Μία νέα κουλτούρα

Ένα από τα κύρια ζητήματα που απασχολούν την Ο. Βαρών-Βασάρ στη μελέτη της αφορά τις πολιτιστικές δραστηριότητες της ΕΠΟΝ. Η ΕΠΟΝ συστηματικά προώθησε τη δημιουργία λεσχών και πολιτιστικών συλλόγων για νέους και οι ΕΠΟΝίτες ανέλαβαν τη διοργάνωση διαλέξεων, χορωδιών, μουσικών βραδιών, θεατρικών ομάδων, βραδιών ποίησης κ.λπ. Στις αντίξοες συνθήκες της Κατοχής η ΕΠΟΝ καλλιέργησε μια νέα κουλτούρα που είχε δύο χαρακτηριστικά: το πρώτο ήταν η «μορφωτική» εκστρατεία στην ύπαιθρο, όπου η πολιτική διαπαιδαγώγηση συνδυαζόταν με την πνευματική καλλιέργεια, το δεύτερο ήταν η μαζική, ενεργητική συμμετοχή των νέων σε πολιτιστικές ομάδες. Σε αυτό το περιβάλλον γεννήθηκε ένας γόνιμος προβληματισμός για τη σχέση κουλτούρας και πολιτικής, όπως δείχνει η συγγραφέας με το παράδειγμα του περιοδικού «Ξεκίνημα» και τον ρόλο του Μ. Αναγνωστάκη, ο οποίος ανακόπηκε βίαια με την έκρηξη του Εμφυλίου.

Το βιβλίο της Ο. Βαρών-Βασάρ προσφέρει μια τεκμηριωμένη εξέταση, με πλήθος νέων στοιχείων (κάποιες φορές εις βάρος της ανάλυσης) για τις νεολαιίστικες οργανώσεις της Αντίστασης. Δεν εξιδανικεύει τη δράση τους (αντίθετα, επισημαίνει τόσο τα προβλήματα συμμετοχής των γυναικών όσο και τη σιωπή τους για την εξόντωση των Εβραίων) και επειδή, αξίζει να σημειωθεί, είναι η πρώτη μελέτη που εξετάζει το σύνολο αυτών των οργανώσεων, θα αποτελέσει πολύτιμη αναφορά για τη μελλοντική έρευνα.