Οι Κουδουνάτοι και ο Αγάς στα σοκάκια

Τα Φρατζόλια, οι Κουδουνάτοι και ο Αγάς θα βρεθούν σίγουρα στον δρόμο σας, καθώς περιδιαβαίνετε αμέριμνοι στα σοκάκια των νησιών του Βόρειου Αιγαίου. Γι΄ αυτό φροντίστε να μάθετε τι είναι και να αποκτήσετε τις κατάλληλες συστάσεις από τώρα, για να μη
βρεθείτε στο εδώλιο ενώπιον ενός δικαστηρίου που πάντοτε καταδικάζει και ποτέ δεν αθωώνει…
ΣΑΜΟΣ
Είναι γνωστοί ως Φρατζόλια και αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα του καρναβαλιού στη Σάμο. Κυκλοφορούν νύχτα μόνοι τους ή σε ομάδες στον δήμο του Μαραθόκαμπου. Πηγαίνουν απρόσκλητοι σε σπίτια και καφενεία, επιζητώντας κέρασμα και πειράζοντας τους περαστικούς. Η ετυμολογία της ονομασίας τους πιθανολογείται ότι προέρχεται από τη φράτζα, η οποία ήταν συνώνυμο του στολίσματος και αυτό γιατί οι καρναβαλιστές της Σάμου δεν υπακούουν σε καμία ενδυματολογική νόρμα, ούτε έχουν ομοιόμορφη, κοινή εμφάνιση. Φορούν ό,τι βρουν με εξεζητημένο και παράταιρο τρόπο, έχοντας πάντοτε στο πρόσωπό τους μάσκα. Την τελευταία Κυριακή μαζεύονται στην αίθουσα του Πολιτιστικού Συλλόγου και επιδίδονται στη σάτιρα με τραγούδι και χορό. Οι ρίζες αυτού του εθίμου παραπέμπουν στα αρχαία Ανθεστήρια, γιορτής αφιερωμένης στον ερχομό της άνοιξης και στις ψυχές των νεκρών. Καθώς οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι οι νεκροί τη δεύτερη μέρα των Ανθεστηρίων εγκατέλειπαν προσωρινά τον Άδη και συγχρωτίζονταν με τους ζωντανούς μεταμφιεζόμενοι σε μασκαράδες. Τα Κούλουμα της Καθαράς Δευτέρας διοργανώνονται από τον τοπικό πολιτιστικό σύλλογο στον όρμο του Μαραθόκαμπου και προσφέρονται σπιτικά νηστίσιμα φαγητά.

ΧΙΟΣ
Στο χωριό Θυμιανά της Χίου την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς κατεβαίνει η Μόστρα, η οποία αποτελεί έθιμο αναβίωσης της μάχης που είχαν δώσει οι ντόπιοι με τους πειρατές τον Μεσαίωνα. Η παράδοση θέλει τους κουρσάρους να ηττώνται και επειδή η μέρα ήταν Τυρινή Παρασκευή τούς πήραν αιχμαλώτους στην κεντρική πλατεία και τους «μόστραραν». Σήμερα, τα παιδιά του χωριού ντύνονται πειρατές και βρακάδες, χορεύουν ταλίμι, παραδοσιακό χορό που στην ουσία αναπαριστά την περίφημη μάχη. Ανήμερα, γίνονται παραδοσιακοί γάμοι στο Νεοχώρι και στα Καρδάμυλα .

Την Καθαρά Δευτέρα, το νησί αποχαιρετά τις Απόκριες με τον Αγά. Ένα έθιμο που διατηρείται στα μεσαιωνικά χωριά του και ξεκίνησε στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας προκειμένου να στηλιτεύσει τους καδήδες, τους Τούρκους δικαστές, που δεν άφηναν ατιμώρητους τους Έλληνες. Από αυτό το ιδιότυπο δικαστήριο που στήνεται στην πλατεία χωριών, όπως τα Μεστά, τους Ολύμπους, την Ελάτα, το Λιθί και το Πιτυό με τον χριστιανό Αγά να εξετάζει όλες τις υποθέσεις Ελλήνων και Τούρκων, δεν αθωώνεται κανείς. Όλοι είναι ένοχοι και το δικαστήριο επιβάλλει χρηματικό πρόστιμο για τις ανάγκες του συλλόγου του χωριού!

ΜΕΣΟΤΟΠΟΣ ΛΕΣΒΟΥ
Στον Μεσότοπο Λέσβου, οι αποκριάτικες εκδηλώσεις ακολουθούν τον ρυθμό που χτυπούν οι Κουδουνάτοι, οι οποίοι είναι άνδρες μεταμφιεσμένοι σε ζώα με ποιμενικά κουδούνια.

Συγκεντρώνονται στην αυλή ενός σπιτιού όπου οι γεροντότεροι τοποθετούν στους νεώτερους κουδούνια που ζυγίζουν πάνω από 20 κιλά. Φορούν στο κεφάλι τους κομμένες νεροκολοκύθες, διακοσμημένες με φτερά κόκορα και γαλοπούλας. Στον λαιμό δένουν λουριά με περασμένες χάντρες και κοχύλια. Στα χέρια τους κρατούν την κουτσκούδα, ένα ξύλο- σύμβολο γονιμότητας και κατευθύνονται στον φούρνο της γειτονιάς και βάφονται με μουντζούρα.

Ο Αρχικουδουνάτος είναι ο αρχηγός, που ξεχωρίζει καθώς φορά λιγότερα κουδούνια, έχει διαφορετικά χαϊμαλιά, ενώ χαμηλά στη μέση του κρέμεται ένα χοντρός βλαστός λαχανίδας με δύο μεγάλα κεφάλια σκόρδων. Βρίσκεται στην κορυφή της πομπής και φυσάει μια μπουρού για να δώσει ρυθμό στο βήμα των Κουδουνάτων, οι οποίοι στο πέρασμά τους δέχονται συνεχώς κεράσματα. Μόλις συναντηθούν στα σταυροδρόμια σχηματίζουν κύκλο πιασμένοι από τις κουτσκούδες και χοροπηδούν ρυθμικά για να δημιουργήσουν ένα συντονισμένο και δυνατό ήχο. Όταν δεν κινούνται, χτυπούν με δύναμη τις κουτσκούδες στο χώμα για να είναι γόνιμη η γη.