Φτερά και πούπουλα

ΘΥΜΑΜΑΙ ΠΑΛΙΟΤΕΡΑ, ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ
ΝΙΟΤΗΣ ΠΩΣ ΕΞΑΝΤΛΟΥΣΑΜΕ ΚΑΘΕ
ΤΡΟΠΟ ΓΙΑ ΝΑ ΒΡΟΥΜΕ «ΑΔΕΙΕΣ ΕΙΣΟΔΟΥ» ΣΤΗ
ΒΟΥΛΗ ΚΑΙ ΝΑ ΑΚΟΥΣΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΥΣ
ΡΗΤΟΡΕΣ. ΚΑΙ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΛΙΓΟΙ. ΜΑΘΑΙΝΩ
ΜΑΛΙΣΤΑ ΠΩΣ ΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ
ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ
ΣΚΟΠΕΥΕΙ ΝΑ ΕΚΔΩΣΕΙ ΜΙΑ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ
ΑΠΟ ΤΙΣ ΔΙΑΣΗΜΟΤΕΡΕΣ ΚΑΙ ΕΝΤΕΛΕΣΤΕΡΕΣ
ΑΓΟΡΕΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΣΗΜΑΝΤΙΚΩΝ ΡΗΤΟΡΩΝ
ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ
Διέθετε κάποτε το Κοινοβούλιο πραγματικούς λόγιους άνδρες, με βαθιά κλασική παιδεία και γλωσσική ευφράδεια. Σημειώνω επίσης πως ο Κανονισμός της Βουλής, άλλο αν καταστρατηγείται απολύτως πλέον, δεν επιτρέπει τη χρήση χειρογράφου, παρά μόνο σημειώσεων.

Με το πρόσχημα των σημειώσεων σήμερα, όλοι διαβάζουν κείμενο που, όπως είναι πασίγνωστο, πολύ σπάνια είναι γραμμένο από τον ομιλητή- κοινοβουλευτικό «ρήτορα».

Δεν χρειάζεται να καταλογογραφήσω τους σπουδαίους παλιούς ρήτορες και λόγιους πολιτικούς. Αν ξεκινήσει κανείς από τον Χαρ. Τρικούπη, έναν βαθυστόχαστο άνθρωπο των γραμμάτων και σταθμεύσει στονΊωνα Δραγούμηκαι τονΕλευθέριο Βενιζέλο,θα παραδεχθεί πως οι δύο εκείνοι θανάσιμοι πολιτικώς αντίπαλοι πλούτισαν τη νεοελληνική βιβλιογραφία με πρωτότυπα έργα δημιουργικής γραφής και στοχασμού ο πρώτος και με την αριστουργηματική μετάφραση ολόκληρου του Θουκυδίδη ο δεύτερος. Ο πολιτικός στοχασμός τού Παπαναστασίου, ο βαθύνους λόγος τουΑλεξάνδρου Σβώλου,ο καταιγιστικός τουΝίκου Ζαχαριάδη και η σπάνια λογιότητα του Κώστα Καραγεώργη- δεν είναι εύκολο να τα αποφύγει κανείς ασχολίαστα (ο Καραγεώργης ως διευθυντής του «Ρίζου της Δευτέρας» στα έξοχα άρθρα του το 1945-΄46 έβαζε μότο στίχους του Καβάφη!).

Αλλά ας έρθουμε στην εποχή που έκλεισε οριστικά με το πραξικόπημα του αφρισμένου αχαλίνωτου σπαστικού Παπαδόπουλου, όπου πράγματι άνθησε η ρητορική τέχνη του κοινοβουλευτικού λόγου. ΟΓεώργιος Παπανδρέουδεν ήταν μόνο ένας δεινός χειριστής της ελληνικής γλώσσας με έξοχη δραματικότητα και συχνά έντονη θεατρικότητα στη χρήση του λόγου. Ήταν ένας βαθιά καλλιεργημένος άνθρωπος των γραμμάτων, γνώστης της Λογοτεχνίας, της Φιλοσοφίας και της Ιστορίας των συμβάντων και των θεσμών. Στις αγορεύσεις του αλλά και στις συνεντεύξεις, στα άρθρα του και στις κατ΄ ιδίαν συνομιλίες του σε υπουργικά συμβούλια ή σε σαλόνια, παρέπεμπε στον Αριστοτέλη, στον Παλαμά, στον Νίτσε και στον Μπέρναρ Σο. Αν ο ορισμός του Γοργία για τη ρητορική είναι ορθός: «η τέχνη της πειθούς», τότε ο Παπανδρέου ως ρήτορας κατόρθωσε συχνά να πείσει και να προσελκύσει στις απόψεις του μάζες λαού που πιθανόν ιδεολογικά δεν συμφωνούσαν μαζί του.

ΟΤσιριμώκοςήταν χαρισματικός ρήτορας. Διέθετε έξοχους αυτοματικούς αυτοσχεδιαστικούς αιφνιδιασμούς, υψηλή ειρωνεία και δωρική δόμηση επιχειρημάτων παρ΄ όλο που συχνότατα αναλυόταν σε λυρικές αποστροφές με ποιητικό οίστρο, χωρίς μελίσματα και μελοδραματισμούς. Ρήτορας ουσίας υπήρξε ο Σπύρος Μαρκεζίνης. Χειμαρρώδης, με τέλεια αρχιτεκτονική στα επιχειρήματα και μια ορθολογιστική προσέγγιση των πραγμάτων ενός άτεγκτου λογικού αγγλοτραφούς εμπειρισμού.

ΟΗλίας Ηλιού,που επαγγελματικά προερχόταν από τη Νομική και άσκησε την Δικηγορία σε σπουδαίες υποθέσεις όχι μόνο πολιτικές αλλά και οικονομικών και άλλων αστικών διαφορών, ήταν ένας βαθύτατος γνώστης και μεταφραστής του Αριστοτέλη, με κλασικές εκδοτικές σειρές.

Η πρόσκαιρη παρουσία τουΔημήτρη Γληνού στο Κοινοβούλιο δεν μου επιτρέπει να ευρύνω τον κατάλογο με έναν από τους σημαντικότερους φιλοσόφους και πολιτικούς στοχαστές του τόπου. Όπως και η πρόσκαιρη, ολιγόχρονη παρουσία του Παπανούτσου, μείζονος προσωπικότητος και μεγαλειώδους συγγραφέως έργων θεμελιώδους υποδομής και παιδείας.

ΟΚανελλόπουλοςόμως, οΤσάτσος, οΣτέφανος Στεφανόπουλος, οΓρηγόριος Κασιμάτης, πολιτικοί καριέρας και υπουργοί, κάποιοι πρωθυπουργοί και Πρόεδροι της Δημοκρατίας, υπήρξαν παραγωγικοί και υψηλών προδιαγραφών λόγιοι και μεγάλοι ρήτορες στο βήμα της Βουλής των Ελλήνων. Όταν αγόρευε ο Κανελλόπουλος ολόκληρη η ευρωπαϊκή σκέψη, φιλοσοφική και πολιτική, διέτρεχε τους λόγους του με κείνη την αμεσότητα, την οικειότητα και την πνευματική συγγένεια που χαρακτηρίζει αυτό που λέμε και εννοούμε λογιοσύνη.

ΟΚωνσταντίνος Τσάτσος, μεταφραστής του Δημοσθένη και του Κικέρωνα, φιλόσοφος με διεθνή αναγνώριση και όχι γιατί έγινε Ακαδημαϊκός, όπως και ο Κανελλόπουλος. Ο Στέφανος Στεφανόπουλος υπήρξε συντηρητικός πολιτικός, ένας νηφάλιος και μετρημένος μελετητής της οικονομικής θεωρίας του Μαρξ. Σας παραπέμπω στα πολυσέλιδα και εξαντλητικά λήμματα της εγκυκλοπαίδειας του «Ηλίου», π.χ. στο λήμμα «Σοσιαλισμός»!!

ΟΠαναγής Παπαληγούραςυπήρξε, όπως αποδεικνύεται με πληθώρα πληροφοριών, ένας ιδιοφυής φιλόσοφος των Μαθηματικών με ανοιχτές προοπτικές πανεπιστημιακής καριέρας στη Γερμανία. Είναι ο μόνος σύγχρονος Ευρωπαίος και ο μόνος, βέβαια, Έλληνας στον οποίον παραπέμπει ο μέγας Βιτγκενστάιν!

ΟΑβέρωφ,εκτός από απροσδόκητος μυθιστοριογράφος στην ωριμότητά του και θεατρικός συγγραφέας, ήταν εμπεριστατωμένος μελετητής της Ιστορίας και τολμηρός αναλυτής δύσκολων και επικίνδυνων θεμάτων, όπως το Κουτσοβλάχικο.

Σκοπός του σημερινού μου σχόλιου ήταν μόνο να σημειώσω πόσο φτώχυνε ο κοινοβουλευτικός λόγος από δεινούς χρήστες ρητορικού ύφους. Πολλοί από μας τότε (ανάμεσά τους ο Απόστολος Κακλαμάνης, ο Ανδρέας Λεντάκης, ο Διονύσης Μπουλούκος, ο Χριστόφορος Αργυρόπουλος, ο Γιώργος Κατηφόρης, ο Γιάννης Δρόσος) τακτικοί θαμώνες των θεωρείων της Βουλής ορκιστήκαμε κρυφά να μην ενδώσουμε ποτέ στην πατερίτσα του χειρογράφου και να προσπαθήσουμε να ασκήσουμε το προφορικό ύφος με προδιαγραφές τέχνης.