Είμαστε κόσμος μετέωρος χωρίς άξονα

ΤΥΧΕΡΟΙ ΝΑ ΔΙΑΒΑΖΟΥΜΕ ΕΝΑΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΣΤΟ
ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΟΥ ΚΑΙ ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΜΕ ΕΝΑ
ΕΡΓΟ ΣΕ ΕΞΕΛΙΞΗ Ή ΜΑΛΛΟΝ ΣΕ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ.
ΗΔΗ ΤΑ ΔΥΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΑΡΑΝΤΑΧΡΟΝΟΥ
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΥ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ
ΤΟΜ ΜΑΚΚΑΡΘΙ, ΤΑ ΔΟΚΙΜΙΑ ΑΛΛΑ ΚΑΙ
ΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΣΥΝΙΣΤΟΥΝ
ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΔΙΕΓΕΡΤΙΚΗ
ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΩΘΗΜΕΝΗ
Η αρχή έγινε με τα Απομεινάρια (Πάπυρος 2007), όπου ένας ανώνυμος Λονδρέζος του Μπρίξτον ύστερα από ένα ατύχημα πέφτει σε κώμα, για να συνέλθει με επιλεκτική αμνησία. Την τεράστια χρηματική αποζημίωση που του καταβάλλεται, τη χρησιμοποιεί για την ανασύσταση του παρελθόντος του το οποίο αρχίζει να προβάλλεται θρυμματισμένο, όταν μια τυχαία ρωγμή στον τοίχο ενός μπάνιου επαναφέρει στη μνήμη του μια βιωμένη ρωγμή της πρότερης ζωής του. Πρόκειται για ένα είδος φιλοσοφικής μυθιστορίας που παραπέμπει στη Ναυτία του Σαρτρ, ενώ η αναστήλωση και η αναπαράσταση του παρελθόντος από τη μία θυμίζει το Σινικό τείχος του Κάφκα και από την άλλη τις μυθιστορηματικές εμμονές των πρώιμων μοντερνιστών όπως του Μέλβιλ, του Κόνραντ, αλλά και των ύστερων όπως του Ναμπόκοφ. Τα Απομεινάρια απορρίφθηκαν από αρκετούς εκδότες, αλλά εκδόθηκαν από την Μetronome στο Παρίσι, ένα διεθνές δίκτυο καλλιτεχνών που εκτός από εικαστικές παρεμβάσεις εκδίδει επιλεκτικά βιβλία. Οι αποθεωτικές κριτικές των ενημερωμένων blogs και των on line περιοδικών, όπως το 3: Α.Μ., οδήγησαν το μυθιστόρημα σε μια αναπάντεχη διεθνή καριέρα, βιβλίο της χρονιάς στο «Τhe Βeliever» του Ντέιβ Έγκερς, εξώφυλλο στο «Νew Υork Τimes Βook Review», σενάριο στο Channel 4. Ακολούθησε μία μελέτη για τον Τεν-Τεν και το Μυστικό της Λογοτεχνίας, όπου οι αφηγήσεις του Ερζέ αναλύονται με τη συνδρομή του Ρολάν Μπαρτ, ώσπου το 2007 καταφθάνουν οι Άνθρωποι από το Διάστημα, το καλύτερο βιβλίο της χρονιάς στον «Ιndependent».

Πράγα, αρχές δεκαετίας του ενενήντα, παραμονές του διαχωρισμού Τσεχίας- Σλοβακίας. Παρέες καλλιτεχνικές, πολυφυλετικές ομάδες, πρόσφυγες και ανάμεσά τους μια συμμορία Βούλγαρων μικροαπατεώνων με επικεφαλής τον Ιλιέφσκι και πρώτο τσιράκι τον νεαρό Άντον, παντρεμένο με την Έλενα, κόρη Έλληνα πολιτικού πρόσφυγα. Ο Ιλιέφσκι παίρνει εντολές να αντιγράψει μια αγιογραφία κλεμμένη από ένα βουλγαρικό μουσείο, λίγο πριν πάρει τον δρόμο για τις αγορές της Δύσης και αναθέτει στον Άντον να βρει τον κατάλληλο άνθρωπο. Ο Τσέχος Ιβάν Μάνασεκ, συντηρητής τέχνης, αναλαμβάνει την αντιγραφή αλλά την αναπαράγει σε δύο αντίγραφα. Συγκάτοικός του ο Βρετανός Νικ, μοντέλο της Σχολής Καλών Τεχνών και τεχνοκριτικός.

Κοντά τους γκαλερίστες, διαφημιστές από την Αμερική που έχουν καταφτάσει για να συνδράμουν στη δυτική προσομοίωση της Τσεχίας. Ο Ιβάν φτιάχνεται σε ολονύκτια πάρτι σνιφάροντας με τύπους που- μέσα σε μια νύχταθα καταλάβουν υπουργικές θέσεις στην κυβέρνηση του φίλου τους Χάβελ. Πλησιάζει η Πρωτοχρονιά της καινούργιας χώρας, αλλά «η αρχή- ενός ταξιδιού, ενός έθνους, μιας ζωής- είναι πάντοτε βίαιη και πάντοτε περιλαμβάνει τον θάνατο».

Η κλεμμένη αγιογραφία απεικονίζει έναν άγιο να αιωρείται πάνω από μια παράξενη πόλη ή ένα σύνολο σχηματισμών που κάθε φορά διερμηνεύεται διαφορετικά. Φτιάχτηκε σε βυζαντινό μοναστήρι στο Μπάχοβο, όμως δεν θυμίζει κανέναν υπαρκτό άγιο. Ένα χρυσό φωτοστέφανο και μια έλλειψη γύρω του κεντρίζει την προσοχή, έλλειψη χώρου και ερμηνείας. Την ίδια στιγμή ένας αστροναύτης περιφέρεται στο Διάστημα εγκλωβισμένος σε σοβιετικό διαστημόπλοιο, αφού δεν βρίσκεται πια κανένα πάτριο έδαφος να τον υποδεχθεί πάνω στη γη. Ο Ιβάν, αντιγράφοντας την εικόνα, ταυτίζεται με τον αιωρούμενο άγιο μέσα στις παραισθήσεις του και πηδάει από το παράθυρο. Ο γκαλερίστας φίλος του Γιοστ, ο αποδέκτης της πρωτότυπης αγιογραφίας, χάνεται στην απέραντη έκταση μιας παγωμένης επιφάνειας, αναζητώντας τη γραμμή του ορίζοντα, «έναν ορίζοντα χωρίς ορίζοντα». Άλλοι τύποι αναζητάνε τον άξονα του προσωπικού χώρου τους, εισέρχονται σε ζώνες μοναξιάς, αιωρούμενοι των ιδεών τους, της χώρας, της ευρωπαϊκής ηπείρου που για μια ακόμη φορά βρίσκεται σε γεωγραφική μετάβαση. Ήχοι, αντικείμενα, σώματα εμπλέκονται σε έναν χώρο που άλλοτε θυμίζει συμπαντική μικρογραφία και άλλοτε μικροσκοπική μακρογραφία.

Η πόλη ανασκάβεται, ταμπέλες αποκαθηλώνονται, μπάζα από το προηγούμενο καθεστώς, σπασμένα αγάλματα, το κενό που αφήνει το πρώην μνημείο του Στάλιν, κενά ιστορικής μνήμης. Γραμμές του τραμ, καλωδιώσεις, ιστοί, κώδικες, ελλειπτικές τροχιές και ανερμήνευτα ίχνη. Ένα λεπτομερειακά καταγεγραμμένο οδοιπορικό στην Πράγα και από εκεί στο Άμστερνταμ, στα ίχνη των κλεμμένων αντιγράφων. Περιγραφές τοπίων που αρχίζουν ως πίνακες του Μπρούγκελ για να μεταλλαχθούν σε επαναλαμβανόμενα μοτίβα του Έσερ. Ο Νικ θα είναι ο επόμενος αιωρούμενος σε ένα μπαλκόνι του Άμστερνταμ, που θα καταλήξει στη γη γρηγορότερα από τον αστροναύτη, ενώ η Έλενα αποκρυπτογραφεί τις παράξενες λέξεις που αναγράφονταν με ελληνικά γράμματα στην αινιγματική αγιογραφία.

Τom ΜcCarthy

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ

ΜΤΦ. ΟΛΓΑ ΓΕΡΑΚΗ ΕΚΔ. ΠΑΠΥΡΟΣ 2009 ΣΕΛ. 338. ΤΙΜΗ: 18 ΕΥΡΩ