«Βλέπουμε τόσα πολλά που η εικόνα αποδυναμώνεται»

Το ρίγος μιας παράστασης άλλαξε την πορεία του Γιώργου Γαβαλά.
Ξεκίνησε για αρχιτέκτονας κι έγινε πρώτα σκηνογράφος. «Η σιγουράντζα είναι η αρχιτεκτονική. Το φλερτ είναι το θέατρο», λέει
O Γιώργος Γαβαλάς είναι ο σκηνογράφος των δύο φετινών υπερπαραγωγών «Το κλουβί με τις τρελές» και «Ο βιοπαλαιστής στη στέγη», αλλά και της μινιμαλιστικής «Φουρκέτας».

Δρομέας μεγάλων αποστάσεων, με 80 σκηνογραφίες στο ενεργητικό του, αυτοδημιούργητος κατάφερε να αντιστρέψει τα ειωθότα και να κάνει τη λαϊκή του καταγωγή, εφαλτήριο. «Ο σκηνογράφος πρέπει να ξέρει τα πάντα, από το πιο καλό μαχαιροπίρουνο, ώς το σωστό τραπέζι σε κάθε περίπτωση. Επειδή δεν τα γνώριζα στην αρχή, τα επινόησα. Δημιούργησα μόνος μου τα εφόδια. Γι΄ αυτό πιστεύω πως τα Καμίνια, η φτωχογειτονιά, η λαϊκή οικογένεια με καθόρισαν».

Αριστούχος μπαίνει στην Αρχιτεκτονική Αθηνών και φοιτητής πηγαίνει για πρώτη φορά θέατρο, το 1988, στην παράσταση «Μίνι η αθώα» με την Κάτια Γέρου στο Θέατρο Τέχνης. «Αυτό το “άλλο”, που με γοήτευσε κεραυνοβόλα, μου έδωσε μια άλλη προοπτική. Αμέσως, έψαξα και βρήκα μια άκρη, ως βοηθός του Νίκου Πολίτη κι αργότερα ακροατής στο εργαστήρι του Βασίλη Βασιλειάδη στην ΑΣΚΤ. Έμπλεξα για τα καλά με το θέατρο. Έβλεπα παραστάσεις, διάβαζα, μάθαινα, δούλευα».

Στα 23 του άρχισε να κάνει δικές του σκηνογραφίες, αρχίζοντας από μικρές ομάδες. «Τα παιδιά πενθούν» και «Το γεφύρι της Άρτας» του Κοντραφούρη έκαναν αίσθηση. Συνέχισε σε μεγαλύτερες κλίμακες. Τώρα πια, κάθε πολύπλοκο και δύσκολο σκηνικό είναι το φόρτε του.

Οι μεγάλες κλίμακες ανεβάζουν τον πήχυ των απαιτήσεων;

Όταν η κατασκευή ενός σκηνικού ανεβάζει το κόστος στα 300.000 ευρώ είναι και η ευθύνη ανάλογη. Είναι σκηνικά με μεγάλες απαιτήσεις, με πολλές εικόνες που για να γεννήσουν άλλες χρειάζονται την τεχνολογία. Δεν συγχωρώ την αστοχία. Είμαι ο πιο αυστηρός κριτής του εαυτού μου.

Ποια η θέση του σκηνογράφου σε μια παράσταση;

Ο σκηνοθέτης είναι ο Καπετάν Ένας. Πρέπει να καταλάβεις τι θέλει, και εσύ να ξέρεις πού δουλεύεις και με ποιους όρους. Να προσφέρεις αυτό που χρειάζεται, διατηρώντας την ελευθερία σου. Γι΄ αυτό δεν πρέπει να παγιώσεις ένα δικό σου προσωπικό ύφος και να το επιβάλεις. Η κάθε δουλειά είναι μια δοκιμασία. Έχει γοητεία και χαμαλίκι και τα πιο δύσκολα ωράρια. Από τα χαράματα αρχίζεις με τους κατασκευαστές, τα ψώνια, το κουβάλημα, ώς τη νύχτα στην πρόβα.

Η ευθύνη σε κάνει ανασφαλή;
Ο τρόπος που εργάζομαι- δεν βγάζω τίποτα εύκολο- δεν αφήνει την όποια ανασφάλεια να βγει στη δουλειά. Δεν έχω την αγωνία, αλλά τη βεβαιότητα ότι θα μου έρθει η ιδέα. Αρχίζω από το Πάσχα να δουλεύω τις παραστάσεις του χειμώνα και τις κατασκευές από τον Ιούλιο, ώστε να μην αφήνω την τελευταία στιγμή να με μπλοκάρει. Με τον καιρό μαθαίνεις και κουράζεσαι λιγότερο. Αυτό που πάντα πρέπει να έχεις είναι ευελιξία. Να μη στενοχωριέσαι για κάτι που έχεις πιστέψει πολύ, αλλά πρέπει να το πάρεις πίσω. Η δική μου ανασφάλεια αφορά στον τρόπο που θα χειριστώ τους ανθρώπους.

Ποιες οι χαρές κι οι φόβοι της σκηνογραφίας;

Η πιο γοητευτική στιγμή για μένα είναι όταν ξηλώνεται το σκηνικό. Μου αρέσει που έχει ημερομηνία λήξης. Που δεν είναι κάτι παγιωμένο. Όσο περνούν τα χρόνια είμαι πιο διστακτικός. Καταλαβαίνεις τι σημαίνει να δίνεις με ακρίβεια ό,τι χρειάζεται, χωρίς όμως να αφεθείς στην ελευθερία.

Το σκοινί τεντώνεται στα δύο άκρα. Να είσαι ακριβής και να νιώθεις ελεύθερος ώστε να μπορείς να κάνεις προτάσεις. Αν έχεις ασαφή εικόνα πού πάει το πράγμα ή αν είσαι απολύτως κατασταλαγμένος, ακυρώνεις τη δουλειά σου. Το ζητούμενο είναι να δοκιμάσεις και να οδηγηθείς κάπου.

Έχουν αλλάξει τα πράγματα στη σκηνογραφία;

Οι αναπαραστατικές δουλειές έχουν αρχίσει να υποχωρούν, αν και στην κωμωδία είναι δύσκολο να κάνεις αυστηρά αφαιρετικό σκηνικό, γιατί μπορεί ένα αστείο να βασιστεί στο συγκεκριμένο αντικείμενο. Γενικά πάντως παύει να είναι τόσο απαραίτητο το σκηνικό, γιατί και η παράσταση είναι αλλιώτικη. Δεν χρειάζεται να φτιάξεις έναν κόσμο ολόκληρο και ο θεατής να τον βλέπει. Επειδή βλέπουμε τόσο πολλά, η εικόνα έχει αποδυναμωθεί. Φέρνεις τον θεατή σ΄ ένα σημείο και τον αφήνεις να γεννήσει την εικόνα, τον βοηθάς να οργανώσει, να συνθέσει. Τα υλικά αρχίζουν να είναι ή πολύ αληθινά ή πολύ ψεύτικα. Όταν υποτίθεται πως ο ηθοποιός περπατάει πάνω σε μάρμαρο, να είναι μάρμαρο.

Ή να είναι σαφέστατα μια ψεύτικη απεικόνιση.

«Αισθάνομαι σαν ναυτικός.
Κάθε φορά που ξεκινάει μια δουλειά, ξεμπαρκάρω από τη ζωή μου, χαιρετάω τους φίλους μου και ζω αλλού κι αλλιώς»

«Ήθελα να μη βαλτώσω»

Αν και ανερχόμενος σκηνογράφος, δεν εγκατέλειψε τις σπουδές του στην αρχιτεκτονική. «Από την πρώτη μέρα» λέει ο Γιώργος Γαβαλάς, «κατάλαβα ότι σ΄ αυτό τον χώρο προτείνεσαι από άλλους. Είναι καλλιτεχνική δουλειά, που σημαίνει πως δεν πρέπει να τη βλέπεις διεκπεραιωτικά. Αλλά αν εξαρτάσαι οικονομικά, υπάρχει κίνδυνος να το κάνεις. Κι εγώ ήθελα να είμαι πάντα φρέσκος, να μη βαλτώσω. Έτσι, όταν τελείωσα την Αρχιτεκτονική, άνοιξα αμέσως γραφείο. Στην αρχιτεκτονική με έχει βοηθήσει το θέατρο. Ψάχνω ατμόσφαιρες, λεπτομέρειες, προσπαθώ να βρω την ψυχή τού κάθε χώρου. Σχεδιάζεις ένα σπίτι για πάντα. Η ευθύνη είναι ίδια και στην αρχιτεκτονική και στο θέατρο. Όμως η πρώτη έχει να κάνει με τη διάρκεια, με τη ζωή, η δεύτερη με την εντύπωση».