Και οι μηχανές έχουν ψυχή

ΕΝΑΝ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΑΤΗΣΕΙ ΤΟ ΠΟΔΙ ΤΟΥ ΣΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ, ΤΟ
1968, ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΣΥΓΚΛΟΝΙΖΟΤΑΝ ΑΠΟ ΜΙΑ
ΤΑΙΝΙΑ. ΗΤΑΝ ΕΝΑ ΦΙΛΜ ΠΟΥ ΕΔΩΣΕ ΣΕ ΚΟΙΝΟ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΟΥΣ ΤΗΝ
ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΝΑ ΕΚΦΡΑΣΟΥΝ ΑΠΟ ΚΟΙΝΟΥ ΤΟΝ ΘΑΥΜΑΣΜΟ ΤΟΥΣ
ΓΙ΄ ΑΥΤΟ ΜΕ ΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ,
Η ΟΠΟΙΑ ΤΟΥ ΑΠΕΝΕΙΜΕ ΤΟ ΟΣΚΑΡ ΕΚΕΙΝΗΣ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ, ΤΟ
ΚΛΑΣΙΚΟ ΣΗΜΕΡΑ «2001: ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΟΣ», ΕΝΑ
ΣΕΝΑΡΙΟ ΤΟΥ (ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ) ΑΡΘΟΥΡ ΚΛΑΡΚ
ΠΟΥ ΕΙΧΕ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣΕΙ Ο ΣΤΑΝΛΕΪ ΚΙΟΥΜΠΡΙΚ
Ο μεν Κιούμπρικ τότε εδραίωσε τη φήμη του μεγάλου δεξιοτέχνη, ο δε Κλαρκ κατέκτησε θέση στο βάθρο των συγγραφέων επιστημονικής φαντασίας, μαζί με τον Στάνισλαβ Λεμ (συγγραφέα του «Σολάρις», που σκηνοθέτησε προσπαθώντας να κάνει τη δική του χολιγουντιανή υπέρβαση το 1972 ο Αντρέι Ταρκόφσκι) και τον Ισαάκ Ασίμοφ (που οι λάτρεις της λογοτεχνίας του φανταστικού θαυμάζουν για το «Τέλος της αιωνιότητας» αλλά και για την εισαγωγή στο συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος του ρομπότ ως οντότητας εξέλιξης της μυθιστορηματικής δράσης- η πατρότητα της λέξης οφείλεται στον Τσέχο Κάρελ Τσάπεκ, από τις αρχές του 20ού αιώνα).

Όταν στις 16 Ιουλίου της επόμενης χρονιάς το πλήρωμα του διαστημοπλοίου «Απόλλων 11» περπατούσε στην επιφάνεια της Σελήνης, οι θεατές της σκηνής στην τηλεόραση είχαν την αίσθηση πως το έργο το είχαν ξαναδεί. Άλλωστε, το ίδιο πάνω-κάτω διάστημα πουλιόταν σαν ζεστό ψωμάκι το βιβλίο που προέκυψε από την ταινία- το οποίο ακολούθησε και δεν προηγήθηκε, όπως γινόταν συνήθως. Οι φανατικοί της δουλειάς του, φυσικά, τον ήξεραν πολύ πριν γίνει διάσημος ως σεναριογράφος, ήδη από το μακρινό 1951 και από το δοκιμιακό έργο του «Η εξερεύνηση του Διαστήματος», τον λάτρευαν μάλιστα ως διορατική προσωπικότητα που διέβλεπε τις εξελίξεις στην τεχνολογία. Εκείνος, πάντως, παρ΄ όλη τη λατρεία του κοινού του προτιμούσε να τον εκτιμούν ως συγγραφέα.

Ως συγγραφέας υπήρξε πολυγραφότατος. Ωστόσο, δύο λογοτεχνικές ενότητες συνεχίζουν και σήμερα να κινούν το ενδιαφέρον του κοινού. Η μία αρχίζει το 1973, μετά την κυκλοφο ρία του βιβλίου «Ραντεβού με τον Ράμα», το οποίο ακολούθησαν άλλα τρία. Η άλλη περιλαμβάνει τρεις ακόμα «Οδύσσειες» που ακολούθησαν το αρχικό σχετικό μυθιστόρημα- η επανακυκλοφορία στα ελληνικά του οποίου επιβεβαιώνει ότι, παρά τις αλλαγές που στο μεταξύ έχουν επέλθει στην αεροναυτική, στην εξερεύνηση του Διαστήματος και στις επικοινωνίες, οι σχετικές περιγραφές δεν είναι μουσειακός φολκλορισμός. Ο τρόπος, για παράδειγμα, με τον οποίο περιγράφει την αναζήτηση πληροφορίας και την ανάγνωση εφημερίδων στην οθόνη του υπολογιστή συμπίπτει απολύτως με τη διαδικασία την τόσο γνωστή και συνηθισμένη σήμερα στους χρήστες του Ιnternet. Σε συνδυασμό με το ότι, στο επίκεντρο του Ψυχρού Πολέμου, αυτός θεωρεί ότι ο ανταγωνισμός των εξοπλισμών θα έχει ξεπεραστεί από τα πράγματα (πολλά από τα οποία αναπόφευκτα θα τα όριζε η εξέλιξη της τεχνολογίας), αποδεικνύει κάτι παραπάνω από συγγραφική οξυδέρκεια.

Βεβαίως, όπως και στην ταινία, το πιο ενδιαφέρον τμήμα του βιβλίου είναι το σημείο όπου περιγράφεται η διαμάχη ανθρώπου και μηχανής. Ο Χαλ, το ρομπότ τεχνητής νοημοσύνης που είχε προγραμματιστεί να οδηγήσει το διαστημόπλοιο στις εσχατιές του Διαστήματος, αρχίζει και λέει ψέματα, παραπλανώντας και τελικά οδηγώντας στον θάνατο τέσσερα από τα πέντε μέλη του πληρώματος της διαπλανητικής επιστημονικής αποστολής. «Είχε αρχίσει να κάνει λάθη», περιγράφει ο Άρθουρ Κλαρκ, «μολονότι, σαν τον νευρωτικό που δεν μπορεί να παρατηρήσει τα συμπτώματά του, θα το είχε αρνηθεί. Ο σύνδεσμος με τη Γη, μέσω του οποίου παρακολουθούνταν συνεχώς η απόδοσή του, είχε γίνει η φωνή μιας συνείδησης που δεν μπορούσε πλέον να υπακούσει πλήρως».

Με άλλα λόγια: δεν υπάρχω μόνο επειδή σκέπτομαι, χρειάζεται και να με αγαπούν, να με αποδέχονται βαθιά. Ο απόλυτος οπαδός της θεωρίας του Δαρβίνου και λάτρης του cogito ξέρει ότι στη λογοτεχνία είναι υποχρεωτική η εμπλοκή του συναισθήματος. Στην επιστημονική φαντασία, και οι μηχανές έχουν ψυχή.

Αrthur C. Clarke

2001: Η OΔΥΣΣΕΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΤΦ. ΝΙΚΟΣ ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ, ΕΚΔ.
ΑΝUΒΙS, 2008, ΣΕΛ. 304,
ΤΙΜΗ: 16,5 ΕΥΡΩ