ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗ ΠΟΛΩΣΗ ΚΑΙ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

Το δεύτερο επίπεδο στο οποίο κινείται το βιβλίο αφορά την ιστορική περιγραφή της εξεταζόμενης περιόδου, από τη σκοπιά της ΕΔΑ και με κεντρικό ζητούμενο την κριτική αξιολόγηση των θέσεων που κατά καιρούς πήρε. Παρότι αυτό το τμήμα του βιβλίου βασίζεται αναγκαστικά σε δευτερογενή βιβλιογραφία, εν τούτοις είναι απολύτως απαραίτητο γιατί υλοποιεί την προτροπή του Γκράμσι ότι η ιστορία ενός κόμματος είναι άμεσα συνυφασμένη με τη γενική ιστορία της χώρας. Και στο σημείο αυτό ένα βασικό προτέρημα του βιβλίου είναι ότι ο συγγραφέας δεν περιορίζεται να παρακολουθεί τις πολιτικές εξελίξεις (Κυπριακό, σύνδεση με την ΕΟΚ, διαμόρφωση της ανδρεοπαπανδρεϊκής Κεντροαριστεράς, πορεία προς τη δικτατορία κ.τ.λ.), μέσα από τις κατά καιρούς επεξεργασίες της ΕΔΑ. Αντίθετα, δεν διστάζει να επισημαίνει τις αγκυλώσεις και τις ταλαντεύσεις που συχνά τις επικαθορίζουν, τις οποίες και επιχειρεί να ερμηνεύσει με αναφορά στην ιδεολογική πόλωση της εποχής αλλά και στις δυσλειτουργίες που οφείλονταν στον ιδιότυπο «κομματικό δυϊσμό» που χαρακτηρίζει την Αριστερά της συγκεκριμένης περιόδου.

Έναν «δυϊσμό» που δεν πρέπει όμως να προσλαμβάνεται με τον σχηματικό και εν πολλοίς στρεβλό τρόπο με τον οποίο κωδικοποιήθηκε, ως αντίθεση δηλαδή των «μέσα» και των «έξω», αφού στην πραγματικότητα- όπως συχνά επισημαίνεται- διαπερνούσε εγκάρσια «όλο το κομμουνιστικό και αριστερό κίνημα μέσα και έξω από την Ελλάδα» (σελ. 1.322).

Από την πληθώρα των επισημάνσεων που αφορούν τη συγκεκριμένη πλευρά του βιβλίου, μόνο σε μία περίπτωση ο συγγραφέας φαίνεται να παραμένει εγκλωβισμένος στις αγκυλώσεις που χαρακτήριζαν μια μερίδα της προδικτατορικής ΕΔΑ και οι οποίες βρήκαν αργότερα την προέκτασή τους σε ένα τμήμα του ΚΚΕ (εσωτερικού). Την εμφανώς αρνητική αντιμετώπιση του Ανδρ. Παπανδρέου, στον οποίο ήδη από το 1961 αποδίδεται η πρόθεση να στραφεί «εναντίον της Αριστεράς» αποβλέποντας «στην άλωσή της» (σελ. 908).