Πώς άλλαξε ο γλωσσικός χάρτης

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κεφάλαια του βιβλίου είναι αυτό που αφορά τη γλώσσα. Πώς από τη Λατινική προέκυψαν οι «λατινογενείς» γλώσσες; Πώς άλλαξε ο γλωσσικός χάρτης της Ευρώπης στη διάρκεια αυτών των αιώνων; Από πού προέκυψαν οι καινούργιες γλώσσες και πώς μπορούσαν να καταλάβουν ο ένας τον άλλον;

Πώς η Λατινική έχασε τους φυσικούς ομιλητές της και έπαψε να είναι η Lingua Romana; Πώς δημιουργήθηκαν οι διάφορες γλώσσες εξουσίας; Και εννοείται, ποιος είναι ο ρόλος του Χριστιανισμού σε όλη αυτή τη διαδικασία; Έχει ενδιαφέρον να δει κανείς πώς ενώ οι Ιρλανδοί, αν και θεωρούσαν τη γλώσσα τους, τη γοϊδελική, ως την καλύτερη όλων των γλωσσών επέμειναν να λατρεύουν τον Θεό τους στα Λατινικά, ενώ οι Αγγλοσάξονες «έθεσαν τη γλώσσα τους στην υπηρεσία της θρησκείας».

Ας πούμε ότι η εντατική ενασχόληση με τη Βίβλο απαιτούσε τη γνώση της Λατινικής, κυρίως από τους μοναχούς. Η γνώση της Λατινικής όμως τους έδινε πρόσβαση και σε άλλα κείμενα της αρχαιότητας τα οποία δεν ήσαν χριστιανικά, την οποίαν δεν θα είχαν χωρίς τη γνώση της λατινικής και τη σημαντική ενασχόληση με τη Βίβλο. Και ίσως αυτό να εννοεί η Σμιθ όταν λέει πως στην αρχαιότητα η Ευρώπη δεν ήταν παρά μια γεωγραφική περιοχή, μια από τις τρεις ηπείρους, ενώ στον πρώιμο Μεσαίωνα έγινε ήδη συνώνυμη με τον χριστιανικό κόσμο. Κάτι που καλόν είναι να το θυμόμαστε, είτε αισθανόμαστε την ανάγκη να κάνουμε τον σταυρό μας είτε όχι.