Υπάρχουμε – Συνυπάρχουμε;

Το μυστικό της αυτο-ειρωνείας
Του Γκαζμέντ Καπλάνι gazikap@gmail. com

Είδα την παράσταση «Πολύ καλά» της Λίζας Κρον στο Θέατρο Εξαρχείων. Ένα έργο για τους αρρώστους, τους υγιείς, τους διαφορετικούς, τη συνύπαρξη, τις αλλεργίες. Υπάρχει πάντα κάποια σχέση ανάμεσα στις αλλεργίες και τη συνύπαρξη νομίζω: γιατί ο άλλος- ο κάθε άλλος- μας προκαλεί συνήθως αλλεργία. Αν και ορκιζόμαστε πάντα για το αντίθετο… Η θεατρική δομή που «φτιάχνει» η Λίζα Κρον είναι πρωτότυπη και αντισυμβατική. Το θέμα της σχετίζεται άμεσα με τη συνύπαρξη: μεταξύ μάνας και κόρης, λευκών και μαύρων, ασθενών στον ίδιο θάλαμο, ανθρώπων που αρρωσταίνουν και όσων έχουν την τύχη να μην έχουν αρρωστήσει, ακόμη. Μπορεί κανείς να δει το «Πολύ καλά» από πολλές πλευρές. Τα καλά έργα διαθέτουν πάντα πολυσημία. Αυτό που εμένα μου έμεινε στο τέλος, ήταν η διάθεση αυτο-ειρωνείας της συγγραφέως. Αυτο-ειρωνεία όχι με την έννοια της αστείας πλευράς των πραγμάτων. Αυτή δεν είναι αυτο-ειρωνεία. Αυτή είναι η πλάκα, το χωρατό, το ανέκδοτο. Αυτο-ειρωνεία σημαίνει να μη φοβάσαι να εκτεθείς, να μη φοβάσαι να γνωρίσεις τον εαυτό σου. Πάντα με εντυπωσιάζει, παρεμπιπτόντως, το πόσο σοβαροί και σοβαροφανείς είναι οι μισαλλόδοξοι- οποιασδήποτε εθνικότητας και χρώματος. Νομίζω πως έχουν την εντύπωση ότι αποτελούν αδικημένους ήρωες σε ένα έργο επικών διαστάσεων, όπου απαγορεύεται το γέλιο. Δεν αμφιβάλλω, και οι μισαλλόδοξοι γελούν. Συνήθως με ανέκδοτα για τους άλλους, του τύπου: «Τι θέλει ο Εβραίος;», «Τον Γερμανό του!». Το χιούμορ των μισαλλόδοξων είναι το χιούμορ που συντρίβει τους άλλους. Είναι όμως ανίκανοι για αυτο-ειρωνεία, όπως είναι ανίκανος ο ξενέρωτος να παθιάζεται. Γιατί η κύρια προϋπόθεση για να κατέχεις την τέχνη της αυτο-ειρωνείας είναι να μη νομίζεις πως αποτελείς το κέντρο του Σύμπαντος. Να μη νομίζεις πως κατέχεις απόλυτες αλήθειες. Η αυτο-ειρωνεία είναι η τέχνη όσων, έπειτα από πολύ ψάξιμο, μαθαίνουν να μην παίρνουν τον εαυτό τους πολύ στα σοβαρά και να τον αγαπούν γι΄ αυτό που είναι, όχι γι΄ αυτό που τους έχουν πει ότι είναι. Είναι η τέχνη όσων δεν φοβούνται να εκτεθούν, να παίξουν, να δεχθούν τις αδυναμίες τους, να εκθέσουν και να ψάξουν τις σκοτεινές, αντιφατικές πλευρές του εαυτού τους, να ανακαλύψουν ότι το σύνορο μεταξύ «καλού» και «κακού» είναι συχνά λεπτό και δυσδιάκριτο. Ο μισαλλόδοξος κάνει ακριβώς το αντίθετο. Εκείνος κατοικεί σε ένα Σύμπαν με απόλυτες και αιώνιες αλήθειες, καθαρές, χωρίς αντιφάσεις, όπου το σύνορο μεταξύ απόλυτου καλού και απόλυτου κακού δεν επιδέχεται καμία αμφισβήτηση, καμία ανατροπή. Η αυτο-ειρωνεία είναι κουραστική τέχνη, απαιτεί συνεχές ψάξιμο. Ο μισαλλόδοξος, στην άλλη πλευρά, δεν νιώθει την ανάγκη να ψάξει για τίποτα. Είναι σίγουρος ότι κατέχει τα πάντα. Ξοδεύει όλη την ενέργειά του μισώντας όσους απειλούν το αιώνιο σύνορο ανάμεσα στο απόλυτο καλό και το απόλυτο κακό. Η αυτο-ειρωνεία είναι η κατεξοχήν τέχνη της συνύπαρξης. «Συνύπαρξη σημαίνει να ενσωματώσεις στο σύνολο ακόμη κι εκείνα τα στοιχεία που είναι προβληματικά ή που σου φαίνονται αταίριαστα. Ακόμη κι εκείνα τα στοιχεία που είναι πολύπλοκα και βασανιστικά. Τι άλλο αξίζει περισσότερο τον χρόνο μας και την αγάπη μας;». Με αυτά τα λόγια κλείνει το «Πολύ καλά»…

ΥΓ. «Πολύ καλά» της Λίζας Κρον. Σκηνοθ.: Τ. Βουτέρης. Ερμηνεύουν: Ελ. Γερασιμίδου, Α. Δεκαβάλλα, Αντ. Θεοδότου, Λ. Παρούση. Θέατρο Εξαρχείων , Θεμιστοκλέους 69.

LΙΝΚ:

● http://gazikapllani.blogspot.com