Φαινόμενα

«Ν΄ ανοίξω την πόρτα»
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Ένα ντοκιμαντέρ για τη «σκοτεινή πλευρά» του «κήπου» της ζωής, που την αναδεικνύουν οι «Πρωταγωνιστές» φυλακισμένοι
Τα πρόσωπα κρυμμένα. Βαρυποινίτες. Πολλά χρόνια φυλακής. Όλοι τους ελπίζουν σε μια καινούργια ζωή όταν θα βγουν. Να μη φαίνονται τα χαρακτηριστικά στον φακό. Να μείνουν στη σκιά. Μόνο η φιγούρα του παρουσιαστή και τα δικά του χαρακτηριστικά γέφυρα μεταξύ των δύο κόσμων, εκείνου που αντέχει το φως και του κόσμου των σκιών, του κόσμου πίσω από τις μπάρες της φυλακής. Μια «κακή στιγμή», η «λεπτή κόκκινη γραμμή» ανάμεσά τους. Όπως το υπαινίσσεται το μότο του Όσκαρ Ουάιλντ που γίνεται εκπομπή για τους «Πρωταγωνιστές» του Σταύρου Θεοδωράκη: «Η πλάνη μου ήταν ότι καθόμουν στο ηλιόλουστο κομμάτι του κήπου και απέφευγα τη σκιερή, τη σκοτεινή πλευρά του».

Η εξέγερση των φυλακισμένων πριν από λίγο καιρό, με την οποία δεν διεκδίκησαν άλλο από την ανθρωπιά που τους ανήκει, τον σεβασμό που η δημοκρατία οφείλει σε όλα τα μέλη της, νομοταγή και παραστρατημένα, τράβηξε την προσοχή των μίντια. Πριν από δυο εβδομάδες, οι «Νέοι Φάκελοι» με το ρεπορτάζ της Σοφίας Παπαϊωάννου ανέδειξαν το πρόβλημα. Στοιβαγμένοι τέσσερις- πέντε σε κελιά φτιαγμένα για δύο, ναρκωτικά, ψυχοφάρμακα και η επανένταξη δύσκολη, το στίγμα βαρύ.

Οι «Πρωταγωνιστές» αναζήτησαν ιστορίες, όνειρα και την ανάμνηση της ζωής σε μια φυλακή, όπου ο καθένας μπορεί να έχει το δικό του κελί, αλλά το όνειρο παραμένει ίδιο. Η ελευθερία. Να ανοίξεις την πόρτα και να βγεις έξω, να μην κλείσει βαριά πίσω σου, όπως η σιδερένια που τραβά ο Σταύρος Θεοδωράκης καθώς φεύγει από το κελί του βαρυποινίτη που έχει επισκεφτεί. Δώδεκα χρόνια, έχει άλλα τέσσερα. Μπήκε νέος, η ζωή κύλησε πίσω από τα σίδερα. Ευτυχώς μια γυναίκα περιμένει. Τη γνώρισε σε άδεια. Γνωρίζει. Είναι άνθρωπος με ανοιχτό μυαλό.

Άλλος μπήκε 35 χρόνων μέσα, θα βγει κι αυτός 56. Πολλά χρόνια. Εμένα τελειωμένη η ζωή μου, θα πει ο Γιώργης. Βεντέτα. Για την τιμή σκότωσε.

Για όλους ήταν η κακή στιγμή.

«Εμένα δεν μ΄ ενδιαφέρει τι έχει κάνει ο καθένας», θα πει ο διευθυντής της φυλακής της Αγιάς, Μιχάλης Κυριακάκης. «Αυτό είναι δουλειά άλλων. Δική μου δουλειά είναι να τους αποδώσω στην κοινωνία χρήσιμους. Μια φορά ένας είχε 18 ώρες για να απολυθεί και απέδρασε. Τον έπιασαν και τον ξανάκλεισαν μέσα. Ήθελε. Εδώ είχε φαγητό και κάπου να κοιμηθεί». Οι περισσότεροι μπαίνουν και ξαναμπαίνουν. Όχι ακριβώς γιατί θέλουν. Η παγίδα ξεδιπλώνεται μαρτυρία τη μαρτυρία. «Μπαίνεις για ένα τσιγάρο ή μια δόση και βγαίνεις τελειωμένος». «Εδώ μαθαίνεις όλα τα αδικήματα». Σχολείο η φυλακή. Όχι για το καλό. Και έξω το στίγμα».

«Εδώ είναι στρατόπεδο. Σαν τους Γερμανούς, που τους έβαζαν μέσα και μετά τους εκτελούσαν. Σαν ζώα σε κλουβί».

Στη φάρμα της φυλακής αγελάδες, γουρούνια, μερικά νεογέννητα. Η ζωή δεν σταματάει. Θυμίζει παντού την απαιτητική ύπαρξή της. Στη δύναμη της φύσης να κερδίζει παντού και πάντα, ο κύκλος της ζωής, οι φυλακισμένοι «αγρότες» ξαναβρίσκουν το κουράγιο, ίσως και τον σεβασμό, που είχαν χάσει εκεί έξω «μια κακή στιγμή». Και το πληρώνουν.


Και εδώ με την πρωτιά μας

Η άδεια είναι το «κέρασμα», γλύκισμα ζωής. Το περιμένουν σαν να κρέμεται από αυτήν ολόκληρη η ύπαρξή τους. Και κρέμεται. «Είμαι υπέρ των αδειών» θα πει ο διευθυντής της φυλακής. «Βγαίνουν, συναντούν τους δικούς τους ανθρώπους και όταν επιστρέφουν, σκέφτονται τα προβλήματα της οικογένειάς τους, δεν κλείνονται στον δικό τους κόσμο. Αν δεν βγουν και μείνουν συνέχεια μέσα, θα εξαγριωθούν».

«Τι έκανες;». «Φόνο». «Το μετάνιωσες;». «Το μετανιώνεις δεν το μετανιώνεις, το ίδιο είναι». «Τι σου λείπει;». «Ν΄ ανοίξω την πόρτα». «Τι σκέφτεσαι;». «Τα κοντινά μου πρόσωπα. Μία μία μετράμε τις μέρες για τις άδειες».

Κι ένας άλλος, ισοβίτης κι αυτός: «Τι είμαστε;

Μοναχοί είμαστε να μας δώσουν σημασία;».

Και τέλος μια ακόμη σπουδαία πρωτιά: «Η Ελλάδα έχει το μεγαλύτερο ποσοστό φυλακισμένων ανηλίκων στην Ευρώπη».

Οι φυλακισμένοι πληρώνουν τις πράξεις τους. Η κοινωνία τις νοοτροπίες της.