Η θεωρία του «ήπιου κοσμοπολιτισμού»

Ο Παπαγεωργίου υιοθετεί μια «ήπια κοσμοπολιτική αντίληψη»- όπως την ονομάζει- που διαμορφώνει το κανονιστικό πλαίσιο για τη θεωρία του δίκαιου πολέμου, διατηρώντας την προοπτική της δικαιοσύνης σε έναν ταραγμένο κόσμο. Λέει χαρακτηριστικά: «η βία και η αδικία δεν θα εκλείψουν, αλλά, αντίθετα, θα γίνουν ακόμα πιο ανεξέλεγκτες αν εκλείψει η προοπτική της αυτοσυγκράτησης στη βάση αρχών και κανόνων. Η αποκατάσταση της σχέσης με μια ηθικοπολιτική θεωρία για τα θεμέλια της παγκόσμιας πολιτικής εμπλουτίζει κανονιστικά τη θεωρία του δικαίου πολέμου και την καθιστά πολιτικά ασφαλέστερη» (σ.

373). Υπό το πρίσμα αυτό, εξετάζει τον λεγόμενο «πολιτικό ρεαλισμό» ή «ηθικό σκεπτικισμό», ως διαχρονικά βασικό αντίπαλο της ηθικής οπτικής γωνίας στη θεωρία των διεθνών σχέσεων, από τον Θουκυδίδη μέχρι τον Μακιαβέλι, και από τον Ηobbes μέχρι σύγχρονους θεωρητικούς όπως ο Κennan. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, το γεγονός της ύπαρξης αντιτιθέμενων συμφερόντων και η ανάγκη υπεράσπισης του ιδίου συμφέροντος έναντι του αλλότριου, δεν αποτελεί κατ΄ ανάγκην θέση ασύμβατη με το αίτημα της δικαιοσύνης. Όπως αναφέρει: «Το δικαίωμα αυτοπροτίμησης… δεν συνιστά εκδήλωση τυφλής αποδοχής της ωμότητας και του ανελέητου αγώνα όλων εναντίον όλων, ο οποίος κυριαρχεί, υποτίθεται, στη διεθνή σκηνή, ούτε μεταφράζεται σε έναν ανεξέλεγκτο εγωισμό, ο οποίος θα επέτρεπε στον κάθε αξιωματούχο ή πολίτη να τοποθετεί το δικό του κράτος δίχως όρια και δίχως δισταγμό πάνω από όλα τα άλλα κράτη» (σ. 315). Αυτό τον συνδυασμό (και συμβιβασμό) επιχειρεί η θεωρία του «ήπιου κοσμοπολιτισμού» που προτείνει ο συγγραφέας. Ότι δηλαδή η ιδέα του ανθρώπου ως μέλους μιας οικουμενικής κοινότητας ανθρώπων, δεν αναιρεί το γεγονός ότι οι άνθρωποι στον πόλεμο ενεργούν ως πολίτες κρατών και όχι ως πολίτες του κόσμου. Η «πατριωτική προτεραιότητα» όμως που προκύπτει, δεν θα είχε περιεχόμενο αν δεν ήταν οργανωμένη πάνω σε αρχές και θεσμούς ελευθερίας, δικαιοσύνης και δημοκρατίας. Υπό την έννοια αυτή, ακόμη και ένα δημοκρατικό

Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου

ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

ΕΚΔ. ΠΟΛΙΣ, 2008, ΣΕΛ. 424, ΤΙΜΗ: 25 ΕΥΡΩ

κράτος δεν μπορεί να επιλέγει αναίτια και απρόκλητα τη βία ως μέσο επίλυσης διαφορών. Ούτε οι πολίτες δικαιούνται να επιλέξουν έναν άδικο και επιθετικό πόλεμο. Ένας τέτοιος πόλεμος είναι εξ υποθέσεως δυσανάλογος και ως προς την απόφαση και ως προς τον τρόπο διεξαγωγής του. Αναρωτιέμαι, όμως, με ποιο τρόπο αυτή η εύλογη ηθικοπολιτικά θέση θα μπορούσε να τύχει εφαρμογής στην περίπτωση των πολεμικών επιχειρήσεων του Ισραήλ στη Γάζα. Άλλωστε, ο ίδιος ο συγγραφέας δηλώνει με εντιμότητα ότι «οι ιδέες και τα επιχειρήματα που προηγήθηκαν δεν συνιστούν, φυσικά, μία πλήρη θεωρία αλλά, περισσότερο, ένα διάγραμμα θεωρίας για την τακτοποίηση των σκέψεών μας πάνω στο ακανθώδες ζήτημα των ορίων ηθικοπολιτικής νομιμότητας στην άσκηση βίας στον κόσμο» (σ. 396).