες στο μιντιακό τελετουργικό, ούτε φυσικά οι πολίτες- θεατές, αλλά μια πολιτική σκηνή, που βολεύεται με τα «εύκολα» όπλα του τηλεθεάματος και καταλήγει στην εξομοίωση την οποία επιβάλλει το τηλεοπτικό τελετουργικό.

Εξού και το «είναι όλοι ίδιοι» είναι η μόνιμη κριτική για τους πολιτικούς. Όσο κι αν αγωνίζονται ορισμένοι να πείσουν ότι «δεν είναι όλοι ίδιοι», από τη στιγμή που το κόμμα στο οποίο ανήκουν υιοθετεί τη «γλώσσα» του τηλεοπτικού ριάλιτι για να απευθυνθεί στους πολίτες, είναι αδύνατον να ξεχωρίσουν.

Η γοητεία της μαζικότητας που προσφέρει το τηλεοπτικό μέσο μπορεί να είναι ανυπέρβλητη, αλλά γι΄ αυτό ακριβώς απαιτεί απ΄ όσους υποκύπτουν, να ακολουθούν και τις αλλαγές του, ειδάλλως μοιάζουν να βρίσκονται «εκτός κοινωνίας». Πρέπει δηλαδή όχι μόνο να αφηγούνται πειστικές ιστορίες, γιατί αυτό θέλει η τηλεόραση, αλλά να είναι σιγά σιγά και θετικές, γιατί αυτό είναι η μιντιακή «μόδα» της εποχής. Χιλοδιαφήμισε ο ΛΑΟΣ την προσφορά του στο Ταμείο Φτώχειας. Όσο κι αν διαφήμισε όμως η κυβέρνηση τα έργα της, εκτός του ότι είναι αυτονόητα, τα περιέβαλε με την αρνητική εικόνα των επιθετικών παπαγάλων προκαλώντας αποστροφή.


Σημαντικότερα από την κάλπη

Για να είμαστε σαφείς, οι δημοσκοπήσεις δεν απέτυχαν ως εργαλείο, ως σκηνοθετικό μέσο του προεκλογικού πολιτικού θεάματος, αλλά ως δεδομένα και αναντίρρητα πολιτικά επιχειρήματα.

Όμως το πρόβλημα της αποτυχίας των exit polls δεν αφορούσε τους εκλογολόγους, αλλά την τηλεοπτική σκηνοθεσία που τα έχει αναγάγει σε σημαντικότερα και από την κάλπη.

Και για την τηλεόραση είναι. Όχι για την πολιτική, που φαίνεται να ξέχασε επιπλέον ότι τις ζεστές ημέρες του καλοκαιριού η τηλεθέαση στη χώρα μας πέφτει στο μισό.