Φαινόμενα

Τηλε-καρναβάλι για πάντα
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Καρναβάλι ήταν η στιγμιαία αποθέωση του «ευτελούς» που αγωνιζόταν να επιβληθεί στον πολιτισμό- τώρα κάνει το ίδιο η τηλεόραση και σε μόνιμη βάση
«Μας ζητούσαν κοστούμι “Παλαιοκώστας”, αλλά δεν προλάβαμε γιατί η απόδραση έγινε τώρα τελευταία» έλεγε πωλητής αποκριάτικων ειδών σε ρεπορτάζ του κρατικού καναλιού. Την ίδια ώρα η Θώδη δήλωνε στην εκπομπή της Δρούζα (Star) ότι είναι «άγγελος, σταλμένη από τον Θεό και θεραπεύει αρρώστιες, ακόμη και καρκίνο», η Πετρούλα φορούσε πότε μια στολή νοσοκόμας και πότε μια στολή καλόγριας για να πει τον καιρό, στο δελτίο του Star είχαν πάθει εμμονή με τις «καυτές Βραζιλιάνες» και έδειχναν διαρκώς οπίσθια να κουνιούνται, τόσα που ούτε στο καρναβάλι του Ρίο δεν θα ΄βλεπε κανείς, ενώ λίγο νωρίτερα είχαν προβληθεί αποσπάσματα από τα ενθουσιώδη σχόλια του δημάρχου της Αθήνας κ. Κακλαμάνη για τη συμμετοχή του εθνικού Sakis στη Γιουροβίζιον, στον οποίο έδωσε την εντολή «μην τολμήσεις να γυρίσεις χωρίς το πρώτο βραβείο» – σε μια παραλλαγή του «ή ταν ή επί τας» υποθέτουμε, προσαρμοσμένη στα ήθη και το πνεύμα των σύγχρονων μαχών.

Κατόπιν όλων αυτών είναι προφανής ο λόγος που το κοστούμι «Παλαιοκώστας» είχε τέτοια ζήτηση. Έστω και για μια στιγμή καρναβαλικής μεταμφίεσης θέλει να ζήσει κάποιος το όνειρο της απόδρασης από την καθημερινή τρέλα ενός τόπου όπου κυριαρχούν οι κανόνες της τηλεόρασης, δηλαδή οι κανόνες ενός ατέλειωτου καρναβαλιού.

Γιατί το γελοίο, το κακόγουστο και η μεταμφίεση αποτελούν εξίσου στοιχεία του καρναβαλιού και της τηλεόρασής μας. Οι ίδιοι κανόνες κατάφεραν να ορίζουν και την εθνική πολιτική σε καίριους τομείς, αφού αποθεώνεται η Γιουροβίζιον ως το ύψιστο εθνικό σουξέ, επίσημη κυβερνητική επιλογή και μοναδική ελπίδα για αναγέννηση του έθνους- να μην πούμε και για «επανίδρυση του κράτους», που από κυβερνητική υπόσχεση κατάντησε καρναβαλικό αστείο.

Άλλοτε περίμεναν το καρναβάλι, ιδίως οι λαϊκές τάξεις και οι φτωχότερες, γιατί εξυμνούσε την προσωρινή απελευθέρωση από την επικρατούσα αλήθεια και τους κανόνες της, καταργούσε την επικρατούσα άποψη για τον κόσμο, τις συμβάσεις, τα στερεότυπα, οτιδήποτε ανιαρό και καθολικά αποδεκτό. Το καρναβάλι καταλύει κάθε αρχή για να επιβάλει την αρχή του σώματος με τη γελοιοποίησή του, κυρίως μέσα από τον σουρεαλιστικό υπερτονισμό των σεξουαλικών του χαρακτηριστικών.

Μήπως όλα αυτά δεν αποτελούν χαρακτηριστικά της τηλεόρασης; Η μεταμφίεση, οι υπερτονισμένες καμπύλες για θηλυκότητα (ξεχειλίζουν οι σιλικόνες), η κατάργηση κάθε κανόνα. Γι΄ αυτό και δεν υπάρχει όριο στην υπερβολή, μέχρι να σαλτάρουν όσοι ενδίδουν. Όταν για παράδειγμα η Θώδη έχει αναδειχθεί ιέρεια των μεσημεριανάδικων, η οποία ανεξαρτήτως Αποκριάς μεταμφιέζεται σε ό,τι της κατέβει, από Κινέζα μέχρι πινέζα, και τρέχουν ξοπίσω της οι κάμερες επειδή βγάζει βόλτα με λουράκι ένα πρόβατο, ε, τι να σου κάνει, δεν θα παραστήσει μετά τον «άγγελο Κυρίου» που θεραπεύει αρρώστιες; Και λίγα είπε.

Οι θεωρητικοί λένε επίσης ότι το καρναβάλι είναι «η εξουσία του “ευτελούς”, το οποίο επιμένει στα δικαιώματά του για μια θέση στον πολιτισμό». Εμείς, πάλι, το καρναβάλι το έχουμε για πολιτισμό, αφού το τηλεοπτικό ευτελές έχει επιβληθεί παντού.


Τελούμε σε διαρκή ευθυμία

Υπάρχει μόνον ένα μικρό σημείο διαφοράς. Το καρναβάλι είναι η απόλαυση του υποτελούς, είναι μια μορφή εξέγερσης κατά της εξουσίας, μια στιγμιαία κατάργηση των ελίτ. Όμως με την ταύτιση τηλεόρασης και καρναβαλιού η απόλαυση δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά επιβεβλημένη καθημερινότητα. Θα λέγαμε ότι τελούμε σε διαρκή υποχρεωτική ευθυμία ως έθνος. Και αλίμονο αν μας πιάσει η σοβαρότητα. Δεν ξέρουμε τι να την κάνουμε. Δεν έχουμε ούτε καν τους κώδικες, την ψυχοσύνθεση να τη διαχειριστούμε.

Γι΄ αυτό και δεν χρειάζεται η ευχή «και του χρόνου» τώρα που τέλειωσαν οι Αποκριές.

Από σήμερα κάπου θα ΄ναι πάλι η Θώδη και αν δεν είναι η ίδια, θα ανατέλλει η νέα βασίλισσα του τηλεκαρνάβαλού μας.