[ Δρόμοι ]

Είκοσι χρόνια…
… από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, οι «οικονομικές τίγρεις» της Ανατολικής Ευρώπης δεν υπάρχουν πια. Αν μείνουν αβοήθητες, είπαν οι ηγέτες τους, κι άλλοι μετανάστες θα πλημμυρίσουν τις αγορές της Δυτικής Ευρώπης- τουλάχιστον πέντε εκατομμύρια. Και μπροστά στην απροθυμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να βάλει το χέρι στην τσέπη, ο Ούγγρος ηγέτης Φέρεντς Γκιουρσάνι μίλησε για ένα νέο «σιδηρούν παραπέτασμα» που απειλεί να ξαναχωρίσει στα δύο την Ευρώπη.

Ο Τσώρτσιλ…
… στην ιστορική ομιλία του στο Μιζούρι, το 1946, ως ένας από τους νικητές του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, είχε πει: «Από το Στετίνο της Βαλτικής μέχρι την Τεργέστη της Αδριατικής, ένα σιδηρούν παραπέτασμα διασχίζει την ήπειρο. Πίσω από αυτή τη γραμμή βρίσκονται οι πρωτεύουσες των παλαιών κρατών της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης. Η Βαρσοβία, το Βερολίνο, η Πράγα, η Βιέννη, η Βουδαπέστη, το Βελιγράδι, το Βουκουρέστι και η Σόφια, όλες αυτές οι ξακουστές πόλεις και οι πληθυσμοί τους έχουν περιέλθει σε αυτό που ονομάζω σοβιετική σφαίρα και όλες βρίσκονται κάτω από τη σοβιετική επιρροή και τον αυξανόμενο έλεγχο της Μόσχας». Αυτή η δήλωση του Τσώρτσιλ θα μπορούσε να θεωρηθεί η ιδρυτική πράξη του Ψυχρού Πολέμου. Μετά τη λήξη του και την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, οι Ανατολικοευρωπαίοι έκοψαν κι αυτοί εισιτήριο για το «ευρωπαϊκό όνειρο»- το ίδιο όνειρο με το οποίο ζούσαν και οι Δυτικοευρωπαίοι.

Στην ευρωπαϊκή…
… εκδοχή της παγκοσμιοποίησης (την Ευρωπαϊκή Ένωση), κάθε επιχειρηματίας είχε πια το ελεύθερο να αναζητεί εργατικά χέρια αλλού με φθηνό κόστος. Τα έβρισκε στην Ασία, αλλά και στην Ανατολική Ευρώπη. Εργάτες που αρκούνταν σε έναν πενιχρό μισθό για να μην πεθάνουν από την πείνα (ακόμη και στην Τσεχοσλοβακία, που ήταν το «βιομηχανικό θαύμα» της σοβιετικής εποχής). Και τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση, οι λαοί ζούσαν με το ίδιο όνειρο: πως αργά ή γρήγορα θα διαπίστωναν ότι η εργατική τάξη είχε γίνει κι αυτή άυλη όπως και το χρήμα και πως είχαμε γίνει όλοι μια μεγάλη κι ευτυχισμένη οικογένεια που λεγόταν μεσαία τάξη. Στην πραγματικότητα, η εργατική τάξη αυξανόταν και πλήθαινε. Και μάλιστα σε συνθήκες δουλείας, καθώς οι επιχειρηματίες μετέφεραν ολόκληρα εργοστάσια στις φθηνές χώρες, στρέφοντας τους εργαζομένους της μιας χώρας εναντίον των εργαζομένων της άλλης. Με την οικονομική κρίση, όσοι ζούσαν στο ευρωπαϊκό όνειρο, ξύπνησαν σε έναν εφιάλτη.

Η ομιλία…
… του Τσώρτσιλ τελείωνε έτσι: «Μόνο η Αθήνα, η Ελλάδα με τις αθάνατες δόξες της, είναι ελεύθερη να αποφασίσει για το μέλλον της με εκλογές υπό βρετανική, αμερικανική και γαλλική επιτήρηση». Με παρόμοια επιτήρηση, οι ανατολικοευρωπαϊκές χώρες άφησαν πίσω τους το «σιδηρούν παραπέτασμα». Δεν το περίμεναν πως θα σκόνταφταν σε ένα άλλο: αυτό που εξακολουθεί να χωρίζει τις πλούσιες χώρες από τις φτωχές, ακόμη και στην «ενωμένη» Ευρώπη.