Επιφυλλίδα

Η ανθρωπότητα ως υποζύγιο
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Ανυπήρχε μια στοιχειώδης έστω αντιστοιχία ανάμεσα σ΄ αυτά που σκεφτόμαστε και σε κείνα που συμβαίνουν, ως ένα ηχηρότατο χαστούκι θα έπρεπε να δέχεται κανείς τη διαφήμιση μιας αεροπορικής εταιρείας σ΄ ένα διεθνές αεροδρόμιο, όπως το «Ελευθέριος Βενιζέλος». Γράφει συστήνοντας η διαφήμιση: «Φαντάσου τον εαυτό σου στο Πεκίνο. Ανακαλύψτε το Πεκίνο με την…» (ακολουθεί το όνομα της αεροπορικής εταιρείας), ενώ στη φωτογραφία μια ευτυχέστατη Ευρωπαία ή Αμερικάνα κάθεται στο γνωστό διθέσιο αμαξάκι (έχει συγκεκριμένη ονομασία) που το κουβαλάει, δίκην υποζυγίου, ένας Κινέζος.

Χωρίς αστεία, όσο κι αν θεωρητικά ο Κινέζος στέκεται στο τελευταίο σκαλοπάτι της κοινωνικής και οικονομικής ιεραρχίας, η Ευρωπαία ή Αμερικάνα σού φαίνεται απεράντως πιο αξιολύπητη. Με την ευτυχία που ακτινοβολεί, δείχνει να αγνοεί παντελώς το πόσο επισφαλής είναι η κατάστασή της ενώ, αντίθετα, ο Κινέζος μοιάζει βαθύτατα γνώστης της μοίρας του- όποια κι αν είναι. Φαίνεται να γνωρίζει, δηλαδή, πως οτιδήποτε κι αν συμβεί είναι μάλλον αδύνατο ν΄ αλλάξουν τα πράγματα για τον ίδιον προς το καλύτερο. Ενώ η Αμερικάνα ή Ευρωπαία θα φαντάζεται πως το επόμενο, φυσιολογικά, στάδιο στη ζωή της, θα είναι ν΄ αποκτήσει προσωπικό οδηγό. Αν και είναι πιθανότερο, χωρίς μάλιστα τη διεθνή δυσμενή οικονομική συγκυρία, να φτάσει να υπολογίζει ακόμη και τα χρήματα που θα χρειάζονται για τη μεταφορά της με οποιοδήποτε συγκοινωνιακό μέσον.

Για να ταξιδεύεις στην άλλη άκρη της γης σημαίνει πως έχεις τόσο μυαλό ώστε να λογαριάζεις ως προσβλητική οποιαδήποτε διαφήμιση σε θεωρεί ως αποδέκτη μιας ανωμαλίας ή μιας απανθρωπιάς που προϋποθέτει τον άλλον ως υποζύγιο. Όταν ευτελίζεις την ανθρώπινη ζωή με την σχετικά πολύ λίγο οδυνηρή περίπτωση του «κουβαλήματός» σου από έναν άνθρωπο (όντας υγιέστατος και όχι ανήμπορος), δεν είναι μακριά η ώρα που η εξ επαφής εκτέλεση ενός αγνώστου σου δεν θα σου προκαλέσει καμιάν εντύπωση. Ή, για να το διατυπώσουμε ευκρινέστερα, όταν δέχεσαι αμέριμνα να σε κουβαλάει ένας άνθρωπος ως υποζύγιο (όχι μόνον αμέριμνα αλλά να είναι προϋπόθεση της ευτυχίας σου), τότε μεταβάλλεις σε αμελητέα υπόθεση την αφαίρεση της ανθρώπινης ζωής. Ή, μάλλον, νομιμοποιείς ευχερέστατα την αφαίρεση αυτή, όταν μάλιστα σου επικαλεστούν το οποιοδήποτε πρόσχημα, όπως για παράδειγμα «είμαστε σε καιρό πολέμου» ή χρειάζεται μια συνειδητή, λόγω υπερπληθυσμού, εξολόθρευση. Η ανθρώπινη ζωή αν δεν είναι σεβαστή, χωρίς καμιά ρωγμή, στο σύνολό της, δεν μας περιλαμβάνει δηλαδή απαξάπαντες, ακόμη και μια πράξη ευτελισμού της που θα παραμείνει άγνωστη, απαξιώνει τη ζωή δραματικά, επίσης, στο σύνολό της.

«Μα είναι μέσα στην παράδοσή τους, στην κουλτούρα τους, η μεταφορά με τον Κινέζο ως υποζύγιο» θ΄ αντιτείνει ο θυμόσοφος «πολίτης του κόσμου». Όταν όμως λέμε πως «η ζωή εξελίσσεται», αυτό ακριβώς εννοούμε: όση φρίκη θα μας προκαλούσε μια πράξη για μας τους ίδιους, να την καταργούμε για τον άλλο σε οποιαδήποτε παράδοση ή κουλτούρα κι αν εντάσσεται η πράξη αυτή. Αν η ζωή χρειάζεται να είναι σεβαστή στο σύνολό της, για την παράδοση δεν χρειάζεται παρά μόνον επιλεκτικά. Αν συμβαίνει ο Κινέζος που λειτουργεί ως υποζύγιο να γνωρίζει Ιστορία θα ΄πρεπε να απαγορεύεται οτιδήποτε θα τον έκανε να αισθανθεί (ακόμη και με τον φόβο να διαγραφεί ως μνήμη η σχετική παράδοση) πως αν ζούσε στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία θα ήταν ο χριστιανός που τον ρίχνουνε στα λιοντάρια ή ο ταύρος που τον σκοτώνουνε στην Ισπανία μέσα στην αρένα. Η δημιουργία μιας «ζώνης» μέσα στον κόσμο που κάνει τον αδικημένο να πιστεύει πως σε οποιαδήποτε εποχή ή περιοχή στον κόσμο κι αν ζούσε ο ίδιος θα παρέμενε πάντα ο αδικημένος, δεν κάνει ανύπαρκτη μόνον την έννοια της εξέλιξης, κονταίνει δραματικά την ανάσα του πλανήτη.

Έχουμε πάντα την τάση σε μια διαφήμιση να ταυτιζόμαστε με τον ευτυχή, που η θέση του δηλαδή είναι πλεονεκτικότερη, σε σχέση μ΄ έναν δεύτερο που μπορεί μάλιστα να απουσιάζει. Χρειάζεται όμως να αναρωτιόμαστε μήπως η θέση μας δεν είναι, τελικά, τόσο πλεονεκτική καθώς, υποζύγιο βέβαια ο Κινέζος στη συγκεκριμένη διαφήμιση, ως υποζύγιά της θα πρέπει να μας θεωρεί η τελευταία όλους τους υπόλοιπους για να αποδεχόμαστε ως φυσιολογική την ανωμαλία. Όταν δείχνεις πρόθυμος να σε διαχειριστούν πνευματικά ως υποζύγιο (έστω κι αν αισθάνεσαι πως είσαι αυτός που πηγαίνει καβάλα), σε δυσβάσταχτα απρόθυμο θα σε μεταβάλλουν κάποια στιγμή ώστε να υπάρξεις ως υποζύγιο πρακτικά.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η λέξη».