Επιφυλλίδα

Τους έπνιξε η θάλασσα που ενώνει
ΤουΘανάση Θ. Νιάρχου

Υπό κανονικάς συνθήκας, το ρεπορτάζ των «ΝΕΩΝ» της 1ης Απριλίου, με τον τίτλο «Οδύσσεια με φρικτό τέλος» θα έπρεπε ν΄ αναδημοσιεύεται πρωτοσέλιδο, για έναν το λιγότερο μήνα, σε όλες τις εφημερίδες. Και στα τουριστικά γραφεία, που διαφημίζουν κρουαζιέρες στη Μεσόγειο, μαζί με τα σχετικά φυλλάδια, να διανέμεται κι ένα μονόφυλλο με το σχετικό ρεπορτάζ.

Αν μας ενδιαφέρει, πραγματικά, γεγονότα καθαυτά τραγικά, να μην παραμείνουν μια σκέτη πληροφόρηση, αλλά να περιοριστούν (για να εξαλειφθούν φαίνεται πως είναι αδύνατον), τούτο μόνον με πλύση εγκεφάλου μπορεί να κατορθωθεί. Διαβάζουμε στο σχετικό ρεπορτάζ: «Περισσότεροι από 300 Αφρικανοί, ανάμεσά τους γυναίκες και παιδιά, χάθηκαν στα νερά της Μεσογείου καθώς επιχειρούσαν να περάσουν με ξεχαρβαλωμένα πλοιάρια από την Τρίπολη της Λιβύης στη Λαμπεδούσα της Ιταλίας».

Οι τριακόσιοι αυτοί άνθρωποι δεν χάθηκαν σε αόριστο, άγνωστο τόπο και σε αόριστη, άγνωστη εποχή. Χάθηκαν σε συγκεκριμένο τόπο και σε συγκεκριμένη εποχή, δίπλα μας, ούτε καν σε απόσταση αναπνοής απ΄ όλους μας, της Ευρωπαϊκής Ένωσης εννοούμε. Μια «Ένωση» που φαίνεται να έχει δημιουργηθεί για να διαφεντεύει τα δικαιώματα μόνον των Ευρωπαίων, άρα να μπορούν οι άλλοι να σκυλοπνίγονται με την ησυχία τους. Αναλογιστείτε, ωστόσο, το περιεχόμενο της λέξης «ένωση» για να υπολογίσετε την κατάντια της, αφού μπορεί να σημαίνει να μην ενώνεσαι με όλους, αλλά μόνον επιλεκτικά και κατά συνθήκην με ορισμένους. Όταν μια «Ένωση» όμως αγνοεί όσους δεν περιλαμβάνει, θα προκύψει, αναμφίβολα, η ώρα που θα ευλογήσει, ή έστω θ΄ ανεχτεί, τη συμφορά και για τους υπηκόους της. Στο μεταξύ, όλοι εμείς οι υπήκοοι επιτρέπουμε στον εαυτό μας να κοιμάται τον ύπνο του δικαίου, ενώ δειχνόμαστε «ανήσυχοι» και «αγχωμένοι» για οτιδήποτε συμβαίνει στον κόσμο.

Ανήσυχοι και αγχωμένοι ενώ, ταυτόχρονα, στα ίδια αυτά νερά που χαθήκανε μόνον τις μέρες αυτές τριακόσιοι άνθρωποι, φανταζόμαστε τον εαυτό μας ν΄ απολαμβάνει μια θέα, όχι βέβαια με τους τριακόσιους την ώρα που πνίγονταν, αλλά με υπέροχα δειλινά. Θα μπορούσε να διανοηθεί ο οιοσδήποτε αμεσότερη, πληρέστερη και τραγικότερη υλοποίηση του στίχου του Κώστα Βάρναλη «Η χαρά του ενού, χάρος του αλλουνού».

Γελιέται όποιος πιστεύει πως είναι το «σύστημα», η «ολιγαρχία», η «πλουτοκρατία», η «εξουσία», εν γένει, που χρεώνονται αποκλειστικά τις συμφορές των ανθρώπων και του πλανήτη. Ή, εν πάση περιπτώσει, αν είναι υπεύθυνες σε μεγάλο βαθμό, η επιβίωσή τους οφείλεται αποκλειστικά και μόνον σε όλους εμάς τους υπόλοιπους, που δεν διατρέχουμε τον κίνδυνο, προς το παρόν, να πνιγούμε ή να μας πνίξουν. Που καταλήγουμε να γινόμαστε, τελικά, οι μοναδικοί υπεύθυνοι καθώς ούτε το «σύστημα» ούτε η «εξουσία» θα επιβιώνανε αν δεν τα αναγνωρίζαμε ως αποκλειστικά ένοχα. Πώς θα γινόταν να εξακολουθούν να υφίστανται, αν δεν συνιστούσαν τον προχειρότερο τρόπο να θεωρούμε εμείς οι ίδιοι τον εαυτό μας αναμάρτητο για ό,τι τρομερό συμβαίνει μέσα στο σπίτι μας, έξω απ΄ αυτό και σε ολόκληρο τον κόσμο; Ποιος αντιλαμβάνεται πως όταν θαυμάζεις έναν σταρ του θεάματος, της πολιτικής ή της δημόσιας ζωής, ένα πρόσωπο, συνήθως, με μηδαμινό εσωτερικό αντίκρυσμα, που το νομιμοποιείς με τον θαυμασμό σου, την ίδια ακριβώς στιγμή κάνεις τη ζωή ενός πρόσφυγα και λαθρομετανάστη ακόμη πιο παράνομη ή γίνεσαι πολύ πιο πρόθυμος να τη θεωρείς παράνομη. Όταν η «χαρισάμενη» ζωή μετατρέπεται σε ιδεώδες, μεταβάλλεται σε ακόμη πιο παράνομο ο πρόσφυγας ή ο λαθρομετανάστης, καθώς ο τρόπος που ζει μάς φαίνεται αποτρόπαιος και μισητός.

Πρόκειται για μια σχεδόν μαθηματική εξίσωση. Βέβαια θα ήταν αδιανόητο, αλλά και ανέφικτο, να μεταβληθούμε όλοι μας σε πρόσφυγες ή λαθρομετανάστες ώστε να συνειδητοποιήσουμε την τραγωδία τους. Αλλά να μην μπορούμε να καταλάβουμε, έστω, το ελάχιστο, ότι σε καιρούς «οδύσσειας» για τους περισσότερους, το να σε ενδιαφέρει ή να διαβάζεις για εκτυφλωτικές ζωές των σταρ, σε κουτσομπολίστικα περιοδικά, είναι σαν να πνίγεις με τα ίδια σου τα χέρια έναν πρόσφυγα.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».