Επιφυλλίδα

Κουβέντα να γίνεται
Του Κώστα Λογαρά

Πρέπει να εκφράσω εξαρχής τη δυσπιστία μου για την επιχειρούμενη αλλαγή του εκπαιδευτικού συστήματος. Αν δεν πρόκειται για παρελκυστική πολιτική, πολύ φοβάμαι ότι κουβαλάει μέσα της- και αυτή- τον σπόρο της αποτυχίας. Για δύο λόγους:

1. Ο ένας αφορά το επίπεδο επάρκειας (ή ανεπάρκειας) του διδακτικού προσωπικού. Βέβαια, πάντοτε υπήρχαν δάσκαλοι λιγότερο ή περισσότερο ικανοί. Όμως από το ΄81 και μετά που καταργήθηκαν οι αξιολογήσεις των καθηγητών (τότε καλώς, λόγω των κομματικών κριτηρίων), η παρατεινόμενη κατά τρόπο εγκληματικό σχεδόν 30ετής περίοδος ανωμαλίας έχει οδηγήσει την παιδεία στην αποσάθρωση.

Μια πειστική, λοιπόν, συζήτηση για την εκπαίδευση θα πρέπει, νομίζω, να ξεκινάει από την αδήριτη ανάγκη της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών κι όχι πρωτίστως των μαθητών. Χωρίς τον έλεγχο και την ποιοτική τους αναβάθμιση κανένας διάλογος περί παιδείας δεν μπορεί να είναι σοβαρός. Και παρ΄ ότι υπάρχουν αξιόλογοι καθηγητές στον κλάδο, η αχίλλειος πτέρνα βρίσκεται μέσα στα τείχη. Γι΄ αυτό και η οποιαδήποτε προσπάθεια να ανορθωθεί η παραπαίουσα δημόσια εκπαίδευση καθίσταται εκ των πραγμάτων αστήρικτη και σαθρή στη βάση της.

2. Η ίδια, δυστυχώς, «σαθρότητα» διέπει τον δημόσιοτομέαστο σύνολό του. (Ιδού ο δεύτερος λόγος της ματαιοπονίας). Θέλω να πω ότι δεν μπορεί να επιτελεστεί το έργο της εκπαίδευσης μέσα σε μια νοσηρή περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Δεν μπορεί να αναβαθμίσει κανείς, λ.χ., το εκπαιδευτικό σύστημα χωρίς να λάβει υπόψη του το τηλεοπτικό καθεστώς ως φορέα παιδείας και τα προβαλλόμενα μοντέλα ζωής· και δεν μπορεί να βελτιώσει το τηλεοπτικό τοπίο χωρίς νομοθετικό πλαίσιο λειτουργίας του, τουτέστιν να συγκρουστεί με συμφέροντα συντεχνιών. Τα οποία ωστόσο αδυνατεί να εξουδετερώσει, αφού το μόνο κριτήριο της εξουσίας είναι το πολιτικό κόστος.

Άλλωστε, η επιβολή και η πειθαρχία στους νόμους προϋποθέτει μια νομοταγή εξουσία κι όχι άσκηση τριτοκοσμικής πολιτικής η οποία, αυθαιρετώντας ανενδοίαστα, προάγει τις πελατειακές σχέσεις με αντίτιμο τη διακυβέρνηση του κράτους. Ιδού ο φαύλος κύκλος. Το ψάρι βρωμάει πάντα απ΄ το κεφάλι. Το οικοδόμημα είναι σαθρό από τα θεμέλιά του και η εκπαίδευση αντανακλά απλώς το όλον. Ο διάλογος περί παιδείας θα πρέπει μάλλον να ξεκινάει από την επαναθεώρηση του πολιτικού συστήματος. Πόσοι, π.χ., υπουργοί Οικονομίας, Υγείας, Παιδείας, Χωροταξίας ή Δημόσιας τάξης έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικοί στο έργο τους; Ούτε στα δάχτυλα του ενός χεριού. Πώς θέλουμε λοιπόν να πετύχει ο επί μέρους τομέας της (δημόσιας) εκπαίδευσης;

Ως εκ τούτου, είναι μάταιο να μιλάει κανείς για μεμονωμένες τακτικές και αλλαγές εξεταστικών συστημάτων. Είναι σαν να προσπαθεί να αντιμετωπίσει το εγκεφαλικό με ξεμάτιασμα. Αφότου η βασική πηγή μετάδοσης γνώσης έπαψε να είναι μόνον το παραδοσιακό σχολείο και πέρασε στη δικαιοδοσία των ΜΜΕ, του Διαδικτύου, των πολυμέσων και πλήθους άλλων φορέων, τα προβλήματα της εκπαίδευσης απαιτούν περισσότερο συμπαντική αντιμετώπιση και ευφάνταστες λύσεις. Προς το παρόν, δεν βλέπω παρά μόνο λαϊκιστικές και πολιτικάντικες πρακτικές- λ.χ., χαριστική μείωση της βαθμολογίας στην παραγωγή λόγου (!)-, που ίσα ίσα υποσκάπτουν στην πράξη τη σοβαρότητα του υπουργείου και πείθουν μάλλον για την πολιτική σκοπιμότητατου περιβόητου διαλόγου. Κι όμως, σε καμιά πιο στέρεα αξία δεν μπορεί να επενδύσει μία χώρα παρά στη μόρφωση των πολιτών της. Σε τίποτε πιο ουσιαστικό δεν μπορεί να βασιστεί ένας λαός παρά στην πνευματική του καλλιέργεια.

Μιας κι ανοίξαμε, λοιπόν, το μείζον θέμα της εκπαίδευσης, θα συνεχίσω στην επόμενη επιφυλλίδα μου με μερικές ακόμα σκέψεις και παρατηρήσεις . Πρακτικές και εμπειρικές. Απόρροια της καθημερινής τριβής- και τύρβης μου- με τελειόφοιτους μαθητές λυκείου. Παρ΄ ότι διατηρώ στο ακέραιο τις εκφρασμένες παραπάνω δυσπιστίες μου, επιθυμώ να μείνει απ΄ τον λόγο μου η εντύπωση όχι μιας άρνησης και μόνον αλλά και η θετική καταγραφή μιας θέσης.

Ο Κώστας Λογαράς είναι συγγραφέας