Τσάντλερ και Φίλιπ Ντικ, ταυτόχρονα

ΜΕΣΑ ΤΟΥ 21ουΑΙΩΝΑ, ΗΠΑ. ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΕΙΝΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΑ,
ΤΑ ΖΩΑ «ΕΞΕΛΙΓΜΕΝΑ», ΤΑ ΒΡΕΦΗ ΜΕΓΑΛΩΝΟΥΝ
ΑΠΟΤΟΜΑ. ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΔΟΛΟΦΟΝΕΙΤΑΙ ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΩΣ
ΚΙ ΕΝΑΣ ΝΤΕΤΕΚΤΙΒ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ ΤΗΝ ΥΠΟΘΕΣΗ. Ο
ΤΖΟΝΑΘΑΝ ΛΕΘΕΜ ΠΑΝΤΡΕΥΕΙ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ
ΜΕ ΤΟ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ. ΣΥΝΔΥΑΖΕΙ
ΤΟ ΣΤΥΛ ΤΟΥ ΤΣΑΝΤΛΕΡ ΜΕ ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΤΟΥ ΦΙΛΙΠ ΝΤΙΚ,
ΟΜΩΣ ΤΟ ΜΕΙΓΜΑ ΔΕΝ ΠΕΤΥΧΑΙΝΕΙ
Υπάρχουν δυο ειδών συγγραφείς: αυτοί με το έκτυπο ύφος και την ειδολογική καθαρότητα, που κατηγοριοποιούνται εύκολα, και οι «άλλοι», εκείνοι που δεν χωρούν σε κουτάκια.

Ανακατεύουν τα είδη, αγαπούν τις υβριδικές μορφές λόγου. Παίζουν με τους κανόνες. Ο Τζόναθαν Λέθεμ ισχυρίζεται πως ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.

Ο Λέθεμ γεννήθηκε το 1964 στη Νέα Υόρκη. Παρακολούθησε μαθήματα ζωγραφικής σε κολέγιο, αλλά τα εγκατέλειψε. Εργάστηκε σε βιβλιοπωλεία. Παράλληλα, έγραφε. Ορισμένοι κριτικοί τον συνέκριναν με τον πατριάρχη της επιστημονικής φαντασίας, τον Φίλιπ Ντικ. Το μυθιστόρημα Όπλο μετά μουσικής (1994)υπήρξε το πρώτο του μυθιστόρημα. Ώς σήμερα έχει εκδώσει άλλα πέντε μυθιστορήματα- δύο μάλιστα ευπώλητα και έχει βραβευτεί με το Νational Βook Critics Circle Αward.

Το μυθιστόρημα Όπλο μετά μουσικής συνδυάζει δύο λογοτεχνικά είδη που αρκετοί υψηλόφρονες δεν τα έχουν σε μεγάλη υπόληψη: την αστυνομική λογοτεχνία με την επιστημονική φαντασία. Η παιγνιώδης συγγραφική διάθεση του Λέθεμ και η έφεσή του να ανακατεύει τα είδη οδήγησαν ορισμένους κριτικούς στη διατύπωση της κατηγορίας ότι «σαχλαμαρίζει». Η μείξη ειδών μπορεί να αποδειχθεί ριψοκίνδυνη: αν πετύχει, κάνει στράκες. Ανοίγει συγγραφικούς δρόμους. Αν όμως αποτύχει, το βιβλίο δεν διαβάζεται.

Οι Εξεταστές
Το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται στη δυστοπία του εγγύς μέλλοντος. Στα μέσα του 21ου αιώνα, στη Δυτική Ακτή της Αμερικής, η αστυνομία έχει αντικατασταθεί από τους Εξεταστές. Είναι εξίσου διεφθαρμένοι, όπως οι παλιοί αστυνομικοί, όμως έχουν μια αποκλειστικότητα. Είναι οι μόνοι, μαζί με τους ιδιωτικούς ντετέκτιβ, που μπορούν να απευθύνουν ερωτήσεις. Πολλαπλά γενετικά πειράματα έχουν καταλήξει σε τερατουργήματα: εξελιγμένα ζώα, με ανθρώπινη φωνή κι ανθρώπινη νοημοσύνη. Μια αμνάδα νοικοκυρά, με ρόμπα και παντόφλες. Ένας ντετέκτιβ πίθηκος. Ένα καγκουρό γκάνγκστερ, με βαρύ κι ετοιμοπόλεμο χέρι. Η απλή καθημερινότητα έχει χαθεί για πάντα. Τα παραισθησιογόνα μοιράζονται αφειδώς στα φαρμακεία, με συνταγή γιατρού. Το ανθρώπινο είδος βουλιάζει στο Αποδεκτόλ, το Μετανιόλ, το Εθιζόλ, το Αποφευγόλ κ.λπ. Καθένας φτιάχνει το χαρμάνι που του ταιριάζει.

Η δυστοπία είναι γεμάτη Μωροκέφαλους (Βabyheads). Οι επιστήμονες συμφώνησαν πως το μεγάλωμα ενός παιδιού είναι χρονοβόρα υπόθεση και αποφάσισαν να επισπεύσουν τη διαδικασία. Αποτέλεσμα: Νήπια με νοημοσύνη ενηλίκου και κυνισμό εγκληματία. Τα ζευγάρια ανταλλάσσουν ερωτογενείς ζώνες για λόγους σεξουαλικού πειραματισμού. Ο Κόνραντ Μέτκλαφ, ο ντετέκτιβ μας, επιχείρησε αυτήν την ανταλλαγή. Μόνο που η κοπέλα εξαφανίστηκε πριν γίνει η αντιστροφή. Πράγμα που σημαίνει πως ο αντρουά ντετέκτιβ διαθέτει αρρενωπή όψη και νευρώνες δεσποινίδας.

Ξεροκεφαλιά
Σ΄ αυτόν τον μεταλλαγμένο κόσμο η γλώσσα περιορίζεται. Το ραδιόφωνο δεν μεταδίδει ειδήσεις, αλλά δυσοίωνη ή ευοίωνη μουσική. Ο γλωσσικός κώδικας επιτρέπεται σε συγκεκριμένες ζώνες. Η τηλεόραση είναι αφηρημένη, όπως η ζωγραφική. Οι άνθρωποι κυκλοφορούν με κάρτες που καταγράφουν καρμικούς πόντους. Οι ποινές αφαιρούν πόντους και οι επιβραβεύσεις προσθέτουν. Ο ντετέκτιβ του έργου πλάθεται κατά το πρότυπο του Φίλιπ Μάρλοου: είναι ευφυής, με σπινθηροβόλες ατάκες, χωνεμένο κυνισμό και ξεροκεφαλιά. Όταν ο εύπορος γιατρός Μέινχαρτ Στάνχαντ πυροβολείται σ΄ ένα τρισάθλιο δωμάτιο ξενοδοχείου πέντε τετράγωνα μακριά απ΄ το γραφείο του, ο ντετέκτιβ αναλαμβάνει την υπόθεση. Του την αναθέτει ένας κακομοίρης, που θεωρείται δολοφόνος του θύματος. Ο Όρτον Άνγκουαϊν είχε απειλήσει το θύμα, γιατί θεωρούσε ότι κατέστρεφε τη ζωή της αδελφής του. Το κάρμα του φερόμενου ως δολοφόνου έχει πέσει στο μηδέν. Η ζωή του τελειώνει.

Ο ντετέκτιβ αφιερώνει χρόνο, χρήμα και φαιά ουσία στη διαλεύκανση της υπόθεσης, στη συνομιλία με τους κάθε λογής μάρτυρες και στην ανίχνευση των πραγματικών γεγονότων. Η ξεροκεφαλιά του και η επιμονή του τού κοστίζουν ακριβά.

Jonathan Lethem

ΟΠΛΟ ΜΕΤΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΜΤΦ. ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ, ΕΚΔ. ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ, 2009, ΣΕΛ. 370,
ΤΙΜΗ: 19 ΕΥΡΩ